تهیق؛ پایتخت معماری دستکند ایران در انتظار توجه مسئولان
شهرستان خمین از نظر تراکم و تعداد معماریهای دستکند، رتبه نخست را در کشور به خود اختصاص داده است، تاکنون دهها اثر از این دست در مناطق مختلف این شهرستان شناسایی شده که آخرین نمونه آن در روستای فرنق کشف شده است.
به گزارش خبرگزاری فارس از اراک، در گستره شهرستان خمین، در دل تپهها و صخرهها، جهانی نهفته از رمز و رازهای تاریخی خوابیده است؛ شهرهایی زیرزمینی که قرنها پیش با دستان توانمند مردمان این دیار در دل کندهها ایجاد شده و حالا پس از گذشت سدهها، پرده از رازهای تازهای برمیدارند. دستکندهای تاریخی این منطقه، نه تنها گنجینهای از دانش معماری بومی هستند، بلکه روایتگر تحولات اجتماعی و سیاسی عمیقی میباشند که روزگاری ساکنان این خطه را به پناه بردن به دل زمین واداشته است.یک کارشناس ارشد آثار تاریخی در گفتوگو با فارس، ضمن تشریح ابعاد فنی و تاریخی دستکند منحصربهفرد "تهیق" در شهرستان خمین، این اثر را گنجینهای تمامعیار برای توسعه فرهنگی و اقتصادی منطقه دانست و بر لزوم حفاظت اصولی و برنامهریزی برای بهرهبرداری از آن تأکید کرد.
وی اظهار میکند: شهرستان خمین از نظر تراکم و تعداد معماریهای دستکند، رتبه نخست را در کشور به خود اختصاص داده است، تاکنون دهها اثر از این دست در مناطق مختلف این شهرستان شناسایی شده که آخرین نمونه آن در روستای فرنق کشف شده است. روستاهایی چون تیِهَق (تهیق) و آشناخور مهمترین مراکز کشف این شهرهای زیرزمینی هستند.وی با تأکید بر اینکه وجود چنین مجموعههای گستردهای در خمین، بیانگر تحولات سیاسی و اجتماعی عمیقی است که در سدههای ششم و هفتم هجری (دوره سلجوقیان و ایلخانیان) در این منطقه رخ داده و ساکنان را وادار به پناه بردن به دل زمین و ایجاد فضاهای امن زیستی کرده است.
معماری صخرهای؛ دانش بومی در تعامل با طبیعتمرادی این کارشناس میراث فرهنگی با اشاره به جایگاه دستکندها در تاریخ معماری ایران اظهار داشت: دستکند تاریخی تهیق نمونهای ارزشمند از معماری صخرهای یا 'دستکند' در استان مرکزی است. این آثار که در دل صخرهها و کوهها ایجاد شدهاند، نشاندهنده دانش بالای نیاکان ما در استفاده از بستر طبیعی برای ایجاد فضاهای زیستی، تدافعی یا آیینی است.وی در تشریح ویژگیهای فنی این اثر افزود: برخلاف معماری رایج که مصالح را روی هم میچیند، در معماری دستکند، معماران با برداشتن مصالح از دل زمین، فضا را خلق میکردند. این روش ساخت، استحکام بالا و پایداری حرارتی قابل توجهی به بنا میبخشد. وی تصریح کرد: در تهیق، نحوه تعامل با شیب زمین، طراحی فضاهای داخلی و گاه تراشهای دقیق سنگ، گویای بهرهگیری از یک دانش فنی پیشرفته و بومی است که نیازمند بررسی دقیقتر باستانشناسان و معماران متخصص است.این کارشناس تاریخی، نقش دستکند تهیق را در توسعه پایدار منطقه حیاتی خواند و تصریح کرد: این اثر تنها یک بنای تاریخی خشک و خالی نیست، بلکه یک 'سرمایه فرهنگی' تمامعیار برای شهرستان خمین محسوب میشود. برنامهریزی صحیح برای معرفی و بهرهبرداری از آن میتواند تحولی عظیم در صنعت گردشگری منطقه ایجاد کند.وی با اشاره به ابعاد اقتصادی این ظرفیت گفت: در مرحله نخست، با تبدیل تهیق به یک قطب گردشگری، شاهد رونق کسبوکارهای مرتبط با سفر از جمله اقامتگاههای بومگردی، فروشگاههای صنایعدستی و محصولات محلی خواهیم بود. این رونق به طور مستقیم برای جوانان منطقه اشتغالزایی میکند.
کارشناس میراث فرهنگی گفت: در مرحله بعد، با حضور گردشگران و معرفی ظرفیتهای منطقه، زمینه برای جذب سرمایهگذار در بخشهای مختلف فراهم شده و چرخه توسعه اقتصادی به حرکت درمیآید.ضرورت اقدام: حفاظت و معرفی، دو بال توسعهاین کارشناس آثار تاریخی با اشاره به اولویتهای اقدام برای صیانت از این میراث ارزشمند، اظهار داشت: هماکنون، دو محور اصلی باید در دستور کار متولیان امر قرار گیرد. نخست، حفاظت فنی اثر است. بررسیهای اولیه نشان میدهد این دستکند نیازمند اقدامات اضطراری برای استحکامبخشی و جلوگیری از آسیبهای کالبدی بیشتر است. این اقدامات باید کاملاً علمی و با رعایت اصل 'اصالت تاریخی' بنا انجام شود تا به هویت آن لطمهای وارد نشود.
وی ادامه داد: محور دوم، ایجاد زیرساختهای معرفی و پذیرش گردشگر است. این شامل ساماندهی محوطه پیرامونی، ایجاد مسیر دسترسی ایمن و مناسب، تأمین امکانات رفاهی اولیه برای بازدیدکنندگان و در نهایت تولید محتوای علمی و رسانهای برای شناساندن شایسته این اثر در سطح ملی و بینالمللی است. معرفی صحیح، نقشی کلیدی در تبدیل ظرفیت به یک جاذبه پویا دارد.خواستگاه همکاری برای حفظ میراث گذشتگاناین کارشناس با تأکید بر اهمیت مشارکت همگانی خاطرنشان کرد: حفاظت از گنجینهای مانند تهیق و بهرهبرداری پایدار از آن، وظیفهای تکنهادی نیست. این مهم نیازمند عزمی جدی و همافزایی میان اداره کل میراثفرهنگی، فرمانداری، نهادهای محلی و به ویژه مردم بومی منطقه است.
20:28 - 25 بهمن 1404