در جنگ روایتها، هر خبر فقط بازتاب واقعیت نیست؛ بخشی از آن در پشت صحنه و در چارچوب منافع و منابع مالی شکل میگیرد. رسانهها به تأمین مالی وابستهاند و همین وابستگی میتواند در انتخاب زاویه دید و جهتدهی خبرها اثر بگذارد. فهم هر روایت از جایی آغاز میشود که بپرسیم: چه کسی این سخن را «کوک» کرده است؟
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| در دنیای امروز، هیچ رسانهای «رایگان» فعالیت نمیکند. تولید محتوا، اجاره ماهواره، پرداخت دستمزد خبرنگاران و مدیریت اتاقهای خبر، هزینههای گزافی دارد. این گزارش به ما میآموزد که برای درک حقیقتِ یک خبر، باید ابتدا به این پرسش پاسخ دهیم: «سفرهٔ این رسانه از کجا تأمین میشود؟»
وقتی «خبر» به ابزار جنگ روانی تبدیل میشود
در میدان جنگ روایتها، فقط متن خبر اهمیت ندارد؛ بلکه باید دید چه کسی هزینهٔ تولید و انتشار آن را پرداخت میکند. در شرایط جنگی، برخی رسانهها تلاش میکنند با بزرگنمایی بحرانها، القای ناامیدی، تشدید اضطراب اجتماعی و جهتدهی به افکار عمومی، بخشی از عملیات روانی دشمن را تکمیل کنند. به همین دلیل، شناخت منافع و وابستگیهای مالی رسانهها، میتواند به مخاطب کمک کند تا خبرها را دقیقتر و هوشیارانهتر تحلیل کند.
رسانههای مأموریتمحور چگونه عمل میکنند؟
رسانههای اجارهای، رسانههایی هستند که استقلال حرفهای خود را در ازای تأمین مالی به قدرتهای سیاسی یا کارتلهای اقتصادی واگذار کردهاند. برای شناسایی این جریانها، باید به این سه نشانه توجه کرد:۱. تضاد منافع و بنبستِ نقد: یکی از سادهترین راهکارها برای شناسایی یک رسانه اجارهای، رصدکردن «خطوط قرمز» آن است. رسانهای که هرگز از سیاستهای یک کشور خاص یا عملکرد یک هلدینگ اقتصادی بزرگ انتقاد نمیکند، بهاحتمال زیاد حقوقبگیر همان جریان است. در این رسانهها، حقیقت تا جایی محترم است که به منافع «کارفرما» لطمه نزند.در جنگهای ترکیبی، این وابستگی میتواند خود را در نوع تیترها، انتخاب سوژهها و حتی سکوتهای معنادار نشان دهد؛ سکوتی که گاهی از هزاران خبر، بلندتر سخن میگوید.
۲. استانداردهای دوگانه در پوشش بحرانها: رسانه اجارهای در مواجهه با اتفاقات مشابه، رفتاری متناقض دارد. برای مثال، یک تجمع کوچک در یک کشور رقیب را «قیام مردمی» توصیف میکند، اما از سرکوبهای گسترده در کشورِ تأمینکنندهٔ بودجه خود، با سکوت کامل عبور میکند. این «یک بام و دوهوا» در اطلاعرسانی، بزرگترین رسواکننده وابستگیهای پنهان است.در روزهای جنگ و التهاب، این استانداردهای دوگانه میتواند افکار عمومی را دچار خطای محاسباتی کند و تصویری تحریفشده از واقعیت بسازد.
۳. تمرکز بر تخریب بهجای تبیین: هدف رسانههای اجارهای، معمولاً «آگاهیبخشی» نیست، بلکه «مأموریت محوری» است. آنها مأمورند تا تصویر ذهنی مخاطب را نسبت به یک موضوع خاص تخریب کنند. استفاده افراطی از واژگان جهتدار، تکنیکهای عملیات روانی و پمپاژ ناامیدی سازمانیافته، از ویژگیهای بارز رسانههایی است که با بودجههای کلانِ هدفمند اداره میشوند.در شرایط جنگی، این مدل روایتسازی میتواند مستقیماً آرامش روانی جامعه را هدف بگیرد و قدرت تحلیل مخاطب را کاهش دهد؛ به همین دلیل، پرسشگری درباره منبع مالی رسانهها، بخشی از دفاع ذهنی جامعه محسوب میشود.
