👌👌👌
تاریخ به روایت حمامهای عمومی همدان + تصاویر
حمامها یکی از عناصر اصلی چمنها و محلهها در شهرهای مختلف همدان هستند که از قدمت، فرهنگ و آداب و رسوم شهرهای مختلف این خطه کهن میگویند.
خبرگزاری فارس _ همدان، یکی از ارکان محلات همدان که از عناصر اصلی چمنها و محلات شهرهای قدیمی چون تویسرکان، نهاوند، اسدآباد، کبودراهنگ و ملایر به حساب میآیند، حمامها هستند. در واقع حمامها یکی از نمادهای معماری در دوران مختلفاند که به فراخور اوضاع مختلف سیاسی، اقتصادی، علمی و هنری احداث میشدند. در این میان حمامداری نیز از شغلهایی بود که چند صد سال از اعتبار مهمی برخوردار بود. ظرافتهای خاص معماری و البته علمی برای احداث این بناها، گردشگران را به شگفتی میاندازد و امروزه به یکی از مهمترین مراکز گردشگری در شهرهای تاریخی بدل شده است. حتی با تغییر کاربری که در برخی از این اماکن به وجود آمده، سفرهخانههای سنتی متعددی شکل گرفته و به نوعی دیگر باعث پویایی اقتصاد شده است. در این مقال به معرفی و بررسی برخی از حمامهای مشهور استان برای آشنایی اهالی و گردشگران میپردازیم.
حمام قلعه یا حمام حاج محمدسعید
کوی حمام قلعه یکی از قدیمیترین محلههای همدان است که بین خیابان باباطاهر و شریعتی قرار گرفته است. این محله از یک سمت به محله قاشقتراشان میخورد و از سوی دیگر به بازار مظفریه و ابتدای کوچه استرومردخای محدود میشود. مسجد و حمام این محله از بناهای تاریخی دوران گذشته هستند.حمام این محله که نام دیگرش حمام «حاج محمدسعید» است. قدمت این بنا به دوره قاجار باز میگردد و یکی از مهمترین آثار تاریخی در این حوزه به حساب میآید. امروز این حمام به موزه و سفره خانه سنتی بدل شده و برنامههای مختلفی نیز به مناسبتهای مختلف در آن برگزار میشود. در همه جای حمام ترکیبی از معماری ایرانی و اسلامی به کار رفته که فضایی دیدنی را به وجود آورده است. در حمام ۴ ستون سنگی هست و سقف طاق نماهایی زیبا دارد که همه و همه معماری ناب قدیمی ایران را نشان میدهند. اگر این حمام را با دیگر حمامهای سنتی استان مقایسه کنید می بینید که معماری و ساختار این حمام را متفاوت خواهید دید.
حمام حاجی، یک مرکز اقامتی پذیرایی
محله حاجی بین خیابان شهدا و تختی قرار گرفته است. از یک سمت به پل پهلوانها میخورد و از سوی دیگر با محله ملاجلیل همسایه است. مدرسه علمیه مرحوم آقای آخوند نیز در این محله واقع شده است. حمام حاجی نیز امروز به یک رستوران بدل شده است.حمام محله حاجی با مساحتی بالغ بر 1000 متر مربع دو حمام زنانه و مردانه را شامل می گردد. در قسمت حمام زنانه، با پیمودن چهار پله به طرف پایین وارد هشتی نسبتاً كوچكی شده و با عبور از یك راهرو باریك وارد فضای سربینه حمام به ابعاد 5/10 در 11 مترمربع می شویم. حمامهای سرد و گرم دارای حوضی (خزینه) به ابعاد 2/1 در چهار متر و چهارستون سنگی است.سقف حمام به وسیله قوس های پنج و هفت كند با دهانههای مختلف از 5/1 تا چهار متر اجرا و برای پوشش فاصله بین قوسها از گنبد استفاده شده است.در قسمت حمام مردانه نیز با عبور از چند پله وارد هشتی حمام شده و با عبور از معبری باریك داخل حمام سرد می شویم. حمام سرد دارای گنبدی زیبا و فاقد ستون است. همچنین این حمام دارای 6 تاق نما بوده كه دو به دو با هم قرینهاند.پی بنا از سنگ است و در ساخت بنا از آجر قوامی به ابعاد 5 در 5/10 در 22 سانتی متر و ملات ساروج به كار رفته است. حمام محله قدیمی حاجی که به شماره 3375 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده، قراراست پس از اتمام مرمت و احیا به مرکز اقامتی و پذیرایی تغییر کاربری دهد.
