کودک امروز از جهان پرهیاهوی ما چه میخواهد؟
در جهانی که هر روز با سرعتی بیشتر میدود، جایی میان خبرهای فوری، بحرانهای پیدرپی، دغدغههای اقتصادی، و هجوم بیوقفه فناوری، صدایی آرام اما بسیار مهم اغلب کمتر شنیده میشود. صدای کودکانی که قرار است آینده را بسازند اما در بسیاری از موارد حتی درباره امروز خود نیز فرصت چندانی برای سخن گفتن پیدا نمیکنند.
خبرگزاری فارس_نیشابور؛ امروز ۲۰ نوامبر اگرچه از سوی سازمان ملل متحدد روز جهانی کودک نامگذاری شده و در ظاهر مناسبتی برای شادی، تبریک و برگزاری برنامههای نمادین است، اما در عمق خود باید به یک پرسش جدی و بنیادین ما را وادار کند: کودکان از دنیای امروز چه میخواهند و ما تا چه اندازه توانستهایم به این خواستهها پاسخ دهیم؟این پرسش، تنها یک شعار عاطفی یا مناسبتی نیست در واقع آیینهای است در برابر جامعه؛ آیینهای که نشان میدهد کودکان چگونه جهان اطراف خود را میبینند، چه چیزهایی را کم دارند، از چه چیزهایی رنج میبرند و به چه چیزهایی امید بستهاند!دکتر فاطمه عظیمی روانشناس کودک و بازیدرمانگر در توضیح این موضوع میگوید: کودکان برخلاف آنچه گاهی تصور میشود نگاهی بسیار دقیق، صادقانه و بیپیرایه به زندگی دارند. وی تأکید میکند: اگر از کودکان درباره آرزوها و خواستههایشان بپرسیم، پاسخهایی خواهیم شنید که هرچند سادهاند اما در عمق خود سرشار از معنا، دغدغه و هشدارند؛ پاسخهایی که میتوانند بخشی از واقعیت پنهان جامعه را آشکار کنند.
نخستین خواسته: شنیده شدن؛ نیازی که از بازی تا اعتمادبه نفس امتداد دارد
در میان خواستههای کودکان شاید هیچ چیز به اندازه شنیده شدن اهمیت نداشته باشد. بسیاری از کودکان دوست دارند بزرگترها به حرفهایشان گوش دهند، احساساتشان را جدی بگیرند و نظراتشان را بیاهمیت تلقی نکنند. این خواسته در ظاهر ساده است اما در باطن یکی از بنیادیترین نیازهای روانی کودک به شمار میرود.کودک، صرفاً موجودی کوچکتر از بزرگسال نیست؛ او انسانی در حال رشد است که جهان را از زاویهای متفاوت تجربه میکند. او نیز احساس شادی، ترس، نگرانی، خشم، حسادت، دلتنگی و امید را میفهمد. اگر فرصت بیان این احساسات از او گرفته شود، بهتدریج چیزی فراتر از سکوت ایجاد میشود؛ اعتمادبهنفس او آسیب میبیند، حس ارزشمندیاش کاهش مییابد و این تصور در ذهنش شکل میگیرد که آنچه من میگویم مهم نیست!دکتر عظیمی با اشاره به همین نکته میگوید؛ جامعهای که برای کودک فضای گفتوگو، اظهار نظر و حتی مخالفت محترمانه فراهم میکند، در واقع در حال تربیت نسلی مسئولیتپذیر، مشارکتجو و دارای توان گفتوگو است.به بیان دیگر، شنیدن صدای کودک تنها یک رفتار عاطفی نیست؛ یک سرمایهگذاری اجتماعی است. کودکی که امروز شنیده میشود، فردا بهتر میآموزد که چگونه بشنود، چگونه گفتوگو کند و چگونه در جامعه حضور فعال داشته باشد.
کودک امروز بیش از هر چیز، فرصت کودکی کردن میخواهد
در کنار شنیده شدن یکی دیگر از خواستههای پررنگ کودکان داشتن زمان و فضا برای «کودکی کردن» است.در روزگاری که رقابت آموزشی از همان سالهای نخست زندگی آغاز میشود، کلاسهای متعدد برنامههای فشرده، توقعات تحصیلی و همچنین حضور دائمی در فضای مجازی بخش زیادی از زندگی کودکان را پر کرده است، فرصت بازی و شادیهای ساده روزبهروز کمتر میشود.بسیاری از کودکان شاید نه با زبان مستقیم و رسمی، اما در رفتار و خواستههای روزمره خود نشان میدهند که دلتنگ بازیاند؛دلتنگ دویدن، خندیدن، خاکبازی، همبازی شدن با دوستان و تجربه لحظههایی بدون اضطراب و برنامهریزی. آنها دوست دارند گاهی فقط کودک باشند.نه دانشآموزی زیر فشار نه کاربری کوچک در فضای دیجیتال، و نه انسانی که از سن کم باید شبیه بزرگترها فکر کند.کارشناسان تأکید میکنند که بازی تنها تفریح نیست؛ بلکه یکی از مهمترین ابزارهای رشد ذهنی، عاطفی و اجتماعی کودک است.بازی به کودک میآموزد چگونه مسئله حل کند، چگونه نوبت را رعایت کند، چگونه با شکست کنار بیاید، چگونه همکاری کند و چگونه در کنار دیگران زندگی کند.کودکی که فرصت بازی را از دست میدهد، در واقع بخشی از رشد طبیعی خود را از دست داده است؛ بخشی که هیچ کلاس و آموزش رسمیای نمیتواند بهطور کامل جایگزین آن شود.
