سبد پر و پيمان همدان/ از سیر تا انگور...
کشاورزی و تولید محصولات مختلف یکی از ظرفیت‌های مهم اقتصادی استان همدان است که ضمن ايفای نقش موثر در تأمین امنیت غذایی کشور با بهره‌وری درست می‌تواند زمينه‌ای باشد برای رونق اقتصادی بیشتر.
به گزارش خبرگزاری فارس از همدان، کشاورزی در استان همدان مهمترین فعالیت اقتصادی به شمار می‌رود که در کشور نیز نقش پررنگی دارد. با این وجود هنوز ظرفیت‌های خفته و پنهان بسیاری در این بخش وجود دارد که به منصه ظهور نرسیدند و همچنان تا نقطه مطلوب و نهایی فاصله بسیاری جود دارد. تولید حدود 5 میلیون تن انواع محصولات کشاورزی در استان می‌تواند زیرساخت مناسبی برای رونق صنایع تبدیلی در این حوزه باشد اما همچنان یک خلأ بزرگ در این بخش احساس می‌شود. هرچند کاهش شدید منابع آبی استان این فعالیت را تهدید می‌کند اما هنوز کشاورزان همدانی به کشت محصولات اشتغال دارند و مسؤولان تلاش می‌کنند که با توسل به علم روز و استفاده از تجهیزات مکانیزاسیون از مصرف بیش از اندازه آب جلوگیری کرده و میزان بهره‌وری را به حداکثر آنچه امکانپذیر است برسانند. با این وجود پیش‌بینی می‌شود در برخی از بخش‌ها به ویژه تولید سیب زمینی تا چند سال آینده که چندان نیز دور نیست، همدان موقعیت خود را در کشور از دست بدهد و باید با جایگزینی‌ها لازم در بخش الگوی کشت و همچنین شغل‌های دیگر از تبعات منفی آن کاسته شود. در مجموع کل تولیدات محصولات زراعی، باغی و دامی در استان همدان 4 میلیون و 759 هزار تن در سال است که 736 هزار تن آن در بخش باغی، 470 هزار تن دربخش دامی و بقیه در حوزه زراعت است. ارزش ریالی تولیدات کشاورزی استان همدان معادل 66 هزار و 300 میلیارد ریال است.
گیاهان دارویی دوای درد کشاورزی و اقتصاد گیاهان دارویی یکی از ظرفیت‌های بی نظیر استان در بخش کشاروزی است که توجه لازم به آن و ایجاد یک صنایع تبدیلی پویا می‌تواند بخش بزرگی از بار سنگین ایجاد شغل و رونق اقتصاد این استان را به دوش بکشد خوشبختانه به مسأله گیاهان دارویی در اسناد و برنامه‌های کلان کشور توجه لازم مبذول شده است؛ به طوری که براساس سند ملی گیاهان دارویی، دولت مکلف است کشت این گیاهان را تا پایان سال 1404 و برنامه ششم توسعه به 500 هزار هکتار برساند. براساس این هدف هم‌اکنون 150 هزار هکتار از اراضی کشاورزی کشور به کشت گیاهان دارویی اختصاص دارد. همدان نیز نقش مهمی در کشت و تولید برخی از محصولات حائز اهمیت این گیاهان دارد به طوری که آمار نشان می‌دهد، استان در زمینه تولید گشنیز و رازیانه رتبه نخست را در کشور به خود اختصاص داده است. به گفته منصور رضوانی‌جلال، رئیس سازمان جهاد کشاورزی، استان همدان در تولید گیاهان دارویی، رتبه سوم کشور را داراست و سالانه حدود 16 هزار تن انواع گیاهان دارویی همچون رازیانه، گشنیز و زعفران تولید می‌کند. بنا بر اعلام وی، در استان همدان سالانه 10 هزار و 223 تن گشنیز، 6 هزار و 255 تن رازیانه، 26 تن کاسنی و 30 تن گل همیشه‌بهار تولید می‌شود. در حال حاضر 19 قلم گیاه دارویی در استان همدان کشت می‌شود که علاوه بر موارد بالا، محصولاتی چون گل گاوزبان، سنبل الطیب، بابونه، آویشن، خاکشیر، نعناع فلفلی، ختمی، به لیمو و اسطوخودوس نیز تولید و کشت می‌شود.
