روایتی از زنده به گور شدن گورستانهای تبریز
تغییر کاربری گورستانهای قدیمی امری طبیعی است و نمیتوان شهر را تبدیل به گورستانی بزرگ کرد. تنها نکته قابل توجه در این میان حفظ نام و نشانی از این مدفنهای تاریخی است که بزرگانی از شاخههای مختلف در آنها آرام گرفتهاند.
به گزارش خبرگزاری فارس از تبریز، کمال خجندی در وصف محله چرنداب تبریز میگوید: تبریز مرا راحت جان خواهد بود/پیوسته مرا ورد زبان خواهد بود/تا درنکشم آب چرنداب و گجیل / سرخاب ز چشم من روان خواهد بود بهروز خاماچی، تاریخ شناس و عضو شورای شهر تبریز هم با تائید این گفتهها تصریح میکند: بعدها خیابان طالقانی امروزی در میان گورستان چرنداب ساخته شد و آن را به دو نیم کرد. پس از واگذاری آن به اداره فرهنگ، بین10 تا 15 مرکز آموزشی اعم از مدرسه، کودکستان، خانه معلم و ... هم اکنون در جای گورستان قدیمی چرنداب ساخته شده است. گجیل؛ گورستانی که به نفع توسعه شهری کنارهگیری کرد اگر سرخاب را مقبرهالشعره و چرنداب را مقبرهالوزرا خواندهاند، نام گورستان گجیل به عنوان مدفن عرفای تبریز گره خورده است. به استناد تاریخ این قبرستان تا زمان شهرداری محمدعلی خان تربیت پا برجا بوده است. کریم میمنتنژاد در این باره میگوید: در سال 1309 و در زمانی که تربیت در مسند شهردار تبریز بود، اولین پارک تبریز با نام «باغ گلستان» در محل گورستان گجیل ساخته شد. البته وسعت این گورستان بسیار فراتر از یک پارک بوده و تمام ساختمانهای فعلی اطراف آن اعم از هنرستان وحدت، بیمارستان شفا، محلات اطراف و... بر روی ویرانههای گورستان گجیل بنا شده اند. وسعت این گورستان به اندازهای بود که در حال حاضر هم وقتی خانههای محلات اطراف آن خانههای خود را بازسازی میکنند زیرزمین به سنگ قبرهای به جا مانده از گجیل برمیخورند.
وی ادامه میدهد: این قبرستان به اندازه 1200 سال قدمت دارد و سابقهای دیرینه دارد محمدعلی خانتربیت میتوانست در زمان تغییر کاربری این گورستان، طراحی آن را بهگونهای میکرد که بخشی از قبرهای قدیمی متعلق به اشخاص مهم باقی بماند. در هیچ کجای دنیا به بهانه تغییر کاربری و توسعه بزرگان خود را اینگونه مخفی نمیکنند. به اعتقاد کارشناسان و تاریخ پژوهان، این سه گورستان هویت تبریز هستند و به دلیل قرار گرفتن در سه ضلع غرب، جنوب و شمال تبریز در توسعه شهر نقش مهمی داشتهاند که امروز تبریز به صورت مثلثی رشد یافته است. به عبارتی تمام راههای قدیمی داخل شهر به واسطه ارتباط مرکز شهر با این گورستانها تشکیل یافته است. جای خالی اِلمان و نشانه از گورستانهای قدیمی شهر خاماچی، عضو شورای شهر تبریز میگوید: گورستانهایی که 30 سال از تاریخ آخرین دفن در آنها میگذرد، میتوانند به مدرسهها و پارکها تغییر2 کاربری دهند ولی این تغییرات نباید به نابودی تاریخ آنها منجر شود. این استاد تاریخشناس اضافه میکند: در حال حاضر شما هیچ نشانهای از گورستان گجیل یا چرنداب نمیتوانید ببینید که همین نابودی کامل به تدریج منجر به از یاد رفتن این محلهای مهم میشود چرا که بیشمار از افراد مهم و اثرگذار در تاریخ، در این گورستانها دفن شدهاند.
