سند تصویری هنر خاتم کاری ایرانی ها در کاخ مرمر
تالار خاتم کاخ مرمر وجاهت تاریخ هنری فرهنگی دارد در واقع یک سند زنده و تصویری از تاریخ معاصر هنر و نشان دهنده فرهنگ صد سال اخیر ایران است.
به گزارش خبرگزاری فارس، نشست مروری بر هنر خاتم کاری کاخ مرمر (موزه هنر ایران)؛ با حضور دکتر ولی اله کاووسی، عضو هیات علمی بنیاد دایره المعارف اسلامی، استاد محمد هادی ستایش، دارای بالاترین نشان جهانی یونسکو در هنر خاتم و استاد صفر سامی، استادکار سنتی خاتم کاری برگزار شد. در کنار این اساتید نوه استاد محمدحسین صنیع خاتم، استاد برجسته خاتم کاری کاخ مرمر و نیز دکتر یارزاده رییس دانشگاه هنرهای اسلامی - ایرانی استاد فرشچیان و جمعی از دانشجویان این دانشگاه حضور داشتند.میر مجیدی مدیر کاخ مرمر در این نشست گفت:این جلسه برای نخستینبار در موزههای کشور در حوزه هنر خاتم برگزار میشود. امیدواریم این نشست آغازی باشد برای شکلگیری یک سلسله جلسات منظم و هدفمند که بتواند مسیر توسعه و بازشناسی هنر خاتم را با حضور هنرمندان و پژوهشگران هموار کند .ولی الله کاوسی دکترا تاریخ هنر دوران اسلامی از دانشگاه تهران عضو هیئت علمی گروه هنر و معماری بنیاد دایره المعارف اسلامی پژوهشگر معلم و مترجم ایران و جهان اسلام نیز در این نشست گفت: اطلاعات موجود درباره این تالار و خاندان هنرمند آن، عمدتاً در حد روایتهای توریستی و عمومی است؛ گرچه این سطح از آگاهی برای بازدیدکنندگان عمومی بیاشکال است، اما نباید جایگاه این هنر بزرگ به چنین سطحی محدود بماند.
وی افزود: تالار خاتم ظرفیتی فراتر از معرفی عمومی دارد و شایسته است که با یک رویکرد علمی و تخصصی، متناسب با شأن شاهکاری که در این فضا خلق شده، به جامعه معرفی شود.کاووسی گفت: این تالار خاتم یک وجاهت تاریخ هنری فرهنگی دارد در واقع یک سند زنده و تصویری از تاریخ معاصر هنر ایران است. این یادگاری که باقی مانده نشان دهنده فرهنگ صد سال اخیر ماست. ولی ما هیچ کار علمی دقیقی روی آن نکردیم در حالی که این کار دقیقا در یک سلسله فرهنگی تاریخی پدید آمده است. محمد هادی ستایش دارای بالاترین نشان جهانی یونسکو در هنر خاتم دارای نشان ملی در هنر خاتم شیراز فارغ التحصیل گرافیک و مدرس دانشکده هنر و معماری دانشگاه شیراز رئیس سابق هیئت مدیره انجمن هنرهای تجسمی و سنتی استان فارس گفت:هر جا کار گروهی باشد، آثار بسیار خوب و فاخر شکل گرفته است و مخصوصاً در هنر خاص و ویژهای مثل هنر خاتم . هنر خاتم نسبت به هنرهای دیگر یک پختگی خاصی دارد به همین دلیل می گویند یک هنرمند خاتم کار وقتی دست به هنر دیگری بزند بعید است که از عهده آن برنیاید.وی گفت: تاکید یونسکو برای اعطای نشان ملی یا نشان جهانی روی هنرهایی است که به صورت گروهی ایجاد می شود. ستایش افزود: استاد صنیع خاتم جعبه ای خاتم کاری را برای دربار وقت می سازد. رضا شاه که آن زمان رضا پهلوی نام داشت این جعبه را می پسندند و در ذهنش می ماند که فردی جعبه ای نفیس از خاتم ساخته است زمانی که کاخ مرمر ساخته می شود دستور می دهد اتاق کارش را این هنرمند خاتم کاری کند.