در این استان بر اساس گفته حجت‌الله شهبازی، مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان، سطح زیر کشت گیاهان دارویی در 10 سال اخیر از 2 هزار و 900 هکتار به 6 هزار و 777 هکتار و تولید این محصولات نیز از 5 هزار و 975 تن به 16 هزار و 771 تن رسیده و رشدی 137 درصدی را تجربه کرده است به گفته این مقام مسؤول بیش از 50 درصد گشنیز و 95 درصد رازیانه کشور در استان همدان تولید می‌شود. سطح زیر کشت گشنیز در استان همدان 4 هزار و 319 هکتار، رازیانه 2 هزار و 502 هکتار، کاسنی 5.6 هکتار و گل همیشه بهار 3.6 هکتار است. برخی از فعالان این بخش معتقدند بخش قابل توجهی از گشنیز تولیدی استان با واسطه به خارج از کشور صادر می‌شود. سیر، رازیانه، گشنیز، کلزا و سیاه‌دانه از دیگر گونه‌های گیاهی مهمی است که به صورت دارویی، صنعتی و معطر در سطح استان پراکنده بوده و در بخش کشاورزی نیز به صورت انبوه تولید می‌شود. رشد 158 درصدی کشت زعفران در استان همدان دامنه‌های الوند خاستگاه اصلی زعفران در گذشته‌های دور بوده است و بسیاری از کارشناسان معتقدند این منطقه همچنان می‌تواند به عنوان یک محیط مناسب برای تولید این گیاه ارزشمند به حساب آید. در حال حاضر ۱۱۰ هکتار زعفران در استان همدان کشت می‌شود، این در حالی که مساحت زیر کشت زعفران در سال 86 حدود 33.8 هکتار بوده و حدود 130 کیلوگرم تولید می‌شده است. امروز کشت زعفران در استان از رشد 158 درصدی برخوردار است و تولید آن به بیش از 200 کیلوگرم رسیده است.
با توجه به اهمیت موضوع فوق، ایجاد زنجیره ارزش برای گیاهان دارویی اتفاقی است که باید به آن توجه ویژه و بستر لازم برای تحقق آن فراهم شود سیب زمینی، بلای آب یا نعمت جان هرچند تولید و کشت سیب‌زمینی در استان همدان به دلیل وضعیت بحرانی منابع آبی به مانند گذشته چندان خوشایند نیست اما واقعیت این است که استان همدان با تولید یک چهارم سیب زمینی کشور، رتبه اول تولید این محصول را ازآن خود کرده است. در حال حاضر حدود یک‌میلیون تن از سیب‌زمینی کشور را کشاورزان همدانی تولید می‌کنند. در سال 1396 میزان تولید سیب زمینی در استان همدان 970 هزار تن بود در حالی که در سال 1395 میزان تولید به 930 هزار تن رسید. بنا بر اعلام مسؤولان سازمان جهاد کشاورزی استان همدان افزایش تولید در سال 96 در حالی محقق شده که سطح زیر کشت این محصول نسبت به سال 95 کاهش یافت. منصور رضوانی‌جلال اعلام کرد سطح زیر کشت سیب‌زمینی در استان به 4 هزار هکتار کاهش یافته و استفاده از روش‌های جدید موجب بهره‌وری بیشتر در تولید این محصول شده است. به گفته وی استفاده از ارقام کم‌آب‌بر، آبیاری تیپ و کشت نشاء به جای بذر از مواردی است که در کشت این محصول رعایت شده تا آب کمتری استفاده شود اما در میزان تولید محصول نهایی خللی به وجود نیاید. با این حال مجید ریحانی، مدیر عامل تعاونی سیب‌زمینی‌کاران بهار در گفت‌وگو با فارس اعلام کرد تا چند سال آینده همدان دیگر نمی‌تواند قطب تولید سیب زمینی کشور باشد.
اما کشاورزان این استان در سایر مناطق کشور مشغول تولید این محصول هستند سیر، داروی شفابخش سلامت و اشتغال سیر ظرفیت خفته کشاورزی استان همدان است که می‌تواند جای سیب زمینی را بگیرد و با حفظ نقش استان در تولید محصولات کشاورزی کشور، به حفظ منابع آبی نیز کمک شایانی کند. این محصول می‌تواند یکی از گزینه‌های تغییر الگوی کشت در راستای مقابله با بحران بی‌آبی در استان باشد، سیر محصولی کم‌آب‌بر و جزو کشت دیم محسوب می‌شود به طوری که اگر بارندگی مطلوب باشد، سه مرتبه آبیاری برای کشت این محصول لازم است و اگر بارندگی مناسب نباشد، 10 روز یک بار آبیاری برای آن کافی خواهد بود. برای تولید یک کیلوگرم سیر نسبت به تولید یک کیلوگرم سیب‌زمینی مقدار بسیار کمتری آب مصرف می‌شود و مدت آبیاری آن هم کوتاه‌تر است. به طور میانگین در استان همدان 15 تن در هکتار سیر تولید می‌شود. مزیت بزرگ سیر همدان ماندگاری آن است به طوری که محصولات سایر استان‌ها باید به شکل تازه خوری مصرف شود اما بنا به شرایط اقلیمی و خاک همدان سیر این استان میزان ماندگاری بیشتری دارد. سطح زیر کشت این محصول سال گذشته 2 هزار و 562 هکتار بود و 34 هزار 886 تن محصول از آن برداشت شد. در سال جاری 4 هزار و 400 هکتار اراضی استان زیرکشت سیر خشک و میزان تولید آن در سال 60 هزار تن پیش‌بینی می‌شود و به همین دلیل رتبه نخست تولید سیر خشک را در کشور به خود اختصاص داده است. استان همدان 70 درصد سیر خشک کشور را تامین می‌کند.
