واکاوی سنت کهن میارجل در فرهنگ مردم بلوچستان
مقدمه «میارجل» یکی از سنتهای اصیل و ریشهدار در فرهنگ بلوچستان است که به عنوان سازوکاری قدرتمند برای صلح، پناه دادن به افراد، حمایت اجتماعی و حلوفصل منازعات شناخته میشود. این آیین باستانی نشاندهنده عمق نوعدوستی و همبستگی در میان قوم بلوچ بوده و فراتر از یک رسم تاریخی، الگویی کهن برای همزیستی مسالمتآمیز محسوب میگردد. بررسی ظرفیتهای این سنت ارزشمند و امکانسنجی کاربست آن در جامعه معاصر، موضوع نشستی بود که توسط «موسسه تاریخ و فرهنگ دیار کهن» برگزار شد. در این نشست تخصصی، محمد یاسین جلال زهی، مدیر عامل پایگاه اطلاعرسانی میارجل، فعال فرهنگی-رسانهای و پژوهشگر فرهنگ بلوچ به عنوان میهمان ویژه حضور یافت تا ابعاد، فلسفه شکلگیری و کارکردهای نوین این آیین در کاهش تنشهای اجتماعی مورد واکاوی قرار گیرد.
بلوچستان؛ سرزمین سنت ها و باورهای ریشه دارمحمد یاسین جلال زهی در ابتدای سخنان خود با اشاره به پیشینه تاریخی و فرهنگی بلوچستان اظهار کرد: هرچه بیشتر در تاریخ و فرهنگ مردم بلوچ جستوجو کنیم، با گسترهای عظیم از آداب، رسوم و سنتهای اجتماعی مواجه میشویم که طی قرنها در میان مردم این سرزمین شکل گرفته و تداوم یافتهاند. این میراث فرهنگی چنان عمیق و گسترده است که میتوان آن را به اقیانوسی بیکران تشبیه کرد.وی افزود: سنت میارجلیکی از مهمترین و ارزشمندترین سنتهای قوم بلوچ است که در کنار دیگر سنتهای اجتماعی همچون حشر، مدد، توپاکی، براتی و بجار، جایگاه ویژهای در فرهنگ این قوم دارد.نقش میارجل در کاهش آسیبهای اجتماعیجلالزهی معتقد است که این سنت میتواند نقش مؤثری در کاهش خشونتها و اختلافات اجتماعی ایفا کند. او تأکید کرد: ساختار سنتی بلوچستان همچنان بر پایه جایگاه بزرگان، معتمدان و ریشسفیدان استوار است و همین موضوع موجب شده سنتهایی همچون میارجل همچنان کارکرد اجتماعی خود را حفظ کنند.وی افزود: هرچند نسلهای جدید آشنایی کمتری با این سنت دارند، اما هنوز ظرفیتهای فراوانی برای احیای آن وجود دارد. برای تحقق این هدف باید بزرگان قوم، دانشگاهیان، پژوهشگران، فعالان فرهنگی و رسانهها نقش مؤثرتری در معرفی و تبیین این میراث فرهنگی ایفا کنند.ضرورت معرفی میارجل به نسل جدیدجلالزهی با اشاره به تجربیات رسانهای خود گفت: طی سالهای اخیر هزاران نفر از مخاطبان درباره مفهوم میارجل پرسش کردهاند. بسیاری از آنان حتی در میان بلوچها نیز شناخت دقیقی از این سنت نداشتند. اما پس از آشنایی با فلسفه و کارکرد آن، نسبت به ظرفیتهای فرهنگی قوم بلوچ نگاه متفاوتی پیدا کردند.
وی تأکید کرد: برای حفظ این سنت باید از ابزارهای نوین ارتباطی همچون شبکههای اجتماعی، رسانههای دیجیتال، دانشگاهها و مراکز آموزشی استفاده کرد. اگر آموزش و انتقال این مفاهیم به نسلهای جدید جدی گرفته نشود، بخشی از سنتهای ارزشمند بلوچ در معرض فراموشی قرار خواهند گرفت.میارجل؛ الگویی برای معرفی فرهنگ بلوچ به ایراناین فعال فرهنگی با اشاره به برگزاری همایشهای ادبی در ایرانشهر و چابهار اظهار کرد: طی سالهای گذشته صدها شاعر، نویسنده و فعال فرهنگی از سراسر کشور به بلوچستان دعوت شدند. بسیاری از آنان پیش از سفر، تحت تأثیر برخی تصویرسازیهای نادرست، ذهنیتی منفی نسبت به استان داشتند، اما پس از حضور در منطقه و مشاهده مهماننوازی مردم بلوچ، نگاهشان به طور کامل تغییر کرد.وی افزود: این افراد پس از بازگشت به شهرهای خود به سفیران فرهنگی بلوچستان تبدیل شدند و تجربیات مثبت خود را به دیگران منتقل کردند. به اعتقاد او، معرفی سنت میارجل و سایر ارزشهای فرهنگی بلوچ میتواند به اصلاح تصویرهای نادرست و تقویت همبستگی ملی کمک کند.ظرفیت میارجل در حل مسائل اجتماعی و حقوقیجلالزهی در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیتهای این سنت در حل بحرانهای اجتماعی اشاره کرد و گفت: اگرچه میارجل در چارچوب حقوقی رسمی تعریف نشده است، اما میتواند مکمل سازوکارهای قانونی باشد و در حل برخی اختلافات و منازعات محلی نقش مؤثری ایفا کند.وی با اشاره به تجربه استفاده از ظرفیت بزرگان و معتمدان محلی در برخی پروندههای حساس استان اظهار داشت: در مواردی که مسیرهای رسمی به بنبست رسیدهاند، نفوذ اجتماعی علما، ریشسفیدان و معتمدان محلی توانسته است زمینه حل مسائل و کاهش تنشها را فراهم کند.
این موضوع نشان میدهد که سنتهای بومی همچنان ظرفیت بالایی برای کمک به صلح اجتماعی دارند.جمع بندی محمد یاسین جلالزهی در این نشست، سنت «میارجل» را یکی از ارزشمندترین میراثهای فرهنگی قوم بلوچ معرفی کرد؛ سنتی که بر پایه پناه دادن، گذشت، بخشش و احترام متقابل شکل گرفته است. به باور وی، میارجل نهتنها بخشی از هویت تاریخی بلوچهاست، بلکه میتواند به عنوان الگویی موفق برای گسترش فرهنگ صلح، کاهش تعارضات اجتماعی، تقویت همبستگی ملی و معرفی ظرفیتهای فرهنگی بلوچستان به سراسر ایران مورد توجه قرار گیرد. حفظ و انتقال این میراث فرهنگی به نسلهای آینده، نیازمند تلاش مشترک پژوهشگران، رسانهها، دانشگاهیان و فعالان فرهنگی است تا این سنت ارزشمند همچنان زنده و اثرگذار باقی بماند
12:31 - 27 مرداد 1405
10.3k Views