ستایش با تأکید بر ضرورت انتقال نسلبهنسل هنرهای سنتی، بهویژه خاتمکاری، خاطرنشان کرد: این هنر باید بهصورت سینهبهسینه و در قالب نظام استاد-شاگردی منتقل شود تا بتوان آن را حفظ کرد. متأسفانه اگر به این میراث بیتوجهی شود، ممکن است در آینده کشورهای دیگر ادعای مالکیت فرهنگی آن را مطرح کنند.وی افزود: امروز درصد زیادی از مردم ما حتی شناخت دقیقی از هنر خاتم ندارند؛ نه از مصالح و مواد اولیه آن مطلعاند، نه از ظرافتهای فنی و تکنیکیاش. این بیاطلاعی بسیار نگرانکننده است و باید برای آگاهیبخشی عمومی و معرفی علمی این هنر اصیل ایرانی، برنامهریزی جدی انجام شود. محمد حسین صنیعخاتم، استاد بزرگ خاتمکاری، در ۲۰ بهمن ۱۲۶۲ خورشیدی در شیراز متولد شد. وی در دوران کودکی، همزمان با تحصیل، به یادگیری زبان انگلیسی پرداخت. پدر او، مرحوم محمدکاظم، از خاتمسازان برجسته دوره قاجار بود که ریشه هنرش به دوران زندیه و دوران حکومت کریمخان زند میرسد. این هنر در خانواده صنیعخاتم نسل به نسل منتقل شده و پیشه خانوادگی آنان بوده است.در روایتی تاریخی نقل شده که مرحوم محمد خاتم، برادر استاد محمد حسین، زمانی که به زیارت نجف اشرف میرود، با دیدن صندوق قبر حضرت علی(ع)، آن را اثر یکی از اجداد خود از دوره کریمخان زند معرفی میکند. این نشاندهنده عمق ریشههای خانوادگی هنر خاتمکاری در این خاندان است.
صنیعخاتم در حدود ۳۰ سالگی به درجه استادی کامل در این هنر رسید و از حاکم وقت فارس، فرمانفرما، لقب «امینالصنایع» را دریافت کرد. وی از حدود سال ۱۳۰۰ شمسی به تدریس هنر خاتمکاری در مدرسه اسلامی شیراز پرداخت و بدین ترتیب به آموزش این هنر اصیل نیز همت گمارد. بر اساس سندی متعلق به سال ۱۳۵۰، در سال ۱۳۰۳ رضاشاه پهلوی تصمیم به ساخت کاخ مرمر میگیرد. روایتهایی از خاطرات سلیمان بهبودی، پیشکار رضاشاه، حاکی از آن است که استاد خاتمکار شیرازی با ارائه دو قاب خاتم کوچک و یک جعبه سیگار رومیزی به حضور شاه، مورد توجه ویژه او قرار میگیرد. پس از آن، شاه برای تشویق این هنر، سفارش ۱۰ قاب خاتم بزرگ برای نگهداری عکسها و فرامین حکومتی صادر میکند.با ادامه حمایتها، کارگاهی در کنار کارگاههای زریبافی و مخملبافی برای تولید خاتم تأسیس میشود. رضاشاه دستور میدهد که دفتر کار او در کاخ مرمر، از مبلمان گرفته تا درها و سقفها، با خاتم تزئین شود. برای اجرای این پروژه، دو خانه مجاور کاخ به کارگاه و مدرسه تبدیل میشوند و حدود ۱۵۰ نفر خاتمساز از شیراز و اصفهان، زیر نظر سه استاد شیرازی – از جمله مرحوم صنیعخاتم – مشغول به کار میشوند. این اقدام، نقطه عطفی در احیای خاتمکاری در عصر پهلوی بهشمار میرود.در سال ۱۳۳۱،صنیعخاتم برای سفر به شیراز درخواست مرخصی ۲۰ روزه میکند که با آن موافقت میشود. اما در جریان این سفر، در اثر تصادف با یک دوچرخهسوار دچار آسیب شدید میشود. وی به بیمارستان منتقل شد اما در نهایت فوت کرد.#کاخ_مرمر#دفینه#خاتمکاری
13:13 - 10 خرداد 1404
8758 من المشاهدات