درود بر شما با این توصیف هنرمندانه و درست. علاقه مند به بازدید از این شهر زیبا شدم
دهمین شهر خشت و گلی ایران در سودای جهانیشدن
مقدمات گشودن شدن دروازهای جهان به روی دهمین شهر خشت و گلی ایران و یکی از یگانه ترین بافت های تاریخی خراسان (بشرویه) آغاز شد.
خبرگزاری فارس - خراسان جنوبی؛ باید با ناز بر این نفیسترین گنجینه معماری کویر آن هم با بومیترین شکل ممکن اش قدم نهاد.گوش را باید به نوای رحیل غافلههایی سپرد که قرنها قبل از این مسیر رو بهسوی شاه خراسان مینهادند و در کاروان سراهای آن خستگی را از تن به در و کام خشکیده خویش را از خنکای، آبانبارهاتر میکردند.همزمان که معماران خشت، خشت بناهای دهمین شهر خشت و گلی ایران را بنا مینهادند سعدی شیرازی هم بیت، بیت شاهکارهای ادبی اش را بر بوستان و گلستان تاریخ ایران مینگاشت.در خطه جنوب سعدی شاهکار هنری اش را بر تاریخ ایران مینگاشت و در شرق ایران معماران شاهکاری از خشت و گل آن هم همساز با اقلیم بنا مینهادند تا قرنها پایدار و جادوان بماند این گنجینههای ادبی و معماری.صحبت از بافت تاریخی چهارهمین شهر خشت و گلی خراسان جنوبی و دهمین شهر خشت و گلی ایرانزمین است با این که بیش از ٧ قرن از بنای آن میگذرد هرچند فرسایش زمان کمی، رنگ از رخسارهشان پرانده و برخی بناها هم فروریخته اما با رنگ و لعابی نو و کاربریهای جدید بافت تاریخی بشرویه زنده و زندگی در آن جریان دارد.موزه خشت و گلقدم که بر این موزه خشت و گل میگذاری باید آهسته و پیوسته گامبرداری چرا که ذره، ذره خشت و گل این بناها در کوچه پس کوچه میان ده، بالا ده، پایین ده و مقری این بیت سهراب سپهری را در گوش عابران و مجاوران زمزمه میکنند؛ «به سراغ من اگر میآیبد نرم و آهسته بیایید مبادا که ترک بردارد چینی نازک تنهایی من».قدمها را که آهسته و پیوسته برمی داری بوی کاهگل آب خورده به مشام میرسد، انگاز هنوز زندگی لابلای خشتهای خانههای قدیمی بشرویه جریان دارد.
800 سال قدمت
کوچه و دیوارهای خشت و گلی گفتههایی را در گوش زمزمه میکنند که به قرنها قبل برمی گردد و این که ریشه و پایه اگر محکم بنا نهاده شود حتی اگر قرنها هم بگذرد و خراشهای روزگار جان و تن را بخراشد اما ریشهها پابرجاست تا با آن مفتخر باشی آن هم در نقطهای که سجل و هویت بشرویه شکل گرفته (٨ قرن قبل در زمان تیموریان).اینجا کوچهها و دیوارهای خشت و گلی حرفهایی با قدمتی ٨٠٠ساله در دل دارند و هرکدام تصویری از دنیا و زندگی گذشتگان این دیار را بر قاب کاهگلی بشرویه به نمایش میگذارند.کوچههای آشتیکنان، ساباطهای قدیمی، ایوانهای تابستانه و زمستانه، که تیغ تیز آفتاب در این قرنها رنگ و لعاب از رویشان شسته و دیوارهای کاهگلی فروریخته که دلشان تن پوشی نو میخواهد از جنس کاهگل تا باران تنشان را عریان خشتها را نمایان نکند.قرن هاست که از پا گرفتن این بناها بر روی زمین بشرویه میگذرد اما هنوز بوی اسفند و نان تازه از لای درز پنجرهها و درهای چوبی سرک میشود و حالوهوای سالهای سال قبل را زنده میکند.جریان داشتن زندگیزندگی هنوز جریان دارد در پایین محله، میان محله، بالا محله و محله مقری های بشرویه آن هم با رنگ و لعابی به بناها و خانهها تاریخی آن داده شده و هنوز بانگ الله اکبر از قدیمیترین مساجد این محلهها هر صبح و شام به گوش میرسد خنکای آبانبارها، بادگیرها و... جانها را صفا میدهد.
معماری کویر
هنوز قدیمیها در سایه ساباط ها مینشینند و از گذشتهها و صفای آن میگویند البته اغلب بناها با تغییر کاربری که در ایجاد شده هم به مکانی برای ممر درآمد عدهای دوستدار تاریخ مبدل شده و هم این که با دمیدن جان تازه در کالبد آن میشود بر ایوان آن تکیه زد تاریخ معماری کویر را هنگامه طلوع و غروب خورشید و شب هنگام زیر نور مهتاب دامن پرستاره آسمان شب کویر به تماشا نشست.آن طور که عباس غمخوار، یکی از فعالان حوزه میراث فرهنگی بشرویه در گفت وگو با خبرنگار فارس از بیرجند اظهارداشت: بافت تاریخی بشرویه یکی از بافتهای شرق ایران است که با ٢٢ هکتار ثبت آثار ملی شده است.وی بافت تاریخی بشرویه را موزهای خشت و گل، گستره عظیم خراسان عنوان کرد و ادامه داد: بیشتر خانههای بافت تاریخی بشرویه ٢ ایوانه است اما خانههای ٤ ایوانه هم داریم همانند خانه پناهی که اکنون به اقامتگاه بومگردی مبدل شده است.وی قدمت خانه پناهی را متعلق به دوره تیموی دانست و اضافه کرد: این خانه زمانی بنا شده که حضرت سعدی زیست میکرد.بعلاوه در کنار شهر تاریخی بشرویه همزمان شهرهای طبس و فردوس نیز دارای بافتهای ارزشمندی بودهاند که به ترتیب در زلزلههای سالهای ۵٧ و ٤٧ تخریب شدهاند اما بافت تاریخی بشرویه پابرجاست.گره تاریخیوی یکی از محلههای بافت تاریخی بشرویه را محله میان ده اعلام کرد که در این محله بناهایی چون مسجد، آبانبار، مدرسه علمیه قرار دارد که قدمت به دوران زندیه و صفویه برمی گردد بهعبارتدیگر محله میان ده یکی از گرههای تاریخی بافت با ارزش بشرویه است.
