اتحاد سهجانبه در دریای کاسپین
در پی توافقهای تازه میان ایران، روسیه و قزاقستان، دریای کاسپین در آستانه تبدیل شدن به یک هاب لجستیکی بزرگ اوراسیا قرار گرفته است؛ طرحی که با عنوان «پنجره واحد کاسپین» دنبال میشود و هدف آن، ایجاد شبکهای هماهنگ از بنادر، خطوط ریلی و سامانههای دیجیتال برای تسهیل ترانزیت بین جنوب خلیج فارس تا شمال اروپا است.
گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ تحولات ژئواقتصادی اخیر در منطقه اوراسیا، زمینهساز شکلگیری موج تازهای از همکاریهای حملونقلی در دریای کاسپین شده است. ایران، روسیه و قزاقستان با هدف افزایش کارایی زنجیرههای تأمین و کوتاه کردن زمان عبور کالا، طرحی مشترک را تحت عنوان «پنجره واحد کاسپین» آغاز کردهاند؛ طرحی که میتواند جایگاه ایران را در مسیرهای بینالمللی شمال–جنوب و شرق–غرب ارتقا دهد.به گفته کارشناسان صنعت ترانزیت، این پروژه بخشی از نقشه کلان توسعه کریدور بینالمللی شمال–جنوب (INSTC) است و تمرکز آن بر ایجاد هماهنگی عملیاتی میان بنادر و پایانههای حملونقل سه کشور است. در گام نخست، بنادر انزلی، امیرآباد و آستارا در ایران، آستراخان در روسیه و آکتائو در قزاقستان در این شبکه قرار میگیرند.در بخش زیرساختی، سرمایهگذاریهای مشترکی برای احداث پایانههای کانتینری، سردخانهای و انبارهای چندمنظوره در دست بررسی است. بر اساس برنامه وزارت راه و شهرسازی ایران، بخشی از این طرحها به صورت مشارکت عمومی–خصوصی و مدلهای BOT اجرا خواهد شد.یکی از محورهای نوآورانه این طرح، توسعه پلتفرم دیجیتالCaspian Logistics Platform است؛ سامانهای که قرار است تبادل اطلاعات، رزرو خطوط کشتیرانی و ردیابی محمولهها را به صورت برخط میان سه کشور امکانپذیر کند. این پلتفرم در آینده به سامانههای گمرکی و بانکی نیز متصل خواهد شد تا فرآیند تسویه خدمات بندری و تبادل روبل–ریال بهصورت یکپارچه انجام گیرد.
همزمان، مذاکراتی برای راهاندازی خط باری هوایی ایران–روسیه در منطقه کاسپین نیز در حال انجام است. این خط قرار است برای جابهجایی کالاهای فاسدشدنی، قطعات صنعتی و محصولات با ارزش افزوده بالا مورد استفاده قرار گیرد؛ اقدامی که میتواند جایگاه ایران را در حملونقل هوایی منطقه تقویت کند.در سطح راهبری، کمیته مشترک حملونقل کاسپین زیر نظر شورای همکاریهای تجاری ایران و روسیه (ICBC) تشکیل خواهد شد. این کمیته مأمور تدوین برنامه پنجساله توسعه ترانزیت کاسپین و تعیین شاخصهای عملکردی نظیر ظرفیت بنادر، زمان تخلیه و بارگیری، و حجم مبادلات کانتینری است.همچنین، پیشنهاد تأسیس دبیرخانه مشترک لجستیک کاسپین بین اتاق بازرگانی تهران و اتاق مشترک ایران و روسیه مطرح شده تا روند اجرای توافقات بهصورت پیوسته پایش شود.کارشناسان اقتصادی بر این باورند که تحقق این همکاریها، نه تنها مسیر دسترسی کشورهای آسیای مرکزی و روسیه به آبهای آزاد را تسهیل میکند، بلکه موقعیت ایران را به عنوان حلقه طلایی زنجیره ترانزیتی اوراسیا تثبیت خواهد کرد.با فعال شدن «پنجره واحد کاسپین»، دریای کاسپین از یک پهنه آبی محصور، به شاهراهی زنده برای تبادل کالا میان خلیج فارس، قفقاز، روسیه و اروپا تبدیل میشود؛ گامی راهبردی که میتواند نقشه ترانزیت منطقه را بازنویسی کند و ایران را در قلب تجارت قاره کهن بنشاند.
20:47 - 12 آبان 1404