حکایت «دروازههای» شهر تاریخی تونس
در قلب پایتخت تونس، جایی که دیوارهای بلند و کوچههای تودرتوی شهر قدیمی حکایت از قرنها شکوه و ایستادگی دارند، دروازههایی قرار گرفتهاند که فراتر از یک سازه معماری، مرز میان افسانه و واقعیتاند.
«ابواب مدینه العتیقه» (دروازههای شهر قدیمی تونس) نه تنها شاهدانِ خاموشِ فتوحات، تجارتها و انقلابها بودهاند، بلکه هر یک به تنهایی، شناسنامهای از هویتِ متکثر و اسلامی این سرزمین محسوب میشوند؛ دروازههایی که روزگاری شهر را از هجوم بیگانگان مصون میداشتند و امروز آغوش خود را به روی تاریخدوستان گشودهاند.میراث حفصیان و امویان در قامت سنگ و ساروجبافت قدیمی تونس که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، روزگاری محصور در دیوارهایی مستحکم بود. این دیوارها برای ارتباط با دنیای بیرون، دروازههای متعددی داشتند که هر یک با نامی خاص، هویت محله یا مسیری که به آن ختم میشد را تعریف میکرد. اگرچه بسیاری از این دیوارها در اواخر قرن نوزدهم میلادی تخریب شدند، اما دروازهها همچنان به عنوان نماد پایداری شهر باقی ماندند. معماری این ابواب که ترکیبی از سبکهای اسلامی، اندلسی و آفریقایی است، مهارت معمارانِ دورههای مختلف از جمله «حفصیان» را به رخ میکشد.بابالبحر؛ جایی که شهر به استقبال دریا میرودشاید مشهورترین این دروازهها، «بابالبحر» باشد. این دروازه که در مرز میان شهر قدیمی و شهر مدرن (ساخته شده در دوران استعمار فرانسه) قرار دارد، نماد پیوند تونس با مدیترانه است. در گذشته، آب دریا تا نزدیکی این دروازه پیش میآمده و بازرگانان کالاهای خود را مستقیماً از کشتیها به این نقطه میآوردند. فرانسویها به آن «دروازه فرانسه» میگفتند، اما برای تونسیها، این طاقِ استوار، همواره دروازهای بوده که نسیم خنک دریا را به قلب بازارهای سرپوشیده (سوقها) هدایت میکرده است.
بابسعدون و بابالخضراء؛ از کاروانهای تجاری تا مزارع سرسبزهر دروازه داستانی برای روایت دارد. «بابسعدون» با سه طاق باشکوهش، به نام مردی پارسا به نام «سعدون» نامگذاری شده و ورودی اصلی کاروانهایی بود که از مناطق داخلی کشور به پایتخت میآمدند. در مقابل، «بابالخضراء» (دروازه سبز) قرار دارد؛ نامی که از چشماندازهای سرسبز و باغهای زیتونی که روزگاری در بیرون شهر قرار داشتند، وام گرفته شده است. این دروازه یادآور زمانی است که تونس، سبزینهای در میانهی خاک و آب بود و کشاورزان محصولات خود را از میان این طاقها به قلب بازار میبردند.بابالعسل و بابالاقواس؛ طعم شیرین زندگی در شهر کهننامگذاری برخی دروازهها نیز ریشه در معیشت مردم داشته است. «بابالعسل» (دروازه عسل) محل ورود محمولههای عسل و موم بود که از حومه شهر میرسید. در کنار آن، «بابالمناره» قرار دارد که گفته میشود اولین فانوس شهر برای هدایت مسافران شبانه در بالای آن نصب شده بود. قدم زدن در میان این دروازهها، گویی ورق زدن کتاب تاریخ تونس است؛ جایی که صدای سمِ اسبانِ سپاهیانِ قدیم با هیاهوی امروزِ گردشگران در هم میآمیزد.دروازههایی که قلب شهر را زنده نگه داشتهاندامروز اگرچه دیگر نیازی به بستن دروازهها در هنگام غروب آفتاب نیست، اما «ابواب» تونس همچنان نقش حیاتی در زندگی اجتماعی شهر ایفا میکنند. آنها نه تنها آدرسهای جغرافیایی، بلکه میعادگاههای فرهنگی هستند. حفظ و مرمت این بناها، تنها حفاظت از سنـگ و آجر نیست، بلکه صیانت از روحی است که تونس را در گذر قرنها از هجمههای فرهنگی و نظامی حفظ کرده است. هر دروازه، دریچهای است به سوی گذشتهای که آویخته به ردای آینده، هویت ملی تونس را فریاد میزند.
16:53 - 1 April 2026
81.3k Views