هانتاویروس چیست و آیا تهدیدی جدی برای سلامت انسان محسوب میشود؟
گزارشها از شیوع نادر هانتاویروس در یک کشتی تفریحی در اقیانوس اطلس، بار دیگر توجه نهادهای بهداشتی بین المللی را به این بیماری کمتر شناخته شده اما بالقوه خطرناک جلب کرده است.
این کشتی که از آرژانتین به مقصد جزایر قناری در حرکت بوده، پس از شناسایی چند مورد ابتلا با واکنش فوری مقامهای بهداشتی روبه رو شده و نگرانیهایی را در سطح جهانی ایجاد کرده است. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که این رویداد تاکنون به ثبت چند مورد ابتلا و چند مورد مرگ منجر شده، اما در عین حال تاکید دارد که هانتاویروس بیماری نادری است و خطر انتقال گسترده آن برای عموم مردم پایین ارزیابی میشود.بر اساس اطلاعات منتشرشده، کشتی ام وی هوندیوس پس از تایید موارد ابتلا تحت قرنطینه قرار گرفته و بخشی از مسافران آن به طور موقت تخلیه یا تحت نظارت و پایش پزشکی قرار گرفته اند. همچنین تعدادی از مسافران پیش از اعمال محدودیتهای بهداشتی به کشورهای مختلفی از جمله بریتانیا، هلند، سوئیس، آفریقای جنوبی و ایالات متحده بازگشته اند و اکنون در چارچوب اقدامات پیشگیرانه، تحت ردیابی تماس و بررسی وضعیت سلامت قرار دارند. مقامهای بهداشتی تاکید کرده اند که این اقدامات با هدف پیشگیری از گسترش احتمالی بیماری و اطمینان از سلامت مسافران و جوامع مقصد انجام شده است.
هانتاویروس چیست؟
هانتاویروس به گروهی از ویروسها از خانواده هانتاویریدا اطلاق میشود که میزبان طبیعی آنها جوندگانی مانند موشها هستند. این جوندگان اغلب بدون بروز هیچگونه علامت بالینی، ویروس را در بدن خود حمل میکنند و آن را از طریق ادرار، مدفوع و بزاق دفع میکنند. ورود ویروس به محیطهای انسانی معمولا زمانی رخ میدهد که این ترشحات آلوده در هوا پخش شوند؛ شرایطی که میتواند هنگام تمیزکردن فضاهای بسته، جابه جایی وسایل یا حضور در مکانهایی که جوندگان در آنها تردد داشته اند ایجاد شود. در چنین شرایطی، انسانها اغلب از طریق تنفس ذرات معلق آلوده به ویروس مبتلا میشوند.براساس توضیحات کارشناسان، اگرچه انتقال از طریق گازگرفتگی جوندگان یا تماس مستقیم ترشحات آلوده با زخمهای باز، چشم، بینی یا دهان نیز امکانپذیر است، اما این مسیرها شیوع کمتری دارند. برخلاف برخی نگرانیهای عمومی، انتقال هانتاویروس از انسان به انسان در اغلب گونه های این ویروس گزارش نشده است. متخصصان تاکید میکنند که برای بیشتر انواع هانتاویروس، شواهد قطعی از انتقال انسانی وجود ندارد و این ویروسها از نظر قابلیت سرایت هوابرد، قابل مقایسه با بیماریهایی مانند آنفلوانزا یا سرخک نیستند.
گونههای مختلف هانتاویروس
هانتاویروسها به طور کلی به دو گروه اصلی تقسیم میشوند که هرکدام الگوی جغرافیایی و پیامدهای بالینی متفاوتی دارند. گروه نخست، هانتاویروسهای موسوم به دنیای قدیم هستند که عمدتا در اروپا و آسیا مشاهده میشوند و اغلب با بروز تب خونریزی دهنده همراه با سندرم کلیوی شناخته میشوند. این بیماری کلیه ها را درگیر میکند و میتواند با علائمی مانند تب بالا، خونریزی و در موارد شدید نارسایی کلیوی همراه باشد.گروه دوم، هانتاویروسهای دنیای جدید هستند که در قاره آمریکا شایع ترند و معمولا باعث بروز سندرم ریوی هانتاویروس میشوند. این نوع بیماری با تجمع مایع در ریه ها و بروز نارسایی شدید تنفسی همراه است و از نظر بالینی شکل حادتری دارد. در میان گونه های شناسایی شده در آمریکای جنوبی، ویروس آند از اهمیت ویژه ای برخوردار است، زیرا تنها گونه ای به شمار میرود که در شرایطی محدود توانایی انتقال از انسان به انسان را نشان داده است؛ موضوعی که با وجود نادر بودن، توجه ویژه متخصصان را به خود جلب کرده است.کارشناسان همچنین اعلام کرده اند که دوره نهفتگی هانتاویروس معمولا بین یک تا هشت هفته متغیر است. این بازه زمانی نسبتا طولانی، شناسایی منبع دقیق آلودگی و ردیابی مسیر شیوع را دشوار میکند و به همین دلیل اقدامات مراقبتی و پایش تماسها از اهمیت بالایی برخوردار است.