حمام گلستان، یادگاری از دوره صفویه
حمام گلستان که به حمام قدیمی بازار و حمام خان نیز معروف است، در محله درب کاروانسرای اسدآباد قرار دارد و تاریخ ساخت آن به دوره صفویه میرسد. درِ ورودی حمام به محوطهای 6 ضلعی باز میشود که اضلاع آن مساوی به نظر میرسد. طاق این محوطه گنبدی است و سربینه 8 ضلعی آن در قسمت جلویی راهروی ورودی قرار دارد. در 6 ضلع سربینه، 6 صفه برای کندن لباسها ساخته شده است. سقف این صفهها به صورت جناغی است.گرمخانه حمام از سه قسمت شامل بخش مرکزی، بخش سمت راست (خزینه آب سرد) و بخش سمت چپ (خزینه آب گرم) تشکیل شده و دارای سقفی با طاق جناغی است. در حال حاضر محل ورود به خزینه آب گرم به وسیله پنجرهای فلزی مسدود شده و به جای خزینه آب سرد، 6 دوش انفرادی ایجاد شده است. مصالح به کار رفته در ساخت این حمام عبارتند از آجر، ملاط گچ و سنگ تراشیده مرمر. کف سربینه و راهروها سنگ لاشه و کف حمام از بهترین نوع سنگ مرمر پوشیده شده است.
حمام میدان اسدآباد
این بنا در محله میدان اسدآباد واقع شده و از آثار اواخر دوره قاجاریه و یا اوایل دوره پهلوی است كه در دوره اخیر برای استفاده بهتر، تغییراتی در آن دادهاند. ورودی حمام در ضلع جنوبی آن واقع شده و به محوطه هشت ضلعی با پوشش گنبدی راه دارد. از این محوطه راهرویی به سربینه حمام منتهی میشود. سربینه نیز فضایی هشت ضلعی با صفههای بزرگ و كوچك و درگاههایی با طاق جناغی است.
حمام حاج آقاتراب
حمام حاج آقا تراب در بافت تاریخی شهر نهاوند در استان همدان قرار گرفته است، این حمام تاریخی که در دوره قاجار ساخته شده دو بخش زنانه و مردانه دارد. بانی این حمام حاج میرزا محمد نقی از خوانین و محترمین شهر نهاوند بودهاست، اما این بنا به نام فرزندش، آقا تراب، معروف شده است که خود مرحوم حاج آقا تراب نیز یکی از شخصیتهای برجسته زمان قاجار در این شهر بوده است. حمام حاج آقا تراب از تزئینات چشمگیری برخوردار است که در آن از سنگهای تزئینی همانند مرمر و آهک سفید استفاده و بر روی آنها اشعاری با خط خوش حک شده است.ستونهای سنگی سفید با تزیینات مارپیچی و سرستونهایی پلهای شکل این حمام نیز از جمله دیگر زیباییهای این حمام تاریخی به حساب میآید.
حمام سرابی تویسرکان
حمام سرابی تویسرکان به دوران صفویه باز میگردد که یکبار در دوره قاجار بازسازی شده است. این حمام در سالهای گذشته نیز مرمت شد و امروز به یک مکان گردشگری بدل شده است.حمام سرد با شکوه ترين بخش اين بنا به شمار میرود و آبنمایی دو پلهای در وسط دارد که به نظر میرسد آب قناتی از آن میگذشته است. مياندری باريک با پلاني ذوزنقهای شکل که يک سرويس بهداشتی را در خود جای داده ارتباط با حمام گرم را ميسر میسازد. حمام گرم (گرمخانه) نيز ساختاری مشابه سربينه دارد يعنی از يک فضایی هشت وجهی با گنبدی آجری به ارتفاع راس 2/5 متر که در شرق آن خزينه و در جنوب آن اتاق نظافت قرار گرفته، به وجود آمده است.در قسمتهای شمالی حمام فضاهايی جهت ذخيره آب و تونخانه وجود دارد که از طريق لولههای چدنی با ديگر قسمتهای حمام در ارتباط هستند و مانند ديگر حمامهای قديمی گرمای حاصل از سوختن سوخت در تونخانه با عبور از زير حمام گرم از طريق کانالي باريک مورد استفاده بهينه قرار میگرفته است.
حمام اعظم کبودراهنگ
حمام اعظم کبودرآهنگ دارای سه گنبد و یک خزینه بوده و از جنس سنگ ساروج بنا گردیده است. این حمام تاریخی در مرکز شهر کبودراهنگ، خیابان دستغیب، واقع شده است.بنای مذکور در اواخر دوره قاجاریه به وسیله تعدادی از خیران کبودراهنگ ساخته شد. این بنا حدود ۴۰۰ مترمربع مساحت دارد و شامل دو قسمت اصلی حمام سرد و حمام گرم است.حمام اعظم با استفاده از سنگ و آجر و ملات ساروج ساخته شده و در سالیان گذشته به دلیل اضافه کردن الحاقات فراوان، دچار تزلزل شده بود. در این حمامهای قدیمی قسمتی وجود دارد که به گربه رو معروف است.گربهرو به مکانهایی در حمام گفته میشود که کورهای در آن واقع است و حمام را گرم میکند. دودههای اضافی ناشی از سوخت این کورهها وارد بخشهای منتهی به کف حمام شده و موجب گرم شدن کف حمام میشد.همانطور که ملاحظه میکنید صاحبان اکثر حمامها، حاجی خطاب میشوند که به معنای سفر حج آنهاست، سفری که در گذشته تنها برای متمولان امکان پذیر بود که نشانه اهمیت این شغل در دوران گذشته است.
پایان پیام/ ۸۹۰۴۰
11:45 - 10 فروردین 1403