امنیت و محبت؛ کودکان تنها به سقف بالای سرشان نیاز ندارند!
یکی دیگر از خواستههای مهم و تکرارشونده کودکان، زندگی در فضایی امن و سرشار از محبت است. امنیت برای کودک فقط به معنای محافظت در برابر خطرات فیزیکی یا داشتن سرپناه نیست. کودک امنیت را در لحن آرام والدین در آغوشی مطمئن در مدرسهای بدون تحقیر در خانهای بدون تنش و در جامعهای بدون ترس تجربه میکند.کودکان میخواهند بدانند اگر اشتباه کنند با سرزنش شدید مواجه نمیشوند اگر ناراحت شوند کسی هست که حرفشان را بشنود و اگر ترسیده یا گیج شده باشند کسی هست که دستشان را بگیرد. این همان امنیت روانی است؛ امنیتی که پایهگذار رشد سالم شخصیت کودک است.دکتر عظیمی در اینباره توضیح میدهد؛ کودک بیش از هر چیز به عشق، احترام، توجه و پذیرش نیاز دارد. هیچ وسیله مادی، هیچ اسباببازی گرانقیمت و هیچ امکاناتی نمیتواند جای خالی این نیازهای اساسی را پر کند.کودکی که محبت کافی دریافت کند با آرامش بیشتری رشد میکند اعتماد بیشتری به جهان پیدا میکند و در آینده رابطهای سالمتر با خود و دیگران خواهد داشت.
فناوری؛ فرصت بزرگ، اگر با راهنمایی همراه شود
در جهان امروز کودکان بهطور ناگزیر با فناوری، اینترنت و فضای مجازی پیوند خوردهاند. این پیوند واقعیتی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت.تلفن همراه، تبلت، بازیهای دیجیتال، شبکههای اجتماعی و محتوای آنلاین بخشی از زیست روزمره نسل جدید شدهاند.این ابزارها میتوانند دروازهای به سوی آموزش، خلاقیت، مهارتآموزی و آشنایی با جهان وسیعتر باشند؛ اما در عین حال اگر بدون نظارت و آموزش رها شوند، میتوانند کودک را با چالشهای جدی نیز روبهرو کنند.کودکان نیز بهخوبی میدانند که فناوری میتواند مفید باشد اما آنچه میخواهند، استفاده از آن در محیطی امن و سالم است. آنها نیاز دارند بزرگترها بهجای ممنوعیت صرف، همراه و راهنما باشند.به آنها بیاموزند چگونه میان دنیای واقعی و مجازی تعادل برقرار کنند،چگونه زمان خود را مدیریت کنند،چگونه محتوای مناسب را از نامناسب تشخیص دهند و چگونه از فناوری بهعنوان ابزار رشد استفاده کنند نه جایگزین زندگی واقعی!رویکرد صرفاً محدودکننده اغلب کارآمد نیست. کودک زمانی میتواند استفاده سالم از فناوری را بیاموزد که در کنار آن الگوی درست گفتوگو و همراهی وجود داشته باشد.در غیر این صورت فاصله میان کودک و دنیای واقعی بیشتر میشود و این موضوع میتواند بر روابط اجتماعی، تمرکز، خلاقیت و حتی سلامت روان او اثر بگذارد.
امید به آینده؛ رؤیای مشترک تمام کودکان
شاید در میان همه خواستههای کودکان، مهمترین و عمیقترین خواسته آنها امید به آینده باشد. هر کودک در ذهن خود رؤیایی دارد؛ یکی آرزو دارد پزشک شود، دیگری معلم، یکی ورزشکار، یکی هنرمند و دیگری شاید فقط میخواهد روزی بتواند تغییری مثبت در جهان ایجاد کند.اما برای شکوفا شدن این رؤیاها کودک به چیزی بیش از آرزو نیاز دارد او به فرصت، حمایت، امنیت، عدالت و انگیزه نیاز دارد.کودکان میخواهند در جهانی زندگی کنند که در آن استعدادهایشان دیده شود، محدود به برچسبها و تبعیضها نشوند و بتوانند مسیر رشد خود را با آرامش طی کنند.آنها خواهان جهانی هستند که در آن عدالت فقط یک واژه نباشد صلح فقط یک شعار نباشد و فرصت برابر فقط در کتابها نوشته نشده باشد.دکتر عظیمی بر این باور است که وقتی کودک امید داشته باشد، انگیزه برای یادگیری، تلاش و ساختن در او زنده میماند. امید، انرژی حرکت است و کودکی که آینده را روشن ببیند امروز را نیز با قدرت بیشتری پشت سر میگذارد.روز جهانی کودک؛ فرصتی برای شنیدن نه فقط جشن گرفتنروز جهانی کودک یادآور یک حقیقت مهم است: کودکان تنها آیندهسازان فردا نیستند؛ آنان شهروندان امروز هم هستند. آنان حق دارند شنیده شوند، دیده شوند و در تصمیمگیریهای مربوط به زندگی خود تا حد امکان مشارکت داده شوند.اگر جامعهای میخواهد سالمتر، آگاهتر، آرامتر و انسانیتر باشد باید از همین امروز به نیازهای واقعی کودکان توجه کند نه فقط در حرف بلکه در عمل!شاید پاسخ بسیاری از بحرانهای فردا، درست در همین صداهای کوچک امروز نهفته باشد؛ صداهایی که اگر بهدرستی شنیده شوند نهتنها زندگی کودکان را روشنتر میکنند، بلکه آینده همه ما را نیز انسانیتر، آرامتر و زیباتر خواهند ساخت.#کودک
15:50 - 11 خرداد 1405