شیوع هانتاویروس در کشتی تفریحی چگونه رخ داد؟
کارشناسان بهداشتی برای توضیح شیوع هانتاویروس در این کشتی تفریحی چند سناریوی احتمالی را مطرح کرده اند. نخستین سناریو به احتمال ورود جوندگان آلوده به بخشهایی از کشتی از جمله انبارها یا کابینها مربوط میشود. در چنین شرایطی، دفع ادرار یا مدفوع جوندگان میتواند در محیط پخش شده و ذرات آلوده در هوا معلق شوند؛ فرآیندی که زمینه ابتلای افراد حاضر در کشتی را فراهم میکند.سناریوی دوم به احتمال تماس برخی مسافران یا خدمه با محیطهای طبیعی آلوده پیش از سوار شدن به کشتی یا در طول توقفهای بین مسیر اشاره دارد. با توجه به دوره نهفتگی نسبتا طولانی هانتاویروس، این احتمال وجود دارد که افراد پیش از سفر آلوده شده باشند و علائم بیماری پس از ورود به کشتی بروز کرده باشد؛ موضوعی که تشخیص زمان و محل دقیق ابتلا را پیچیده تر میکند.سناریوی سوم که از سوی متخصصان کم احتمال ارزیابی میشود، به انتقال محدود انسان به انسان مربوط است؛ به ویژه در فضاهای بسته و پرجمعیتی مانند کشتیهای تفریحی. در چنین محیطهایی، اشتراک کابینها، فضاهای غذاخوری و تماس نزدیک میان مسافران و خدمه میتواند احتمال انتقال را افزایش دهد، هرچند کارشناسان تاکید دارند که این مسیر انتقال برای اغلب گونه های هانتاویروس نادر و استثنایی است.
علائم عفونت ناشی از هانتاویروس چیست؟
در مراحل اولیه، علائم عفونت هانتاویروس اغلب شباهت زیادی به یک بیماری ویروسی ساده دارد و با نشانه هایی مانند تب، خستگی، دردهای عضلانی، سردرد، تهوع، استفراغ و در برخی موارد اسهال آغاز میشود. با این حال، متخصصان هشدار میدهند که به ویژه در گونه های موسوم به دنیای جدید، روند بیماری میتواند به سرعت تشدید شود و طی چند روز به عوارض جدی منجر شود. در این مرحله، تجمع مایع در ریه ها رخ میدهد که میتواند به نارسایی شدید تنفسی یا حتی قلبی بینجامد.گزارشهای پزشکی نشان میدهد که تب و لرز، ضعف شدید و احساس خستگی عمومی، درد عضلانی به ویژه در ناحیه کمر، رانها و شانه ها، سردرد، تهوع، استفراغ، درد شکمی و اسهال از جمله علائم شایع در فاز ابتدایی بیماری هستند. در صورت پیشرفت عفونت، به خصوص در نوع ریوی هانتاویروس، نشانه هایی مانند تنگی نفس، مشکلات تنفسی، سرفه خشک یا تشدید شونده، افت فشار خون، سرگیجه و ضعف شدید بروز میکند. به گفته ایمی ویتور، متخصص بیماریهای عفونی در دانشگاه فلوریدا، چالش اصلی در مواجهه با هانتاویروس این است که علائم اولیه آن بسیار غیراختصاصی هستند و به راحتی با بیماریهای ویروسی شایع اشتباه گرفته میشوند. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام دشوار است و آگاهی از سابقه تماس با محیطهای پرخطر یا جوندگان نقش مهمی در شناسایی به موقع بیماری دارد.مهمترین علائم عبارتاند از:۱- تب و لرز۲- خستگی شدید و ضعف عمومی۳- درد عضلانی (بهویژه در کمر، رانها و شانهها)۴- سردرد۵- تهوع و استفراغ۶- درد شکم۷- اسهالدر صورت پیشرفت بیماری (بهخصوص در نوع ریوی):۱- تنگی نفس و مشکلات تنفسی۲- سرفه خشک یا تشدید شونده۳- تجمع مایع در ریهها۴- افت فشار خون۵- سرگیجه یا ضعف شدید۶- نارسایی تنفسی یا قلبی