بادگیرهای اغلب خانههای تاریخی بشرویه ازجمله خانه پناهی یک وجهی است و در برابر باد غالب خراسان تعبیه شده تا اهال خانهها بتوانند از خنکاری طبیعی باد در شهر کویری بشرویه آن در گرمای تابستان حظ لازم را ببرند.به گفته این فعال حوزه میراث فرهنگی معماران این بناها نیز بومی بودهاند باتوجهبه اقلیم منطقه بشرویه که بخشی در کویر و قسمتی هم در کوهپایه قرار دارد بناها را احداث کردهاند.مصالح بوم آوردبعلاوه مصالح بهکار رفته در بناها نیز بوم آورد است.دیگر این که دیوارها خشتی و بدنهها کاهگلی و با سقفهای گنبدی که جریان هوا را باتوجهبه اقلیم کویر وارد این سازهها میکردند طوری که میتوان به وضوح اختلاف دما ١٠ تا ١۵ درجه را در فضای آزاد و داخل این بناها آن هم در گرما تابستان حس کرد.همچنین چون بناها متناسب با اقلیم ساخته شده اهل خانه در گرما و سرما ییلاق و قشلاق داشتهاند.به گفته وی بافت تاریخی بشرویه بافتی پویا و زنده است و بخشی از آن هم مرمت و تبدیل به اقامتگاه بومگردی شده است به همین واسطه گردشگرانی که وارد بشرویه میشوند از این اقامتگاههای مجهز استفاده میکنند.آن طورکه سید امیر سلیمانی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی بشرویه نیز در گفت وگو با خبرنگار فارس از بیرجند اظهارداشت: بافت تاریخی بشرویه با ٢٢ هکتار وسعت به ٦٠ هکتار حرائم آن ١٧ اسفند سال ٨١ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.200 اثر تاریخیوی با بیان این که بافت تاریخی بشرویه دارای حدود ٢٠٠ اثر تاریخی شناسایی شده است افزود: از این تعداد ٤٠ اثر در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
وی با اشاره به زنده و پویای بودن بافت تاریخی بشرویه بهویژه محله میان ده ادامه داد: ١۵ اقامتگاه بومگردی در بافت تاریخی بشرویه ایجاد شده و ٣ اقامتگاه دیگر هم در دست احداث و راه اندازی است.همچنین ۵ خانه صنایعدستی و یک موزه خصوصی هم در این بافت وجود دارد.هسته اولیهاین مقام مسئول محلههای بافت تاریخی بشرویه را شامل میان ده، مقری، پایین محله و بالا محله عنوان کرد و یادآور شد: هسته اولیه شهر بشرویه به ٨٠٠ سال قبل و زمان تیموریان برمی گردد اما بافت تاریخی بشرویه مربوط به دوره صفویه است.سلیمانی با اشاره به این که بشرویه دهمین شهر خشت و گلی ایران است تصریح کرد: مقدمات برای جهانی شدن بافت تاریخی بشرویه انجام شده و در حال انجام آنچه مورد نظر کارشناسان جهانی برای قرار گرفتن این بافت در فهرست جهانی است، هستیم ولی اجرایی شدن آن نیاز به زمان دارد.
اما آنچه دیرینهشناسان در نو یافته هایشان در مورد بافت تاریخی بشرویه به آن دست یافته اند؛ بشرویه با قدمتی بیش از ۷۰۰ سال دورههای مختلفی از معماری را درون خود جای داده که شواهدی از این تاریخ کهن در بافت تاریخی این شهر قابل رویت است.با بررسی بناهای تاریخی از کهنترین آنها تا متاخرترین آنها میتوان تغییرات شکل گرفته در معماری این شهر و الگوهای مختلف را مشاهده کرد.یگانه ترین خراساندر این بافت تاریخی که با خانههای خشت و گلی و بادگیرهای مختلف یکی از یگانهترین بافتهای تاریخی در استان خراسان است، معماری نفیس مناطق کویری در بومیترین شکلهای خود مشاهده میشود که ویژگی اساسی اش، علاوه بر سالم بودن، تداوم و نفوذ آن در مناطق پیرامونی است.این معماری بر اساس اصول اجتماعی و اقلیمی در این منطقه شکل گرفته است.بعلاوه معماری بشرویه همساز با اقلیم بوده و نیز رد پای نظام معیشتی و ساختار اجتماعی در شکلگیری نظام کالبدی خانهها به چشم میخورد لذا مهمترین عامل در زمینه شکلگیری شهر بشرویه، بحث آب و زمین قابل کشت بوده و نیز مسیرهای ارتباطی این شهر و گروههایی از مردم که از شهرها و روستاهای دور و نزدیک در این محل جمع شدند، نیز موثر بوده است. #دهمین_شهر_خشت_و_گلی_ایران#موزه_خشت_و_گل_خراسان #جهانی_شدن#بافتی_زنده_و_پویا
07:56 - 10 آذر 1403