مهدی صادقی، پژوهشگر حوزه سواد رسانهای، در تحلیل این وضعیت میگوید: «در شرایط جنگ روایتها، مخاطب نباید فقط مصرفکننده خبر باشد، بلکه باید به یک تحلیلگر تبدیل شود. رسانهها همیشه واقعیت را پنهان نمیکنند، اما معمولاً بخشی از واقعیت را برجسته و بخشی را حذف میکنند. همین انتخابهاست که روایت نهایی را میسازد.»او همچنین اضافه میکند: «شناخت منبع مالی رسانه، یکی از کلیدهای اصلی فهم جهتگیری آن است. رسانهای که هزینهاش از یک ساختار قدرت تأمین میشود، حتی اگر حرفهای باشد، ناگزیر در چارچوب منافع همان ساختار حرکت میکند.»
از تحلیل تا تمرین ذهنی
در فضای خانواده و جمعهای دوستانه، فقط درباره «درستی یا نادرستی» خبرها صحبت نکنید؛ بلکه درباره «منبع» و «منافع پشت روایت» هم گفتوگو کنید.تمرین کنید هنگام دیدن یک خبر جنجالی این سؤالها را بپرسید: «چه کسی از انتشار این روایت سود میبرد؟» «چرا این خبر اینقدر برجسته شده؟» «چه واقعیتهایی ممکن است گفته نشده باشد؟»این تمرین ساده، بهتدریج ذهن خانواده را در برابر عملیات روانی و روایتسازیهای جهتدار مقاومتر میکند.
«نگاهِ مسلح»؛ مهارتی برای بقا در جنگ روایتها
آگاهی از منابع مالی یک رسانه، به معنای بایکوت کامل آن نیست، بلکه به معنای داشتن «نگاهِ مسلح» است. وقتی بدانیم یک رسانه از کجا تغذیه میشود، میتوانیم بفهمیم چرا یک خبر را «بزرگنمایی» و خبر دیگری را «سانسور» میکند.
فراموش نکنیم: صداقت رسانهای، خریدنی نیست؛ رسانهای که اجاره داده شد، دیگر زبانِ مردم نخواهد بود.
پازل لوکیشنها؛ وقتی خاطرهها در جنگ دادهها خوانده میشوند
یک استوری ساده با تگ مکان، در ظاهر فقط یک خاطره است؛ اما در شرایط فعلی میتواند به دادهای تبدیل شود که در کنار سایر اطلاعات، الگوهای رفتوآمد و حضور افراد را آشکار کند.
در روزهایی که جنگ روایتها افکار عمومی را هدف گرفته، نمودارها و اینفوگرافیکهای آماری بیش از هر زمان دیگری به سلاح عملیات روانی تبدیل شدهاند؛ تصاویری که گاهی تنها با بازی در مقیاس و انتخاب دادهها، میتوانند واقعیت را وارونه نشان دهند.
آیا تابهحال دقت کردهاید که اگر فقط چند ویدئو درباره حملات، انفجارها یا اخبار جنگ را ببینید، از فردا فضای مجازیتان پر میشود از محتوای مشابه؟ در روزهایی که کشور درگیر جنگ و نبرد روایتهاست، بسیاری تصور میکنند این حجم از اخبار ترسناک، تصویر کامل واقعیت است؛ درحالیکه بخش زیادی از آن، محصول الگوریت…
به گزارش ایلنا از گروه اقتصاد دیجیتال، شرکت «کارا سام رایان» از طراحی یک معماری مالی بومی با عنوان «طلا + ریال» و پروژه ملی «طِریال» خبر داده است. به گفته طراحان، این طرح یک راهکار درونزای فنی و مالی است که میتواند با اجرای دقیق و منطبق با معماری، مرز میان دارایی حافظ ارزش (Store of Value) و ابزار…