دکمههای تاریخساز؛ دوتوکهای تاجمیر و انقلاب اقتصادی
عروسکهای دوتوک تاجمیر، با دکمههای سادهشان، بیشتر از یک اسباببازی هستند. این عروسکها روایتگر فرهنگ غنی خراسان جنوبیاند و در عین حال به زنان روستایی فرصتی برای تغییر وضعیت اقتصادی و اجتماعی فراهم کردهاند.
خبرگزاری فارس - خراسان جنوبی؛ موزه عروسکهای بیرجند، دومین موزه عروسکهای کشور، یکی از جاذبههای منحصربهفرد خراسان جنوبی است که در خانه تاریخی فروتنی در بافت تاریخی شهر بیرجند قرار دارد.این خانه که به سبک معماری دوران قاجاری ساخته شده، یکی از نمونههای برجسته معماری کویری است. سقفهای دوپوسته، ایوانها و پنجرههای طاقدار فرورفته، همه طراحی شدهاند تا تابش شدید خورشید در اقلیم گرم و خشک این منطقه را کنترل کنند و فضای داخلی خانه را خنک نگه دارند.وقتی وارد خانه فروتنی میشوید، بهمحض عبور از در ورودی، احساس میکنید که به دنیای قدیم وارد شدهاید. در طبقه بالای خانه، دو اتاق بزرگ به نام «مهمانخانه» وجود دارند که فرشها و بالشهای سنتی بهدقت در آنها چیده شدهاند. این فضا، یادآور مهماننوازیهای بینظیر مردم بیرجند است. اما چیزی که این خانه را به یک مقصد فرهنگی و گردشگری خاص تبدیل میکند، موزه عروسکهای آن است.موزه عروسکهای بیرجند، مجموعهای از عروسکهای محلی و دستساز را به نمایش میگذارد که بیشتر آنها توسط زنان روستایی خراسان جنوبی ساخته شدهاند.نمایندگان فرهنگ و هنراین عروسکها نهتنها بهعنوان اسباببازیهایی ساده، بلکه بهعنوان نمایندگانی از فرهنگ و هنر منطقه عمل میکنند. یکی از مهمترین ویژگیهای این عروسکها این است که هرکدام از آنها داستان خاص خود را دارند. بهویژه عروسک «دو توک» از روستای تاجمیر که از مواد طبیعی و قابلبازیافت ساخته شده و به طور خاص نماد فرهنگ این روستا است.
عروسکهای دو توکدیدن این عروسکها برای بسیاری از بازدیدکنندگان، تجربهای فرهنگی است. این عروسکها نهتنها نماد پوشاک و ابزارهای زندگی مردم منطقهاند، بلکه در دل هرکدام یک بخش از تاریخ، باورها و آدابورسوم مردم بهدقت ثبت شده است. بهویژه عروسکهای دو توک که در روستای تاجمیر ساخته میشوند، در نوع خود بینظیرند. این عروسکها بهعنوان نماد فرهنگ مردم تاجمیر، به طور گستردهای در ایران و حتی خارج از کشور شناخته شدهاند.موزه عروسکهای بیرجند، تنها محلی برای نمایش این عروسکها نیست، بلکه فرصتی برای آشنایی با فرایند عروسکسازی و شیوههای سنتی آن نیز فراهم میآورد. بازدیدکنندگان میتوانند به طور مستقیم از نحوه ساخت این عروسکها مطلع شوند و حتی در برخی مواقع، شاهد فرآیند ساخت عروسکهای جدید باشند.این موزه نهتنها بهعنوان یک فضای فرهنگی و آموزشی شناخته میشود، بلکه به حمایت از زنان روستایی خراسان جنوبی کمک میکند. فروش این عروسکها به معیشت آنها کمک کرده و به ایجاد شغلهای پایدار در این مناطق کمک میکند. عروسکهای دستساز زنان روستایی، بهعنوان یک صنعت دستی مهم، حالا بهعنوان نمادی از هویت و تاریخ مردم خراسان جنوبی شناخته میشوند.عروسکهای این موزه، بهویژه در کنار سایر عروسکهای اقوام ایرانی، فرصتی برای شناخت و درک فرهنگهای مختلف کشور فراهم میآورد. برای مثال، در روستای چنشت که بهعنوان رنگیترین روستای ایران شناخته میشود، عروسکها بهعنوان بخشی از مراسم عروسی نقش دارند و نمایانگر آدابورسوم این منطقه هستند.