درمان عفونت هانتاویروس؛ میزان مرگومیر ناشی از عفونت هانتاویروس چقدر است؟
شدت عفونت هانتاویروس به نوع ویروس بستگی دارد و همین تفاوت، میزان مرگ ومیر را در مناطق مختلف جهان به طور قابل توجهی تغییر میدهد. در هانتاویروسهای موسوم به دنیای قدیم، نرخ مرگ ومیر معمولا بین یک تا ۱۵ درصد گزارش میشود، در حالی که در گونه های دنیای جدید این میزان میتواند در مواردی تا حدود ۵۰ درصد نیز افزایش یابد. با وجود این ارقام بالا، متخصصان تاکید میکنند که میزان مرگ ومیر لزوما به معنای خطر همه گیری گسترده نیست، زیرا قابلیت انتقال این ویروس میان انسانها محدود و در اغلب موارد ناچیز است.در حال حاضر، هیچ درمان اختصاصی یا داروی ضدویروسی تاییدشده ای برای هانتاویروس در سطح جهانی وجود ندارد و درمان بیماران عمدتا بر پایه مراقبتهای حمایتی در مراکز درمانی انجام میشود. در موارد شدید بیماری، از روشهای پیشرفته ای مانند اکسیژن رسانی غشایی برون پیکری استفاده میشود؛ روشی که به طور موقت وظیفه قلب و ریه را بر عهده میگیرد و میتواند شانس بقا را افزایش دهد، هرچند اجرای آن نیازمند تجهیزات تخصصی و امکانات بیمارستانی پیشرفته است.پزشکان همچنین هشدار میدهند که تجویز مایعات باید با دقت بسیار انجام شود، زیرا تجمع مایع در ریه ها میتواند وضعیت تنفسی بیمار را وخیم تر کند. به همین دلیل، استفاده از داروهای استروئیدی نیز معمولا توصیه نمیشود. در عین حال، پژوهشگران در حال بررسی و ارزیابی داروهای ضدویروسی مختلف هستند، اما تاکنون هیچ درمان قطعی و تاییدشده ای معرفی نشده است. کارشناسان بر این نکته تاکید دارند که تشخیص زودهنگام و آغاز سریع مراقبتهای حمایتی میتواند نقش تعیین کننده ای در افزایش شانس بقا و کاهش عوارض بیماری داشته باشد.
خطر تبدیل به همهگیری جهانی وجود دارد؟
سازمان جهانی بهداشت و متخصصان بیماریهای عفونی تاکید دارند که خطر هانتاویروس برای عموم مردم در سطح پایینی قرار دارد. به گفته این نهادها، عامل اصلی این ارزیابی به قابلیت محدود انتقال ویروس میان انسانها بازمیگردد، به گونه ای که در صورت وقوع انتقال، معمولا به تماس نزدیک و طولانی مدت نیاز دارد. همین ویژگی باعث شده است که هانتاویروس برخلاف بیماریهایی مانند کووید ۱۹ یا سرخک، توان گسترش سریع در محیطهای عمومی را نداشته باشد.کارشناسان بر این نکته تاکید میکنند که این ویروس معمولا به راحتی در فضاهای عمومی منتشر نمیشود و زنجیره انتقال پایداری ایجاد نمیکند. به همین دلیل، احتمال وقوع همه گیری گسترده یا جهانی بسیار پایین ارزیابی میشود و تمرکز اصلی اقدامات بهداشتی بر شناسایی موارد محدود، مراقبت از بیماران و پیشگیری در محیطهای پرخطر قرار دارد.
نتیجه گیری نهایی؛ حواسمان به شیوع بیماری های مشابه کرونا ویروس مثل هانتا ویروس باشد...
15:47 - 19 اردیبهشت 1405