ماجرای زیلوهایی که با تصمیم رهبر انقلاب وارد بیت شدند
بیش از دو دهه قبل، وقتی پیرزیلوبافی از بیمهری به هنر ایرانی گله کرد، رهبر شهید انقلاب در پاسخ به این مطالبه مردمی تمام حسینیه و منزل خود را با زیلوی میبد فرش کردند؛ قالی سادهای که تصویر زندان ساواک را هم در دل خود دارد و یک اقدام فرهنگی که هنری کهن را از فراموشی نجات و به عرصه جهانی رساند.
به گزارش خبرگزاری فارس از یزد، بیش از دو دهه پیش، در سفری که رهبر شهید انقلاب به یزد داشتند، در دیداری صمیمانه با نخبگان این شهر، پیرمردی که پای دار قالی مو سفید کرده بود، سوالی پرسید؛ سوالی ساده اما از جنس دغدغه: «چرا از تولید زیلو با اینکه یک فرش ایرانی است، حمایت نمیشود؟»پاسخ حضرت آیتالله سید علی حسینی خامنهای (ره) اما کوتاه، هوشمندانه و سرشار از یک پیام عملی بود؛ پاسخی که نه در قالب یک دستور اداری که در قالب یک اقدام فرهنگی ماندگار به تاریخ پیوست. ایشان فرمودند: «من که نمیتوانم اصرار بکنم ولی من باید یک کار فرهنگی انجام میدادم که دادم. تمام حسینیه و منزل خودم را زیلو کردم. انتظار دارم دیگران هم این کار را بکنند.» با همین یک جمله و مهمتر از آن، با همین یک اقدام، ایشان حمایت از تولید ملی و هنر ایرانی را از سطح شعار به متن زندگی شخصی و کاری خود پیوند زدند و تمام موکتهای حسینیه امام خمینی (ره) و بیت رهبری، جای خود را به زیلوهای ساده اما پر رمز و راز میبد سپردند.
فرشی که از میدان مبارزه با ساواک حکایت میکند
شاید کمتر کسی بداند زیلوهایی که حسینیه بیت رهبری را فرش کرده بودند، نقش و نگاری ویژه داشتند؛ نقشی به نام «زلفک» که حالا در میبد به «نقش رهبری» معروف شده است. این نقش ساده و هندسی، آنقدر گویا و تأثیرگذار بوده که بافندگان میبدی میگویند از وقتی این زیلوها در بیت رهبری پهن شد، بسیاری از مشتریان سراغ سفارش همان نقش میآیند و میگویند: «ما همان زیلوی بیت رهبری را میخواهیم».این اتفاق، یک برکت بزرگ برای هنری بود که روزگاری در خطر فراموشی قرار داشت. ناگهان زیلو دیده شد، شناخته شد و دوباره معنا پیدا کرد اما داستان تنها به حمایت عملی ایشان ختم نمیشود. عمق این انتخاب را زمانی بهتر میفهمیم که سری به موزه عبرت تهران بزنیم. در سلول انفرادی که رهبر معظم انقلاب در دوران مبارزه، ماهها در آن زندانی بودند، کف اتاق با قالی آبی رنگی فرش شده است که همان نقش، همان رنگ و همان سادگی زیلوی بیت رهبری را حکایت میکند.این هماهنگی تصادفی نیست. این انتخاب نه تنها زخمهای کهنه را فراموش نمیکند، بلکه سد محکمی در برابر فراموشی آرمانها و وسوسههای قدرت و تجمل میسازد. زیلو برای ایشان، فقط یک زیرانداز نبود؛ بلکه یک یادآور همیشگی از مبارزه است.
سفارش رهبر انقلاب یک هنر صنعت را جهانی کرد
وقتی به سفارش رهبر شهید انقلاب بافت زیلو برای حسینیه بیت رهبری به یک تعاونی در میبد ابلاغ شد. بافت زیلوهایی با ابعاد ۳ در ۹ متر، کار آسانی نبود. چنان که عبدالکریم غنیپور، رئیس تعاونی زیلوبافی میبد تعریف میکند، آن موقع دستگاهی با این عرض بزرگ وجود نداشت.اما عشق و انگیزه، موانع را کنار زد. بافندگان میبدی با همت بلند، پنج دستگاه بزرگ مقیاس ساختند و ۲۰ استادکار قدیمی، یک سال و نیم از عمر خود را صرف بافت این فرشها کردند. غنیپور که خود از کودکی پای دار قالی بوده میگوید هر بافنده در طول روز بین ۸ تا ۱۰ کیلومتر در کارگاه راه میرود، با چشمانی خیس از خاطره میگوید: «همه زیلوهای بیت رهبری اینجا بافته شده و خودمان هم در بیت پهن کردیم».بافندگان این شرکت تعاونی میگویند صنعت زیلو عمر دوبارهاش را مدیون حرکت رهبر انقلاب است که زیلو را جایگزین موکتهای حسینیه امام خمینی (ره) کردند و هر زمان سخنرانیهای ایشان را میدیدیم که حسینیه با زیلو فرش شده است خوشحال میشدیم اما وقتی حضرت آقا انگشتری برای ما فرستادند این هدیه ارزشمند انگیزه ما برای ادامه کار را دو چندان کرد.