۱۲ MB
خانه تاریخی فروتنی خانه عروسکها خانه فروتنی بیرجند، با ثبت در فهرست آثار ملی ایران، نهتنها میراثی تاریخی و فرهنگی است، بلکه بهعنوان یک مرکز فرهنگی و هنری شناخته میشود که فرهنگ و تاریخ منطقه را به بازدیدکنندگان معرفی میکند. در نهایت، باید گفت که موزه عروسکهای بیرجند، نهتنها محلی برای تماشای آثار هنری، بلکه فضایی است که در آن میتوان به عمق تاریخ و فرهنگ مردم این منطقه پی برد و ارتباطی مستقیم باهویت فرهنگی این دیار برقرار کرد.معروفترین عروسک ایران اهالی رسانه خراسان جنوبی در گشت رسانهای نیمروزه مهمان دومین موزه عروسکهای کشور در خانه فروتنی بیرجند در قلب بافت تاریخی مرکز خراسان جنوبی شدند و احمد کاشانی، رئیس انجمن گردشگری پایدار خراسان جنوبی نیز این گونه موزه عروسکهای بیرجند را معرفی کرد: معروفترین عروسک ایران، عروسکهایی هستند که بهجای صورت، دکمه دارند و این عروسکها در روستای تاجمیر ساخته میشوند. به گفته وی خانوادههای این روستا مشغول عروسکسازی هستند و این اولین عروسکی است که در فهرست میراث ملی کشور ثبت شده که اهمیت بسیار زیادی دارد. دو توک نجاتدهنده اقتصاد تاجمیر وی با بیان این که عروسک به دلیل تأثیر زیادی که در تغییر زندگی مردم تاجمیر داشته، برای ما اهمیت ویژهای پیدا کرده است افزود: عشایری که در دهه ۶۰ از سیستان و بلوچستان مهاجرت کرده بودند و دوباره در اثر خشکسالیها دچار مشکلات اقتصادی شدند، عروسک باعث شد تا زندگیشان دگرگون شود. در واقع، عروسک برای آنها حکم نجاتدهندهای را داشت.
ثبت ملی برند دوتوکوی ادامه داد: مجموعه موزه عروسکها و به همراه تیم جوانشان در قالب شرکتتعاونی الغدیر که بیش از ۷۰۰ عضو دارد، وارد روستای تاجمیر شدند و عروسکهای تاجمیر را شناسایی کردند. آنها سپس شروع به احیای این عروسکها کرده و برند «دو توک» را ثبت کردند و در حال حاضر در حال بازاریابی برای این عروسکها هستند که بسیار معروف هستند.رئیس انجمن گردشگری پایدار خراسان جنوبی اضافه کرد: این عروسکها، از جمله عروسک «زر بخت»، همگی نام دارند و داستانها و روایات مفصلی دارند.کاشانی در ادامه به این نکته نیز اشاره کرد که در این غرفهها، علاوه بر نمایش عروسکهای خراسان جنوبی، عروسکهای روستای تاجمیر و آدابورسوم مردم آن نیز به نمایش گذاشته شده است. وی یادآور شد: عروسکها در بسیاری از روستاهای ایران کارکردهای مختلفی دارند. بهعنوان مثال، در کردستان، عروسکهایی ساخته میشوند که بهجای مو، موی مادر عروسک به آن متصل میشود تا کودک هنگام بازی با عروسک، بوی موی مادر را استشمام کرده و احساس آرامش کند. این نشان میدهد که عروسکها تنها اسباببازی نیستند، بلکه روایتگر آداب، رسوم، فرهنگ و پوشش مردم هر روستا هستند.رنگیترین روستای ایرانهمچنین در روستای چنشت خراسان جنوبی که رنگیترین روستای ایران است، عروسکها بهویژه در مراسم عروسی نقش ویژهای دارند. عروسهای این روستا همچنان با پولک و صمغ درخت زردآلو صورت خود را آرایش میکنند و عروسکها هم نمادی از عروسی هستند. کلاه پولی که بر سر عروسهای این روستا میگذارند که با سکههای نقره تزیین شده، بسیار گرانبها است و ساخت این کلاه در فهرست میراث معنوی کشور ثبت شده است.
