روایت بنیانگذاری مدارس نوین عشایری از 90 سال قبل را بخوانید
به عنوان نخستین کسی که اقدام به دایر کردن مدرسه به طرز جدید در ایلات فارس کرده از فرصتالدوله شیرازی نامبرده میشود.
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، برخلاف آنچه که تصور میشود سابقه فرهنگی و آموزش نوین عشایر، همگام با تعلیم و تربیت شهرها شروع شده است. به اعتقاد محمد بیگی، پروفسور محمود حسابی وزیر فرهنگ در دولت مصدق مؤسس نخستین مدارس نوین عشایری بوده است؛ در این زمینه برخی مستندات و آمار آموزش و پرورش نیز بر مجموعه فعالیتهای فرصت الدولهشیرازی در اقدام به دایر کردن مدرسه به طرز جدید در ایلات فارس اشاره دارند. برای کسب اطلاعات بیشتر گفتوگویی با مهدی سامی کارشناس و محقق میراث فرهنگی انجام دادهایم. فارس: فرصت الدوله شیرازی چه کسی بود؟ سامی: نام وی میرزا محمد نصرالحسینی «زاده 1233 شمسی در شیراز – درگذشت اول آبان 1299 خورشیدی در جوار آرامگاه حافظ شیراز دفن شد» ملقب به «میرزا آقا» شاعر، نقاش، موسیقیدان و ادیب ایرانی که در شعر «فرصت» تخلص میکرد که به پیشنهاد انجمن جنوب از سوی حاج مخبر السلطنه هدایت «وزیر وقت علوم و معارف» در سال 1286 خورشیدی «1326 قمری» به عنوان اولین رئیس معارف و اوقاف فارس شیراز منصوب شد و تعداد زیادی مدارس در شیراز احداث کرد. فارس: در خصوص سابقه تأسیس مدارس عشایری توضیح دهید. سامی: در سال 1301 تا 1307 شمسی نمایندگی، فرهنگ کازرون به عهده آقای میرزا عباس سعادت کارمند رسمی وزارت آموزش و پرورش «معارف» واگذار شد، در زمان او یک مدرسه عشایری در ایل قشقایی «طایفه کشکولی» و یک دبستان دخترانه در کازرون افتتاح شد.
در سال 1304 مدرسه دولتی در ایل قشقایی به مدیریت مرحوم میرزا فضلاله بدیع پاکبین تأسیس شد که یک خدمت کار به نام باقر حسن بیگ داشته است، در سال 1306 مدرسه ای در ایل باصری به مدیریت مرحوم محمدباقر فصاحت تأسیس یافت و در سال 1309-1310 مدرسه دولتی در ایل عرب به مدیریت میرزا حسن دستوری نیز دایر شد، در همین سال مدرسه دولتی دیگری در طایفه جبار عرب به مدیریت سید مصطفی غیاثی تأسیس شد که خدمتگزار آن مدرسه فریدون فرزند علی جان بوده است در سال 1309 دبستانی یک کلاسه از طرف اداره معارف در طایفه شش بلوکی دایر شد که در سال 1311 به صورت مدرسه روستایی درآمده و خنجشت منتقل شد. فارس: توسعه مدارس نوین عشایری فقط در منطقه فارس بود؟ سامی: توسعه تأسیس مدارس نوین عشایر در حالی بود که در شهری چون سمیرم در سال 1314، اولین دبستان به نام وقار به مدیریت احمد شمس یزدی احداث شد. بعضی مدارس عشایری در سر حدات منطقه سمیرم فارس که در کوچ ییلاق معلمان از طرف دولت به سوادآموزی عشایر میپرداختند میتوان عبدالکریم آموزنده تأسیس که خدمتگزار آن علیاکبر فرزند کیومرث بوده است و در سال 1311 تبدیل به مدرسه چهار کلاسه روستایی شد و چون طایفه دره شوری در سال 1314 در سمیرم اسکان یافت آن مدرسه بدان جا منتقل شد ودر سال تحصیلی 14-1315 این دبستان به مدیریت عبدالحمید مقدس و یک آموزگار دیگر اداره میشد و دارای 26 شاگرد بوده است.
فارس: مدارس عشایری در چه نقاطی تأسیس شد؟ سامی: مدرسه دولتی نادر وردشت سمیرم، اداره معارف فارس در سال 1309 خورشیدی مدرسه یک کلاسه در طایفه عمله قشقایی تأسیس کرد و چون طایفه مزبور در سال 1310 متفرق شد آن مدرسه را به طایفه دره شوری به عنوان مدرسه شماره 2 انتقال دادند و در سال 1311 تبدیل به مدرسه چهار کلاسه روستایی شد و آن را به نام دبستان دولتی نادر وردشت مهرگرد منتقل ساختند؛ این مدرسه اغلب یک کلاسه دو کلاسه و چهار کلاسه بوده و این دبستان در سال تحصیلی 14-1315 به مدیریت سید نعیم طغرایی و یک آموزگار دیگر اداره میشد و دارای 51 شاگرد بوده است که میتوان کودکی استاد محمد بهمن بیگی که از طایفه عمله بود را از دانشآموختگان عشایری آن دوره شمرد دبستان حافظ در آباده در سال 23-1322 آقای علیاکبر مینو رئیس اداره فرهنگ آباده دبستانی از محل جمعآوری صدی یک حقوق معلمین و فرهنگیان احداث کرد. دبستان صولت قشقایی در سال تحصیلی 25-26 توسط محمدحسین خان صولت قشقایی نماینده دوره 14 و 15 شورای ملی تأسیس شده است که نشان در عزم بزرگان ایل در توسعه سوادآموزی عشایر داشتهاند که اصولاً با پیگیری و مدیریت خوانیین دولت بر اساس طایفه وبنکو معلمینی در اختیارشان قرار میداده است. فارس: فقط مدارس عشایری تأسیس و توسعه پیدا میکرد؟ سامی: بعد از تأسیس مدارس به تربیت مدارج علمی توسعه و تأسیس شدند.