این انتخاب تصادفی نبود
اما چرا زیلو؟ این انتخاب تصادفی نیست. زیلو، این دستبافته ساده، ویژگیهای منحصربهفردی دارد که آن را از سایر فرشها جدا میکند. اول این که زیلو فرشی صد در صد گیاهی است. از پنبه بافته میشود، نه پشم. به همین دلیل خنک است و برای مناطق گرمسیر مثل یزد و نیز برای اماکن مذهبی که حس تواضع و سادگی در آنها حاکم است، انتخابی فوقالعاده مناسبت خواهد بود. غنیپور در این باره میگوید: «پنبه خنک است و برای مناطق گرمسیر مفید، در حالی که پشم گرم است و برای مناطق سردسیر توصیه میشود».دوم این که زیلو پرز ندارد. برای همین گرد و غبار تولید نمیکند و پزشکان استفاده از آن را برای کودکان، سالمندان و کسانی که بیماری تنفسی دارند توصیه میکنند. قالی پرزدار هر چند زیباست، اما ذرات معلق در هوا را در خود حبس میکند و بعداً آزادشان میکند. زیلو اما نفسکش است و سالم.آقای غنی زاده سومین دلیل را اینگونه مطرح میکند؛ زیلو دو رو است، قابل شستشو و حداقل پنجاه سال عمر میکند. از طرفی رنگ آبی لاجوردی آن با نیل طبیعی رنگ میشود که در برابر آفتاب و شستشو، سالها بدون تغییر میماند. این ویژگیها زیلو را به زیراندازی ایدهآل برای نیایشگاهها تبدیل کرده؛ از مسجد تا کلیسا و کنیسه در محل عبادت همه ادیان الهی می توان رد پایی از این دست بافته بشری پیدا کرد.
وقتی بیت رهبری به نمایشگاه هنر ایرانی تبدیل میشود
بعد از این حرکت، کمکم زیلو از حاله فراموشی بیرون آمد. میبد، این شهر کویری، چندی پیش از سوی شورای جهانی صنایع دستی به عنوان «شهر جهانی زیلو» معرفی شد. این افتخار، مرهون همان حرکتی است که بیش از دو دهه پیش شروع شد؛ وقتی یک رهبر، به جای سخنرانی و وعده، خانه خود را به نمایشگاهی از هنر ایرانی تبدیل کرد.در زمان قدیم مرسوم بود که زیلوهای مساجد و اماکن مذهبی به رنگ آبی لاجوردی و سفید باشند؛ رنگهایی که حالت روحانی داشتند و حس تواضع را تداعی میکردند. زیلوها وقفی بودند و در وقفنامههایشان تأکید شده بود که «این بافتهها از محل مورد نظر بیرون برده نشوند و اگر چنین شود خلافکننده به لعنت ابدی گرفتار میشود».رهبر شهید انقلاب با پهن کردن زیلو در حسینیه و بیت خود، عملاً این سنت حسنه را احیا کردند؛ سنتی که سادگی را نشانه نزدیکی به خدا و تواضع را نشانه ایمان میداند.نخ زیلو با نیل رنگ میشده که نسبت به مواد رنگزای دیگر راحتتر و بادوامتر بوده و در برابر شستشو و آفتاب تغییرات کمتری پیدا میکرده است. این همان آبی ماندگاری است که امروز در بیت رهبر شهید، هر بینندهای را مجذوب خود میکند.
اقتصاد مقاومتی در میدان عمل
امروز وقتی تصاویر سخنرانیهای رهبر معظم انقلاب منتشر میشود، ۵۷۴ کیلومتر آن طرفتر، برای بافندگان پیرش مایه دلگرمی است؛ انگار نه انگار که هر روز کمرشان زیر بار هشت ساعت کار خم میشود. وقتی آن تصویر را میبینند، دلشان میلرزد.میگویند: «میدانیم این حرکت چقدر به احیای صنعت زیلوبافی کمک کرده است.» و همین، انگیزهای میشود برای ادامه دادن؛ برای زنده نگه داشتن هنری که یک مرد، با یک تصمیم ساده، نفس دوبارهای به آن بخشید.اقدام رهبر معظم انقلاب یک پیام روشن داشت: هنرمند ایرانی باید بداند که «مشتری اول» رهبری، خودِ او و محصولاتش هستند. و این پیام، همچنان بعد از دو دهه، زیلو را زنده نگه داشته است.سال ۱۳۹۶، مقام معظم رهبری در حالی پای تلویزیون نشستند تا پیام نوروزی بدهند که چشم بینندگان با این دو هنر مردم یزد هم نوازش شد؛ روی میز کنارشان «ترمه» یزد بود و زیر پایشان «زیلو»ی میبد. آن سال را ایشان سال «اقتصاد مقاومتی؛ تولید و اشتغال» نامگذاری کردند. پیش از آن که سخنی بگویند، عملشان حرف اول را زده بود.
18:33 - 16 اردیبهشت 1405
0 بازدید