وی متذکر شد: این عروسکها بخشی از تاریخ و تمدن غنی شرق ایران هستند که در هر گوشهای از آن، یک اثر ثبت ملی وجود دارد. در این نمایشگاه، علاوه بر عروسکهای روستاهای مختلف، تأثیر عروسکها در فرهنگ و تاریخ مناطق مختلف کشور نیز به نمایش گذاشته شده است.کارشناس گردشگری در ادامه خاطرنشان کرد: عروسکهای روستای تاجمیر در حال حاضر در دنیای مدرن نیز بهعنوان نمادهایی از تاریخ و فرهنگ منطقه شناخته میشوند.علاوه بر این، از تجارت عروسکهای تاجمیر بهعنوان یک صنعت دستی موفق درحالرشد است که بهبود وضعیت اقتصادی این منطقه را به دنبال داشته است.به گفته کاشانی کتابهای مختلفی در مورد عروسکهای تاجمیر و داستانهای آنها منتشر شده است که توسط خانم سیاری، مدیر موزه عروسکهای بیرجند و همکارانشان تدوین شدهاند. این کتابها کمک زیادی به معرفی این عروسکها و فرهنگشان کردهاند.
آمنه سیاری، مدیر موزه عروسکهای بیرجند هم گفت: موزه عروسکهای خراسان جنوبی، بازتابی از هنر، فرهنگ و تاریخ این استان است که باهدف توانمندسازی زنان روستایی از طریق هنر ساخت عروسک شکل گرفت. به گفته وی پس از ثبت ملی عروسکهای خراسان جنوبی در فهرست میراثفرهنگی ناملموس کشور، ایده ایجاد این موزه مطرح شد و از سال ۹۵ به طور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد.400 نوع عروسک نفیسوی از بیش از ۴۰۰ نوع عروسک نفیس در این موزه سخن گفت و توضیح داد این موزه فراتر از یک نمایشگاه است. اینجا فرصتی است برای آشنایی نسلهای جدید باهنر سنتی و آدابورسوم گذشتگان. وی افزود: در این موزه، عروسکهای روستاهای مختلف خراسان جنوبی و دیگر نقاط ایران به نمایش گذاشته شدهاند و هرکدام نمایانگر تاریخ و فرهنگ ایرانی است.مدیر موزه عروسکهای بیرجند عروسکهای تاجمیر را از جمله مهمترین آثار این موزه عنوان کرد که در بخش مردمشناسی، ویژگیهای خاص فرهنگ بلوچ را به نمایش میگذارند. سیاری تأکید کرد: این موزه نهتنها فضایی برای حفظ فرهنگ بومی است، بلکه به یک جاذبه گردشگری نیز تبدیل شده است. این موزه هر ساله میزبان بازدیدکنندگان داخلی و خارجی است که برای آشنایی بافرهنگ غنی خراسان جنوبی به آنجا میآیند.وی اضافه میکند: موزه عروسکها بهعنوان یک مرکز فرهنگی و هنری، فرصتی برای ارتقای اجتماعی و اقتصادی جامعه محلی فراهم کرده است. امیدواریم این موزه به معرفی هرچه بیشتر فرهنگ خراسان جنوبی کمک کند.
پروژه موفق توانمندسازی زنان بعلاوه این موزه، با ویژگیهای خاص خود، نهتنها یک گنجینه فرهنگی است، بلکه بهعنوان یک پروژه موفق در توانمندسازی زنان و حفظ فرهنگهای بومی، به الگویی برای دیگر مناطق تبدیل شده است. همچنین خانه تاریخی فروتنی که موزه در آن واقع شده، به مکانی برای گشتوگذار فرهنگی و تجربهای بینظیر از دنیای عروسکها و هنرهای دستساز مبدل گشته است.#موزه_عروسک#هنر_دست_ساز#میراث_فرهنگی#عروسک_های_تاجمیر#توانمندسازی_زنان#آداب_و_رسوم#خانه_فروتنی
11:13 - 10 فروردین 1404
