آشنايي با جريانهاي سياسي تاريخ معاصر ايران(7)
خبرگزاري فارس: مي توان گفت رشد «چپ» در دهه 20 بيش از هر چيز مديون زدوبند با دولتمردان است.آنان با تاكيد بر چارچوب قانون اساسي پادشاهي و از طريق استفاده از تضادهاي جناح هاي درون حاكميت سلطنتي، در ساختار تصميم گيري كشور مشاركت داشتند.
آنچه در شماره هاي پيشين درباره «جريان ملي گرا» مورد توجه قرار گرفت ، به دوره دوازده ساله پس از شهريور 1320 مربوط مي شد. اين 12 سال در ريشه يابي جناح هاي سياسي مختلف جايگاه ويژه اي دارد. بين سال هاي 1320 تا 1332 بروز خلأ نسبي در راس مخروط قدرت سياسي كشور، امكاني را براي ابراز وجود گروه هاي سياسي فراهم ساخت.
توسعه نفوذ بين المللي همسايه شمالي ما (شوروي سابق) در اين مقطع و شعارهاي ضداستثماري حاكمان جديد آن، فرصت بزرگي براي «جريان چپ» ايجاد كرده بود. چپ هاي ايراني از اين امكان در قالب شعارهاي حمايت از كارگران و تحريك قوميت ها استفاده مي كردند. اما اين تنها ابزار سياسي آنان نبود. به جرأت مي توان گفت رشد «چپ» در دهه 20 بيش از هر چيز مديون زدوبند با دولتمردان در فضاي خلأ سياسي پس از سقوط پهلوي اول است. درست است كه چپ گرايان با شعارهايي از قبيل مبارزه مستمر طبقاتي براي استقرار جامعه بي طبقه، حكومت كارگران و... البته بعضا با چاشني دين گريزي نظر مخاطبان مشخصي را در جامعه جلب كرده بودند، اما آنان با تاكيد بر چارچوب قانون اساسي پادشاهي و از طريق استفاده از تضادهاي جناح هاي درون حاكميت سلطنتي، در ساختار تصميم گيري كشور مشاركت داشتند.
در سال 1321 شورشي در اعتراض به قحطي در تهران رخ داد. اولين مفروض هر ناظري قاعدتا اين است كه اين شورش بايستي از سوي كساني رهبري شده باشد كه داعيه دار اصلي حمايت از اقشار فرودست و استثمار شده جامعه بوده اند. اما واقعيت آن است كه چپ گرايان هيچ نقشي در آن نداشتند. چرا كه در پشت صحنه، آنها وعده هايي را مبني بر سهيم شدن در دولت، از قوام السلطنه نخست وزير وقت گرفته بودند.
¤ منسجم ترين حزب تاريخ ايران
«حزب توده» كه در ابتداي همين دوره تاسيس شده بود در انتخابات مجلس چهاردهم 9 نماينده را وارد مجلس كرد. اين 9 نماينده به گفته احسان طبري (از رهبران برجسته اين حزب) توسط سفارت شوروي انتخاب شدند و دخالت قوام السلطنه آنان را به دستگاه قانونگذاري فرستاد. زدوبند توده اي ها به اين مورد منحصر نشد. زماني كه سيدضياءالدين طباطبايي (رقيب ديرينه خاندان پهلوي در كسب قدرت از اربابان انگليسي) پس از مرگ رضاخان قصد ورود مجدد به جنگ قدرت را داشت، محمدرضا شاه در ملاقاتي با وكلاي حزب توده (كشاورز و اسكندري) از حمايت اين حزب وابسته به شوروي براي مبارزه با سيدضياء برخوردار شد. مشخصه اصلي حزب توده از بدو پيدايش، انحصار اهداف آن در تامين منافع شوروي بود.
داعيه ضد امپرياليستي توده اي ها در اين دوره هيچ گاه آنان را به حمايت از كساني كه بي هيچ ياوري جز خداوند پنجه در پنجه انگليس انداخته بود ترغيب نكرد.
آيت الله كاشاني سال ها به خاطر مبارزه با سيطره طلبي انگليس، در زندان آنان به سر برد. اما دريغ از يك اعتراض حزب توده! چرا كه همه چيز اين حزب در چارچوب تقسيم منافع متفقين در ايران مفهوم مي يافت.
با نگاهي به گذشته تحزب در ايران اعتراف خواهيم كرد كه حزب توده متشكل ترين حزب در طول تاريخ معاصر ايران بوده است. اين حزب تنها گروه داراي تشكل هاي صنفي تحت عناويني مثل شوراي متحده كارگري، اتحاديه هاي دهقاني، سازمان جوانان، سازمان زنان و... بود. به همه اينها بايد فعاليت سازمان مخفي نظامي اين حزب را نيز بيفزاييم. كار اين تشكل، كه توسط كامبخش (از موسسان حزب توده) و كيانوري (دبير كل حزب توده در دوران انقلاب اسلامي) اداره مي شد، سازماندهي افسران حزب توده، محافظت از تعقيب يا فراري دادن بازداشت شدگان آنها و جمع آوري اطلاعات جاسوسي مورد نياز ارتش سرخ شوروي بود.
