از تشخیص اسکناس تقلبی تا کنترل خودرو؛ فناوری بومی مهندسان ایرانی
پژوهشگر دانشگاه آزاد، با استفاده از فناوری «بینایی ماشین» و «اینترنت اشیا»، توانسته است کنترل کیفیت صنایع استراتژیک ایران، از قطعات خودرو تا تشخیص اسکناس تقلبی را متحول کند. این فناوری بومی با کاهش ۵۰ درصدی هزینهها و افزایش دقت، گامی مهم در جهت خودکفایی صنایع داخلی برداشته است.
محمد کیانی، دانش آموخته رشته مهندسی برق گرایش کنترل در دانشگاه آزاد واحد نجفآباد، در گفتوگو با خبرنگار گروه حوزه و دانشگاه خبرگزاری فارس، درباره فعالیتها و پروژههای مرتبط با دستگاههای کنترل خط تولید مبتنی بر فناوری بینایی ماشین و کاربردهای آن در صنایع مختلف توضیحاتی ارائه کرد.وی با اشاره به مفهوم و ضرورت استفاده از سیستمهای هوشمند در صنعت گفت: در بسیاری از فرآیندهای تولیدی، هدف اصلی این است که بتوانیم کنترل و نظارت بر کیفیت محصولات را بهصورت دقیق، سریع و بدون وابستگی کامل به نیروی انسانی انجام دهیم. به گفته وی، استفاده از فناوریهایی مانند اینترنت اشیا و بینایی ماشین این امکان را فراهم میکند که بسیاری از فرآیندهای کنترل کیفیت به شکل خودکار و سیستماتیک انجام شوند.کیانی در توضیح اهمیت این موضوع افزود: در محیطهای صنعتی، حتی اگر اپراتور انسانی دارای تجربه و وجدان کاری بالا باشد، باز هم عواملی مانند خستگی، مشکلات شخصی، شرایط روحی یا مسائل اقتصادی میتواند بر عملکرد او تأثیر بگذارد و در نهایت باعث بروز خطای انسانی شود. به همین دلیل، استفاده از سیستمهای خودکار میتواند به کاهش این خطاها و افزایش کیفیت محصول نهایی کمک کند.وی ادامه داد: در پروژههایی که در صنایع مختلف اجرا شده، بر اساس نیاز کارفرما، از سیستمهای بینایی ماشین و دوربینهای صنعتی برای بازرسی محصولات استفاده شده است. این سیستمها قابلیت دارند که محصولات را بهصورت لحظهای بررسی کرده و در صورت وجود هرگونه نقص یا خطا، آن را تشخیص داده و گزارش دهند.
دانش آموخته مهندسی برق با اشاره به نمونههای کاربردی این فناوری گفت: از جمله پروژههایی که اجرا شده میتوان به بازرسی قطعات خودرو اشاره کرد. در گذشته این فرآیند معمولاً بهصورت نمونهبرداری دستی و آزمایشگاهی انجام میشد و افراد مجبور بودند بهصورت مرحلهبهمرحله نمونهگیری کنند؛ اما با استفاده از سیستمهای تصویری و هوشمند، امکان بررسی دقیقتر و سریعتر کل فرآیند تولید فراهم شده است.وی همچنین به کاربرد این سیستمها در صنایع دیگر اشاره کرد و گفت: این فناوری در حوزههایی مانند داروسازی نیز کاربرد دارد؛ بهعنوان مثال در بررسی بستهبندی داروها یا قرصها، سیستم میتواند تشخیص دهد که آیا همه اقلام بهدرستی در جایگاه خود قرار گرفتهاند یا خیر و در صورت وجود خطا، محصول را از خط تولید خارج کند. همچنین در صنعت فولاد نیز برای پایش لحظهای فرآیند تولید از دوربینهای سرعت بالا و سیستمهای تصویربرداری استفاده شده است.کیانی در ادامه درباره مزیتهای این فناوری نسبت به نمونههای خارجی اظهار کرد: یکی از مزیتهای مهم این پروژهها، کاهش هزینهها در داخل کشور است. به گفته وی، هزینه اجرای پروژههای مهندسی در ایران نسبت به نمونههای خارجی کمتر بوده و در بسیاری از موارد ممکن است تا حدود نصف هزینههای شرکتهای خارجی باشد؛ بهویژه زمانی که پروژه از نظر پیچیدگی و ارزش فنی بالاتر میرود، این اختلاف هزینه بیشتر نیز میشود.وی افزود: علاوه بر کاهش هزینه، یکی دیگر از مزیتهای مهم این سیستمها، ارائه خدمات پس از فروش و امکان سفارشیسازی بر اساس نیاز هر کارفرما است؛ موضوعی که در استفاده از تجهیزات خارجی معمولاً با محدودیت همراه است.
وی با اشاره به تجربههای کاری خود گفت: تیم ما در حوزههای مختلف صنعتی پروژه اجرا کرده و متناسب با نیاز کارفرما سیستمها، طراحی و پیادهسازی شدهاند. به گفته وی، این پروژهها بیشتر بهصورت سفارشی و بر اساس نیاز واقعی خطوط تولید طراحی میشوند و ممکن است در هر صنعت متفاوت باشند.وی در ادامه به برخی چالشها نیز اشاره کرد و گفت: در برخی موارد، مشکلاتی در زمینه حمایتهای دانشگاهی و زیرساختی وجود داشته است. بهعنوان مثال، در دورهای دفتر کاری در دانشگاه در اختیار تیم قرار گرفته بود، اما به دلایلی از جمله شرایط محیطی مانند آلودگی هوا، ادامه فعالیت در آن فضا دشوار شد و در نهایت دفتر از دانشگاه خارج شد و بخشی از حمایتهای مالی نیز کاهش یافت.کیانی همچنین درباره نگاه برخی کارفرماها به محصولات داخلی اظهار کرد: در برخی موارد، نگاه اولیه نسبت به محصولات داخلی مثبت نبوده و ترجیح به استفاده از نمونههای خارجی وجود داشته است، در حالی که این سیستمها قابلیت رقابت و حتی در برخی موارد مزیت نسبت به نمونههای خارجی دارند.وی با اشاره به برخی پروژههای خاص افزود: از جمله درخواستهایی که در این حوزه وجود داشته، پروژههایی مانند کنترل و بررسی اسکناسها برای برخی نهادها بوده که به دلایل ساختاری و نیاز به هماهنگی با شرکتهای واسط، اجرای مستقیم آن با محدودیتهایی همراه بوده است.در پایان، کیانی تأکید کرد: توسعه این نوع سیستمهای هوشمند میتواند نقش مهمی در بهبود کیفیت تولید، کاهش خطای انسانی، افزایش بهرهوری و ارتقای جایگاه صنایع داخلی در بازارهای رقابتی داشته باشد.
11:03 - 19 June 2026