وی با اشاره به دیگر قبرستانهای مهم تبریز که امروز رد و نشانی از آنها باقی نمانده و دچار تغییر کاربری شدهاند، ادامه میدهد: قبرستان قومتپه یکی از اینها در محله دوهچی تبریز بود که محل دفن مشاهیر بزرگی بود و امروز یادمان پنج سربازی که در حمله شوروی کشته شدند در آنجا ساخته شده است خاماچی تصریح میکند: گورستان آشتوکَن هم از گورستانهای تاریخی و مهم تبریز در محله تپهلی باغ بود. این گورستان در محله خیابان در جنبش مشروطه، مدفن تعداد کثیری از مشروطهخواهان بود. از جمله مادری که فرزندان خود را در محاصره 11 ماههٔ تبریز توسط نیروهای وابسته به محمدعلی شاه از دست داده بود. پسران این زن در گورستانی در محدوده تپهلی باغ دفن شده بودند. در این میان پس از پیروزی مشروطهخواهان، این مادر، مقداری نان و ظرفی پر از آش با خود برداشته به گورستان محله بر سر قبر پسرانش رفته و با فرزندانش درد دل میکند. به گفته خاماچی، بعدها دبیرستان شهید خیابانی در محل این گورستان ساخته شد که امروز ساختمان همان مدرسه قدیمی را هم فرو ریختهاند. در این بین میمنتنژاد از گورستان طوبائیه به عنوان یکی دیگر از قبرستانهای فرعی و مهم تبریز یاد کرده و میگوید: باغ طوبائیه متعلق به حاج رضا طوبی از تاجران بزرگ و معروف تبریز است که در پی یک اختلاف خانوادگی، برای جلوگیری از به جا ماندن این باغ برای فرزندانش، تصمیم به وقف آن برای کاربری گورستان میگیرد.
در سالهای اخیر این گورستان بزرگ که محل دفن نامهای بزرگ همچون حاج حسین نخجوانی، باقرخان سالارملی، آیتالله شهیدی و.. بود، به بوستان طوبی تغییر کاربری داد. این تاریخ پژوه از گورستان امامیه به عنوان تنها گورستان باقی مانده قدیمی و مهم در تبریز یاد کرده و میگوید: خاندان امامیه از خاندان قاجاری تبریز هستند که این قبرستان توسط میرزا کاظم امامی سال 1275 وقف میشود. بعدها حامد امامی نواده این خانواده که مهندس معمار است، مقبرهای خانوادگی برای 21 قبر از خاندان خود احداث میکند. از نکتههای مهم و قابل توجه که باعث شهرت این گورستان شده، دفن صمد بهرنگی نویسنده برجسته در آن است. وی ادامه میدهد: سالهاست که اجازه هیچگونه دفن جدید در این گورستان صادر نمیشود در حالی که همان قانون 30 سال از آخرین دفن و تغییر کاربری گورستان در مورد امامیه هم میتواند پس از چند سال اتفاق افتد. در زمانهای گذشته تقریباً در هر یک از محلات تبریز، گورستانی وجود داشته است. از گورستان قدیمی نوبر که بعدها ساختمان امروزی شهرداری تبریز در میدان ساعت در روی بقایای آن ساخته شد،گرفته تا گورستان حکمآباد که بعدها به مدرسه تغییر کاربری داد و گورستان «شاوا» که امروز تبدیل به مجتمع فرهنگی و پارک بانوان «آنا» شده است . زندگی ادامه دارد و هر روز ماشین ساخت و سازها هر چه از گذشته باقی را زیر گرفته و بیرحمانه پیش میآید.
شهروند مدرن به مدرسه، مرکز خرید، مترو، بوستان و صدها نمونه دیگر از این دست احتیاج دارد و سرک کشیدن به پستوهای تاریخی حوصله میطلبد تغییر کاربری گورستانهای قدیمی امری طبیعی است و نمیتوان شهر را تبدیل به گورستانی بزرگ کرد. تنها نکته قابل توجه در این میان حفظ نام و نشانی از این مدفنهای تاریخی است که بزرگانی از شاخههای مختلف در آنها آرام گرفتهاند. گزارش از: سحر فکردار انتهای پیام/60001 /40 /س.
01:52 - 18 تیر 1396
1 إعادة النشر
138 من المشاهدات
1 الإجابة