بنابر اعلام محمدشهرام پرورش معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، سال گذشته 2 هزار و 636 تن سیر خشک همدان به ارزش 31 میلیون دلار صادر شد و در چهار ماهه امسال نیز یک‌هزار و 223 تن محصول با ارزش 1.1 میلیون دلار صادر شده است. سیر در صنایع تبدیلی شوریجات و تولید سوسیس و کالباس کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد، تحقیقات پزشکی نشان می‌دهد این محصول در کاهش فشار خون و افزایش گلبول سفید خون موثر است و می‌تواند بسیاری از انواع باکتری‌ها، برخی از ویروس‌ها، عفونت‌های قارچی و حتی انگل‌های روده‌ای را از بین ببرد. طلای سبز در بهشت غرب کشور سالانه 50 هزار تن گردو در 18 هزار هکتار باغ گردو در استان همدان تولید می‌شود به طوری که 15 درصد از گردوی کشور را تولید می‌کند. بیشترین میزان برداشت گردو در استان همدان به ترتیب مربوط به شهرستان‌های تویسرکان، نهاوند، ملایر، همدان، بهار، اسدآباد، رزن، کبودراهنگ و فامنین است. تویسرکان با بیش از 5 هزار و 500 هکتار باغ گردو و تولید این محصول با مرغوبیتی در مقیاس جهانی، پایتخت گردوی ایران نام گرفته است. این شهرستان با تولید سالیانه حدود 17 هزار تن از این محصول با مرغوبیت و کیفیتی در مقیاس جهانی، مرکز توزیع نهال گردو در کشور نیز خواهد شد.
شهرستان تویسرکان از سال گذشته با تصمیم وزارت جهاد کشاورزی به عنوان شهرستان پایلوت اصلاح باغ های گردو و سرشاخه‌کاری و پیوند این درختان در کشور برگزیده شده و بر این اساس مقرر شده تا 3 هزار هکتار از مجموع 5 هزار و 500 هکتار باغ های گردوی شهرستان تویسرکان در بازه زمانی پنج ساله اصلاح شوند کشمش ملایر، محصورکننده بازارهای اروپایی استان همدان 7.2 درصد از انگور کشور را تولید می‌کند که مهمترین مرکز آن ملایر است. به طوری که 10 هزار و 500 هکتار از اراضی شهرستان ملایر زیرکشت انگور است و از این نظر دارای رتبه و جایگاه بالایی است. بنا به اعلام رضوانی‌جلال میزان تولید انگور در دنیا حدود 74 میلیون و 500 هزار تن و در ایران 3 میلیون و 167 هزار تن است که از این رقم 321 هزار تن معادل 10 درصد انگور کشور در استان همدان تولید می‌شود. ملایر با تولید بیش از 240 هزار تن انگور، 53 درصد از مجموع انگور تولیدی استان همدان را به خود اختصاص داده است. 75 درصد انگور تولیدی باغهای ملایر تبدیل به کشمش می‌شود. این شهرستان به طور میانگین 6 درصد از انگور کشور را تولید می‌کند و در هر هکتار 22 تن محصول را به صورت میانگین به دست می‌دهد. مهمترین فرآوری انگور در ملایر کشمش است به طوری که سالانه حدود 38 هزار تن کشمش از ملایر صادر می‌شود که از این نظر 28 درصد صادرات کشمش کشور را به خود اختصاص داده و در جهان به ویژه بازارهای اروپایی جایگاه ویژه‌ای دارد.
ارزش دلاری صادرات کشمش در دنیا 2 میلیارد دلار است که از این رقم 280 میلیون دلار مربوط به ایران و 72 میلیون دلار مربوط به استان همدان است در مجموع 25 درصد از ارزش دلاری صادرات کشمش کشور مختص ملایر است. تولید کشمش در جهان یک‌میلیون و 153 هزار تن است که 230 هزار تن از این میزان در ایران تولید می شود و شهرستان ملایر به تنهایی بیش از 44 هزار تن معادل 20 درصد از کشمش کشور را به خود اختصاص داده است. برنامه‌ریزی منسجم و روزآمد با توجه به شرایط اقلیمی و منابع آبی استان همدان می‌تواند از ظرفیت‌های خفته بخش کشاورزی بهینه‌تر استفاده کند و میزان بهره‌وری را افزایش دهد. هرچند سالیان درازی است که که مسؤولان و کارشناسان از لزوم راه‌اندازی صنایع تبدیلی بخش کشاورزی در همدان سخن می‌گویند اما نبود برنامه‌ریزی دقیق باعث شده که سرمایه گذاران از پذیرش ریسک در این حوزه خودداری کنند. از همین رو داشتن یک برنامه کشت صحیح و اطمینان به سرمایه‌گذاران برای تولید به موقع و با کیفیت محصولات کشاورزی می‌توان به رونق صنایع تبدیلی در استان دل بست. ================== گزارش از سولماز عنایتی ================== انتهای پیام/89033/ 40.
00:02 - 18 شهریور 1397
1 بازنشر
82 بازدید
1 پاسخ