پیمانشکنی کار دشمن است؛ با وعدههایش فریب نخورید
آیات سوره زخرف نشان میدهد دشمنان هر بار که گرفتار عذاب الهی میشدند، از حضرت موسی(ع) میخواستند برای رفع بلا دعا کند و وعده ایمان و هدایت میدادند، اما به محض برطرف شدن عذاب، پیمان خود را میشکستند. قرآن هشدار میدهد که عهدشکنی از ویژگیهای دشمن حق است و نباید به وعدههایش دل بست.
گروه قرآن و فعالیتهای دینی خبرگزاری فارس؛ در آیات سوره زخرف، قرآن بخشی از رویارویی حضرت موسی(ع) با فرعون و سران حکومت مصر را به تصویر میکشد، رویاروییای که نشان میدهد لجاجت و غرور، انسان را تا جایی پیش میبرد که حتی آشکارترین معجزات الهی نیز نمیتواند او را به راه حق بازگرداند.تفسیر المیزان ذیل آیات ۴۸ تا ۶۰ سوره زخرف، این بخش را نمونهای روشن از سرنوشت دشمنان حق میداند، دشمنانی که بارها فرصت بازگشت یافتند اما هر بار با پیمانشکنی و تکبر، خود را به نابودی نزدیکتر کردند.معجزههایی که بر دلهای بسته اثر نکردخداوند درباره نشانههایی که به دست حضرت موسی(ع) ظاهر شد میفرماید که «وَما نُرِيهِمْ مِنْ آيَةٍ إِلَّا هِيَ أَكْبَرُ مِنْ أُخْتِهَا» هر معجزهای که به آنان نشان داده میشد، از معجزه پیشین بزرگتر بود. این آیات، نشانههایی پیدرپی و قانعکننده بودند و حجت را بر فرعونیان تمام میکردند.با این حال، دشمنان نه تنها ایمان نیاوردند، بلکه در برابر حق سرسختتر شدند. قرآن میفرماید که «وَأَخَذْنَاهُمْ بِالْعَذَابِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» خداوند آنان را به انواع عذابها گرفتار کرد تا شاید بازگردند. هدف این عذابها نابودی فوری نبود، بلکه بیدار کردن و ایجاد زمینه توبه بود، اما دلهای سختشده فرعونیان از این هشدارها نیز بهرهای نبرد.دشمن سر عهدش نمیماند، فریب نخوریدهنگامی که بلاها نازل میشد، فرعون و اطرافیانش به حضرت موسی(ع) روی میآوردند و میگفتند که «يَا أَيُّهَا السَّاحِرُ ادْعُ لَنَا رَبَّكَ». آنان از موسی میخواستند به سبب عهدی که خدا با او دارد، دعا کند تا عذاب برطرف شود و وعده میدادند که هدایت را خواهند پذیرفت.
این وعدهها برخاسته از ایمان واقعی نبود، بلکه واکنشی موقتی در برابر فشار عذاب به شمار میرفت. از همین رو، قرآن میفرماید که «فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ» همین که عذاب برداشته میشد، پیمان خود را میشکستند. این رفتار، نمونهای از روحیه دشمنان حق در طول تاریخ است که در سختیها اظهار تسلیم میکنند، اما پس از رفع خطر، به مسیر گذشته بازمیگردند.غرور قدرت و ثروت، ابزار فریب فرعونفرعون برای حفظ سلطه خود، به قدرت ظاهری و امکانات مادی تکیه میکرد. قرآن سخن او را چنین نقل میکند: «أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَهَذِهِ الْأَنْهَارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي». او فرمانروایی مصر و نهرهای جاری را نشانه برتری خود معرفی میکرد و با تحقیر حضرت موسی(ع) میگفت: «أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هَذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ».علامه طباطبایی این سخنان را جلوهای از منطق مادی فرعون میداند، منطقی که ارزش انسان را با ثروت، قدرت و تشریفات میسنجد. فرعون حتی نبودن زیورهای طلایی و فرشتگان همراه را بهانهای برای انکار رسالت موسی قرار داد و کوشید افکار عمومی را با معیارهای ظاهری منحرف سازد.مهلت الهی و سقوط مردمی که از حاکم فاسق پیروی کردندفرعون با تبلیغات و فریب، مردم خود را به اطاعت واداشت. قرآن میفرماید که «فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ» او قومش را سبکمغز کرد و آنان نیز از او پیروی کردند. پذیرش سلطه فرعون نتیجه فساد اخلاقی و دوری مردم از حق بود، چنانکه آیه ادامه میدهد «إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ».
با وجود این همه انحراف، خداوند در نابودی آنان شتاب نکرد و بارها فرصت بازگشت در اختیارشان قرار داد. این مهلت، نشانه رحمت الهی بود، اما هنگامی که اصرار بر طغیان ادامه یافت، زمان مجازات فرا رسید.انتقام الهی و نابودی دشمنان حققرآن با تعبیر قاطع «فَلَمَّا آسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ» از مرحله نهایی سخن میگوید. مقصود از «آسفونا» آن است که آنان با استمرار در سرکشی، خود را در معرض خشم و مجازات الهی قرار دادند. نتیجه این سرکشی نیز روشن بود «فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ»؛ همه آنان در دریا غرق شدند.این انتقام، واکنشی احساسی نیست، بلکه اجرای سنت الهی در برابر طغیانگران است، سنتی که پس از اتمام حجت و پایان یافتن فرصتهای بازگشت تحقق مییابد.سرانجامی برای عبرت آیندگاننابودی فرعون و پیروانش پایان ماجرا نبود. قرآن میفرماید که «فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفًا وَمَثَلًا لِلْآخِرِينَ» آنان به نمونه و مایه عبرت آیندگان تبدیل شدند. این سرنوشت، هشداری برای همه کسانی است که به قدرت، ثروت و سلطه ظاهری دل میبندند و در برابر حق ایستادگی میکنند.آیات پایانی این بخش نیز به ماجرای حضرت عیسی(ع) و جدال مشرکان اشاره میکند، جریانی که نشان میدهد روحیه بهانهجویی و ستیز با حق، اختصاص به فرعون ندارد و در هر عصر و زمان ممکن است تکرار شود.مجموعه این آیات یادآور یک حقیقت مهم است، معجزه، هشدار و فرصتهای پیدرپی الهی زمانی اثرگذار است که انسان حقیقتجو باشد، اما اگر تکبر، دنیاطلبی و لجاجت بر دل حاکم شود، حتی آشکارترین نشانهها نیز مانع سقوط نخواهد شد و سرانجام، دشمنان حق به عبرتی برای آیندگان تبدیل میشوند.تلاوت این آیات را که در صفحه ۴۹۳ قرآن کریم واقع است، ببینید و بشنوید.
01:51 - 1 تیر 1405