نگرانیهای پدر هوش مصنوعی درباره آینده این فناوری!
جفری هینتون با دریافت نوبل فیزیک ۲۰۲۴، مسیری از خلق یادگیری عمیق تا هشدار درباره خطرات آن را به جریان میاندازد.
گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس - در دهم دسامبر ۲۰۲۴، در سالن کنسرتهاوس استکهلم، جفری هینتون دانشمند بریتانیاییـکانادایی و استاد بازنشسته دانشگاه تورنتو، در حالی مدال نوبل فیزیک را دریافت میکرد که نام او پیشتر با عنوان «پدر معنوی یادگیری عمیق» در جهان فناوری شناخته میشد.اعطای این جایزه، که به طور مشترک با «جان هاپفیلد» برای «کارهای بنیادی در شبکههای عصبی مصنوعی» به او تعلق گرفت، نقطهای نمادین در مسیری بود که نزدیک به چهار دهه پیش آغاز شده بود.داستان هینتون به سال ۱۹۸۶ بازمیگردد؛ زمانی که مقاله مشهور «بازانتشار خطا» با همکاری «دیوید روملهارت» و «رونالد ویلیامز» منتشر شد. این کار علمی چارچوبی عملی برای آموزش شبکههای عصبی چندلایه ارائه داد و به تدریج زمینهساز رشد آنچه امروز یادگیری عمیق نامیده میشود، شد.
شبکه عصبی الکسنت در سال ۲۰۱۲ دنیای هوش مصنوعی را تکان داد
نقطه عطف بعدی در سال ۲۰۱۲ رقم خورد. در رقابت «ایمجنت» (ImageNet) ـ مسابقهای بینالمللی برای طبقهبندی تصاویر ـ مقالهای با عنوان «طبقهبندی ایمجنت با شبکههای عصبی کانولوشنی عمیق» توجه جامعه علمی را جلب کرد. نویسنده اصلی مقاله، «الکس کریزوفسکی»، دانشجوی دکترای هینتون در دانشگاه تورنتو بود و «ایلیا سوتسکیور» نیز در تیم حضور داشت.شبکه عصبی موسوم به «الکسنت» (AlexNet) با بهرهگیری از پردازندههای گرافیکی و معماری عمیق، خطای طبقهبندی را به شکل چشمگیری کاهش داد. این موفقیت نهتنها یک پیروزی علمی بود، بلکه اثباتی عملی برای ظرفیت شبکههای عصبی در مقیاس صنعتی محسوب میشد.پیامد مستقیم این موفقیت، تأسیس شرکت «دیانان ریسرچ» (DNNresearch) در سال ۲۰۱۲ و خرید آن توسط «گوگل» در ۱۲ مارس ۲۰۱۳ بود. این انتقال، گذار رسمی از آزمایشگاه دانشگاهی به صنعت را رقم زد و ورود منابع مالی گسترده، سرعت پیشرفت مدلها را بیسابقه کرد.
هینتون برای هشدار درباره خطرات هوش مصنوعی از گوگل استعفا داد
با ورود مدلهای مولد زبانی و تصویری در اوایل دهه ۲۰۲۰، کاربردهای هوش مصنوعی به حوزههای عمومی زندگی روزمره رسید. در ۲۵ مارس ۲۰۲۳، هینتون در برنامه «۶۰ دقیقه» (60 Minutes) شبکه «سیبیاس» (CBS) در پاسخ به پرسشی درباره آینده این فناوری گفت: «فکر میکنم وارد دورهای میشویم که برای نخستین بار ممکن است چیزهایی باهوشتر از ما داشته باشیم.»این جمله بازتاب گستردهای یافت. چند هفته بعد، در اول مه ۲۰۲۳، هینتون در شبکه اجتماعی «ایکس» (X) نوشت: «در واقع، من استعفا دادم تا بتوانم درباره خطرات هوش مصنوعی آزادانه صحبت کنم، بدون اینکه تأثیر آن بر گوگل را در نظر بگیرم.» این جمله نشان میداد که تغییر موقعیت او ناشی از احساس مسئولیت فردی سرچشمه میگرفت و خروج از نقش رسمی به او امکان داد تا با صراحت بیشتری درباره لزوم پژوهش در حوزه ایمنی و مقرراتگذاری گفتوگو کند.
جایزه نوبل فیزیک صدای منتقدان هوش مصنوعی را پررنگ کرد
این تحول فکری در سال ۲۰۲۴ با اعلام جایزه نوبل فیزیک ابعادی تازه یافت. آکادمی علوم سوئد در بیانیه خود تأکید کرد که کارهای هینتون و هاپفیلد «امکان یادگیری ماشینی با شبکههای عصبی مصنوعی» را فراهم کرده است.اکنون صدای او، که از جایگاهی علمی و معتبر سخن میگوید، در مباحث سیاستگذاری جهانی نیز شنیده میشود. مسیر هینتون از مقالهای نظری در دهه ۱۹۸۰ تا سکوی نوبل در ۲۰۲۴، روایت پیوستهای از تعامل علم، صنعت و مسئولیت اجتماعی است.هر مرحله نتیجه منطقی مرحله پیشین بوده است: نظریه به کاربرد انجامید، کاربرد به سرمایهگذاری گسترده منجر شد و گسترش کاربردها ضرورت توجه به پیامدها را برجسته کرد. در این سیر، هینتون نه از موضع انکار پیشرفت، بلکه از جایگاه یکی از معماران آن، بر اهمیت هدایت مسئولانه فناوری تأکید میکند.
21:01 - 23 بهمن 1404