تأسیس دارالتربیه عشایری در اسفند سال 1328 مقرر شد که سه باب دارالتربیه شبانهروزی در فیروزآباد، فسا و شیراز تأسیس شود، شادروان عزتاله قوامی یک قطعه ده هزار مترمربع از زمینهای باغ رزی خود، واقع مابین باغ ارم و باغ ناری را برای تأسیس دارلتربیه عشایر و یک قطعه دیگر بالغ به پنج هزار مترمربع جهت کارآموزی حرفه و فن کودکان بیبضاعت، به اداره فرهنگ فارس اهدا کرد، شادروان رضا مزینی رئیس فرهنگ فارس با تهیه نقشههایی قطعه را آغاز کرد تأسیس دانشسرای و تربیتمعلم عشایری فارس در سال 33-34 با کوشش دکتر فاطمی رئیس فرهنگ فارس حدود 90 مدرسه عشایری در ایلات مختلف قشقایی و عرب و لر به وسیله معلمانی که اغلب شهری و یا دهاتی بودند تأسیس شد وچون معلمان شهری به زندگی طاقتفرسای عشایر عادت نداشتند و از حرکت با ایل و تغییر مکان ناراضی بودند این مدارس نتیجه مطلوبی به بار نیاورد.
تا اینکه وزارت فرهنگ در سال 1335 درصدد برآمد که در استانهایی که ایلات و عشایر زندگی میکنند به جای دارالتربیه، دانشسرای عشایری تأسیس کند که در سال 1337-1336 در ساختمان مفصل و مجهز کار خود را ادامه داد و برای اداره مدارس عشایری جوانانی از طوایف مختلف ایلی که حداقل گواهینامه شش ابتدایی دارند با معلوماتی برابر آن داشته باشند به مدت یک سال تحت تعلیم درآیند و سپس به طایفه خود بازگشته به تعلیم و تربیت فرزندان عشایر بپردازند بنابراین در سال یادشده در فارس، شهرکرد، دشت میشان (دشت آزادگان)، اصفهان، رضائیه (ارومیه)، شاهآباد (اسلامآباد غرب)، زاهدان، گنبدکاووس، هشت باب و چند نقطه دیگر دانشسرای عشایری دایر شد فارس: توسعه مدارس سیار عشایری به وسیله اصل چهارم ترومن به چه سبکی بود؟ سامی: در سال 1332 کمسیون اصل چهارم ترومن در شیراز، مبادرت به تأسیس دایره تعلیمات عشایر کرد و آقای گیگن آمریکایی به طور مستقیم مسؤول امور برنامهریزی آموزش عشایر شد. او برای تحقق اهداف خود، از فرزندان ایل نیز استفاده کرد. بنابراین، مدارس عشایری با اصل چهار تحت ریاست گیگن در ایران توسعه یافت. مدارس عشایری اصل چهار به مدت سه سال تا زمان خاتمه فعالیت اصل چهار در ایران فعالیت کردند. مرحوم آقای بهمنبیگی که به استخدام این موسسه شروع به کار کرده مینویسد «سه سال از عمر این مدارس گذشت و پیشرفت دانش آموزان امیدبخش بود.
در شرایط جدید، با توجه به وضع نامعلوم معلمان و مشکلاتی که در آموزش و پرورش فارس برای بقای دبستانهای عشایری دست بهکار شدند و معلمان دانشسرا دیده را جایگزین معلمان سابق کردند» پس از اتمام و تحویل اسناد و مدارک اصل چهار توسط مسؤولان آمریکایی به دولت ایران، بهرهبرداری از این مدارس به وسیله آموزش و پرورش فارس «دایره تعلیمات عشایر» به ریاست جدید محمد بهمنبیگی ادامه یافت و وی 26 سال در مدیریت و سرپرستی آموزش عشایر فعالیت کرد. به گزارش فارس، در حال حاضر، بیش از 188 هزار دانشآموز عشایری در سراسر ایران مشغول به تحصیل هستند اما همچنان بخشی از مشکلات تحصیل در این حوزه وجود دارد. انتهای پیام/63106/ص10/.
11:23 - 5 آبان 1397
1 بازنشر
26 بازدید
1 پاسخ