خنجرِ دروغهای رسمی بر پشت افکار عمومی
«گابریل کوزنتینو» پژوهشگر بینالمللی، سال 2020 در کتابی در مورد «پساحقیقت» به یک موضوع کلیدی اشاره میکند.
او مینویسد: «مقالات بیاعتبار نیویورکتایمز در مورد ادعای وجود ذخایر سلاحهای شیمیایی نزد رژیم صدام حسین (که در سال 2003 بهعنوان توجیهی برای مداخله نافرجام و ناموفق ایالات متحده در عراق استفاده شد) مسلما سابقهای بسیار بد بود که مردم را دچار شک و تردید کرد. این اشتباه بدنامکننده از سوی یک نهاد رسانهای قدیمی و روزنامه معتبر، منجر به وقوع پدیده انکار [در بین افکار عمومی شد]». کوزنتینو در این بخش کتاب خود -با عنوان «شبکههای اجتماعی و نظم جهانی پساحقیقت»- به بررسی این موضوع میپردازد که چرا مردم برای فهمیدن حقایق رویدادها، دیگر به گزارشهای رسانههای جریان اصلی اعتماد نمیکنند و میگوید گزارش دروغ نیویورکتایمز یکی از نمونههایی است که منجر به این بیاعتمادی شده است. بیاعتمادی به رسانههای رسمی، بخشی از پدیدهای که چندسالی است تحتعنوان «پساحقیقت» (Post-truth) در مرکز توجه اندیشمندان قرار گرفته و با یک ویژگی مهم شناخته میشود: «بیاعتبار شدن فکتهای مستند و قابل راستیآزمایی در نزد افکار عمومی».
تبعات «پساحقیقت» آنقدر خسارتبار بوده که چند سالی است، یک حرکت جهانی برای مواجهه با آن شکل گرفته است؛ تلاشهایی برای اینکه «شواهد متقن و قابل صحتسنجی»، دوباره بین افکار عمومی معتبر شود و استدلالهای منطقی مبنای قضاوت و تصمیم مردم باشد؛ از راهاندازی سامانههای متعدد راستیآزمایی (Fact-Cheking) تا آموزش سواد رسانه تا تلاش برای مدیریت شبکههای اجتماعی.در کنار اینها، اساتید رسانه در دانشگاههای معتبر دنیا، یکی از مهمترین ملزومات برای مقابله با اخبار جعلی و تبعات آن را بازیابی اعتماد به رسانههای رسمی و ژورنالیسم اصیل میدانند؛ اما بزرگترین ضربه به این نیاز حیاتی را نه گسترش هر روزه شبکههای اجتماعی، بلکه خطاهای خود رسانههای رسمی میزنند. گزارش رسانهای مثل نیویورکتایمز که بعد از زمینهسازی برای حمله نظامی به کشور دیگر، دروغ از آب در میآید، یک نمونه مشهور است که حالا در منابع آکادمیک بهعنوان یکی از ریشههای بیاعتمادی افکار عمومی به رسانههای رسمی آورده میشود.
رویهای که نیویورکتایمز در زمان اتفاقات پاییز ۱۴۰۱ در ایران نیز در پیش گرفت؛ ادعاهای عجیبی مانند «بیماری رهبر ایران و لغو دیدارهای عمومی»، «تبدیلشدن شهرهای ایران به شهر ارواح» نمونههایی از گزارشهای این رسانه بود که در مدت زمان کوتاهی، جعلیبودن آن مشخص شد.این مسیر را حالا بیبیسی جهانی در پیش گرفته و روزهای گذشته باعث تعجب پژوهشگران حوزه رسانه شده است؛ این رسانه گزارشی درباره نیکا شاکرمی منتشر کرد که در متنش نهتنها از شواهد متقن و قابلصحتسنجی خبری نیست بلکه اسناد ساختگی منتشرشده در آن، توسط کاربران در شبکههای اجتماعی مورد تمسخر واقع شده است.
در عصر پساحقیقت، این رویه رسانههای سابقا معتبر که مورد سوءاستفاده پروپاگاندای سیاسیون قرار میگیرد، ضربه جبرانناپذیری است به تلاشهایی که در سطح جهانی برای مقابله با اخبار جعلی و برگردان مرجعیت به روزنامهنگاری اصیل صورت میگیرد؛ مانند خنجری که بر پشت اعتمادِ افکار عمومی به رسانههای رسمی مینشیند.#پساحقیقت#اخبار_جعلی#نیکا_شاکرمی#نیویورک_تایمز
21:20 - 17 اردیبهشت 1403