¤ هواداران آذري قرباني معامله «سرخ»ها
غائله فرقه دمكرات آذربايجان از نقاط اوج قدرت نمايي حزب توده با پشتگرمي از حمايت همسايه شمالي بود. آنها در اين دوران طلايي حكومت فرفه دمكرات را به حساب خود گذاشته بودند و از در اختيار داشتن يك ميليون عضو در اين خطه دم مي زدند. اين توده بي اطلاع، چندي بعد شاهد بودند، توافق قوام و ساد چيكف وزير خارجه شوروي اثري از حكومت خودمختار مورد حمايتشان باقي نگذاشت. آنان قرباني شدند تا اراده روس هاي سرخ براي تنش زدايي با انگليس و آمريكا در ايران نيز تحقق يابد.
پس از اين مقطع بخشي از توان حزب توده به سمت عمليات تروريستي گرايش مي يابد و همين امر سبب غيرقانوني شدن فعاليت آن در سال 1327 مي شود. اما اوج گرفتن درگيري سياسي بين عوامل دربار و طرفداران ملي شدن صنعت نفت بار ديگر فضاي تنفسي را براي توده اي ها فراهم مي سازد. آنها در اين زمان توانستند نهادهاي صنفي وابسته به خود را مجددا فعال سازند. فضاي بازشده اي كه در اثر تضعيف نقش دربار، در جريان جنبش ملي شدن نفت به وجود آمده بود، مجالي براي توسعه فعاليت هاي سياسي، فرهنگي و مطبوعاتي توده اي ها نيز بود. به گونه اي كه به ادعاي بهرامي دبير كل وقت حزب توده در اين زمان فقط اعضاي تهراني حزب مذكور، قريب ده هزار نفر بوده اند. كاركرد اين جماعت اغوا شده از شعارهاي حمايت از زحمتكشان به جاي تحكيم حركت ضدامپرياليستي مردم، در شكل در گيري هاي خياباني با احزاب راست گراي طرفدار ملي شدن نفت مثل حزب زحمتكشان (شاخه خليل ملكي كه از حزب توده منشعب شده بود) بروز و ظهور مي يافت.
اما ثمره اين نوع مشاجرات، فضاي متشنجي بود كه توجيه خوبي را براي وقوع كودتا و آغاز يك دوران سياه 25 ساله از اختناق و سركوب فراهم مي كرد. فسوسا كه دولت ليبرال مصدق اين امكان را در اختيار حزب قدرتمند و كمونيست توده گذاشته بود؛ حزبي كه اعتقادات ضدديني، وابستگي به قدرت الحادي شوروي و تجربه ديكتاتوري آن در آذربايجان و كردستان سبب نگراني مردم و نخبگان ديني شده بود. اين نگراني حتي باعث شده بود كه مرجع تقليد بلندمرتبه شيعيان (مرحوم آيت الله بروجردي) از خوف تفوق بزرگترين قدرت الحادي دنيا بر كشور امام زمان(عج) به موجوديت دربار به عنوان يك سگ نگهبان در مقابل آن گرگ بنگرد.
متاسفانه عملكرد دولت مصدق نه تنها رافع اين شبهه نشد، بلكه امكان هتاكي حزب الحادي به مقدسات ديني مردم را مهياتر ساخت. كشيده شدن دامنه اين گونه اقدامات حزب توده به حريم مقدس حوزه علميه قم اين احساس خطر را تقويت مي كرد.
اين گونه حوادث در كنار ترور شخصيت سياسي ترين عالمان شيعه همچون آيت الله كاشاني از سوي توده اي ها و ديگر گروه هاي هتاك، ديگر كمترين انگيزه اي براي مقابله مردم متدين با كودتاي آمريكايي باقي نگذاشت.
توده اي ها در روز 26 مرداد 1332 برخلاف تظاهرات 30 تير همان سال از سوي رهبرانشان دستور داشتند كه از انجام هرگونه تظاهرات خودداري كنند. احسان طبري با بيان اين قرينه و شواهد ديگر، از اين فرضيه سخن به ميان آورده است كه شوروي نيز از كودتاي 28 مرداد مطلع و به نوعي با آن موافق بوده است.
پس از كودتا رهبران حزب توده يا به كشورهاي بلوك شرق و غرب گريختند و يا خود را به رژيم آمريكايي شاه فروختند. يكي از روشنفكران معروف بعدها در وصف دوستان توده اي اش چنين سرود:
مشت هاي آسمان كوب قوي
واشدند و گونه گون رسوا شدند
يا نهان سيلي زنان يا آشكار
كاسه پست گدايي ها شدند
..................................................................................
ادامه دارد....
14:12 - 16 دی 1387
0 Views
1 Reply