کاربافی ورزنه؛ از سادگی تا رنگارنگی نقشها
ورزنهایها به پارچهبافی خود «کاربافی» میگویند؛ هنری ماندگار و زیبا که نشانهای از ذوق و چیرهدستی بانوان استاد ورزنهای در تولید این صنعت دستی است.
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، ورزنه شهرستانی در استان اصفهان است. مردمان آن شهرستان در صنعت کاربافی چنان هنرمند هستند که بیشتر ورزنه را با این صنعت به یاد میآوریم. ورزنهایها، در سالیان دورتر که اصفهان پُرآب بود، پنبههایی را که به کار کاربافی میآید، خود کِشت میکردند و بینیاز از کشتزارهای پنبهی جاهای دیگر بودند، اما اکنون خشکسالی و کمآبی، دست آنها را به سوی شهرهای دیگر دراز کرده است تا پنبههایی را که کاربافی بدون آن شدنی نیست، خریداری کنند.بافت پارچه بهصورت سنتی در ایران دارای سابقهای بسیار طولانی است. این صنعت در ورزنه که مواد اولیه آن با کشت پنبه به راحتی در دسترس بوده رواج و رونق قابلتوجهی داشته است. در طول زمان بهتناسب کاربرد آن اسمش تغییر کرده است و نهایتاً چون با ورود پارچههای صنعتی و کارخانهای نیاز مردم به پارچه برطرف گردیده و این دست بافته از سبد کالای موردنیاز مردم خارج شده است.پارچههای پنبهای، زیباتر از پارچههای خارجیورزنهایها به پارچهی کرباس «کار» میگویند. از اینرو، کاربافی همان کرباسبافی، با اندکی تفاوت، است. این هنر با پنبه و دستگاه کاربافی انجام میگیرد و از آن پارچههایی به دست میآید که برای نیازهای روزمره زندگی است؛ مانند: چادر شب، پیرهندوزی، بقچهی حمام، حوله، چادر سفید و پارچهبافتهایی دیگر. اما راست آن است که کاربافی دیگر رونق و تقاضای پیشین را ندارد و بسیاری از مردم پارچههای مورد نیاز خود را از بازار تهیه میکنند و کمتر به یاد میآورند که استادان کاربافی هستند که با رنج بسیار، پارچههایی بسیار بادوامتر و زیباتر از پارچههای خارجی میبافند. به همین سبب است که کاربافی صنعت رو به فراموشی است.
استادان کارباف، پارچههای خود را در دو گونهی ساده و رنگی عرضه میکنند. رنگهای قرمز، زرد، سبز و آبی بیشترین کاربرد را در کاربافی دارد. اما پیش از آن باید الیاف پنبه را تهیه کنند؛ هرچند گاه به ناچار از نخ پشمی هم در کاربافی بهره بُرده میشود. پنبههای به صورت رشتههای نخ درمیآید و کار کرباس بافی یا همان کاربافی، انجام میگیرد.بردباری و ریزبینی دستگاه کاربافی، دارهای سادهای هستند که از چوب و نی ساخته شدهاند. باید دستگاه را درون چالهای کمژرفا گذاشت. سپس استاد کارباف پشت دستگاه مینشیند و کار خود را که باید همراه با بردباری و ریزبینی بسیار باشد، آغاز میکند. ابزاری هم که به کارِ استاد کاربافی میآید نامهایی مانند دفتین (ابزاری برای کوبیدن گرهها)، شانه، تخته و ماکو دارد و ابزار ریز و درشت دیگر. نقشهایی هم که میزنند به آنها میلمیل، قنداری، اناروبه، گل شفتالو، متقال، شَمد و همانند آن میگویند. شمار این نقشها بسیار است.پارچهبافی در ورزنه مختص زنان بوده و در بین تمام خانوادهها رایج بوده است. بهگونهای که عروس به هنگام رفتن به خانه بخت میبایست از این هنر برخوردار باشد و نیز حداقل ۱۰ عدد از آن در جهیزیه او قرار داده میشده. خاله سکینه و کاربافینامش سکینه شهباز است و مردم ورزنه او را خاله سکینه صدا میکنند. سکینه خانم میگوید: در دوران کودکیاش کل ورزنه کاربافی میکردند و از 12 سالگی پای دستگاه کاربافی نشسته است. به گفته او صنعت کاربافی به سالهای خیلی قدیم برمیگردد و روزی کاربافی در ورزنه زبانزد بود.
سفرهها نوندونیخاله سکینه میگوید: در قدیم، بعد از اینکه پنبه از مزارع منطقه ورزنه کشت میشد، آنها را به اصطلاح نخریسی میکردیم و به وسیله همین نخها نیز لباس مردانه و زنانه، چادر و تقریباً همه چیز را با این دستگاه کاربافی تولید میکردیم. اما حالا شرایط تغییر کرده و دیگر لباسهایی که به وسیله کاربافی تولید میشود، خریدار ندارد و فقط سفرههای رنگی میبافیم. اسم دیگر این سفرهها نوندونی است اما برای نگهداری سبزی نیز استفاده میشود. قبلاً، جوانتر که بودم روزی دوتا سفره میبافتم اما الان که پیر شدهام یکی بیشتر نمیبافم.به گفته او این محصولات فقط در ورزنه خواهان ندارد، بلکه از اصفهان و تهران نیز سفارش میگیرد و به صورت بستههای 10 یا 20 تایی میفرستد.خاله سکینه ادامه داد: کاربافی به روش سنتی، زحمت زیادی دارد و کسی حوصله این کار را ندارد. هنری به دیرینگی 600 سالافسوس که فراوانی پارچههای مدرن، هنر کاربافی را از سکه انداخته است. با اینکه کاربافی هنوز در نزد آنهایی که پایبند سنتهای دیرینه هستند، رایج است و میتوان در گوشهوکنار ورزنه استادان این صنعت را دید، پژوهشی درخور دربارهی سازوکار کاربافی انجام نشده است و کمتر کسی سراغ استادان کارباف رفته است تا چَموخَم این هنر را بهتمامی بیاموزد و ثبت کند. هنری که دیرینگیای دستِ کم 600 ساله دارد، اکنون نیازمند نگرشی دوباره است تا زنده بماند و فراموش نشود.#کاربافی #پارچهبافی #سفره_نان #پارچه #نساجی
08:57 - 26 مهر 1404