زنان چگونه نبض حماسه ۹ دی را در دست گرفتند؟
حماسه ۹ دی در دل خودش درسهایی دارد که بعد از گذشت ۱۵ سال از آن همچنان لایههای ناشناختهای برای غرب دارد، با این وجود یک استاد دانشگاه برای ما از نقش بصیرتی بانوان در ۹ دی ماه سال ۱۳۸۸ میگوید.
گروه زندگی: گاهی اوقات در زندگیمان اتفاقاتی میافتد که نشان میدهد حتی یک تصمیم آنی در سرنوشت همه اطرافیانمان مؤثر است، اتفاقاتی که مصداق «قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود» را در دل خودش جای داده است و چه بسا در تاریخ هم ثبت شود، میخواهیم ذهن شما را به ۱۵ سال پیش در چنین روزهایی ببریم، حدفاصل خرداد تا دی ماه سال ۱۳۸۸ در برخی شهرهای کشور به خصوص در پایتخت شاهد ایجاد اغتشاش از سوی عوامل داخلی دشمن همراه با حمایت غربیها بودیم، البته اعتراضی که در ابتدا رنگ و بوی مسالمتآمیز داشت، اما مگر دشمن در این زمینه بیکار مینشیند و بالاخره زهرش را میریزد، اما پایان این همه اغتشاش و بلبشوی به ظاهر اجتماعی در نهم دیماه برخلاف انتظار تمام اهداف دشمن شد.به مناسبت حماسه نهم دیماه و روز بصیرت بر آن شدیم که از نقش بصیرتی بانوان در خلق چنین حماسهای ماندگار برایتان بگوییم، موضوعی که استاد دانشگاه مهدیه شادمانی ضمن بیان موارد تاریخی نقش تاثیرگذار بصیرتی بانوان این سرزمین، گریزی هم به حضور بانوان در نهم دیماه سال ۱۳۸۸ زده است، برای خواندن این گفتوگوی جذاب با ما همراه باشید:
از ملکه خیرالنساء تا انیسالدوله
*خانم شادمانی به عنوان اولین سوال بفرمایید در تاریخ ایران، زنان در بزنگاههای حساس سرنوشت کشور چه نقشی را ایفا کردند؟ ـ اگر به جریانشناسی نقش زنان در تاریخ معاصر توجه کنیم، شاید بتوان از دوران مشروطه تا به امروز شاهد نقش اثرگذار بانوان در تحولات اجتماعی ایران باشیم. نگاهی به تاریخ این مشارکتهای خودجوش را ثابت میکند. به طور مثال در پیش از عصر مشروطه مادر شاه عباس (ملکه خیرالنساء) بانویی نامدار و قابل مثال است که با سپاهی نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر عثمانیان را از ایران به بیرون راند.بعد از این واقعه، نهضت تنباکو نقطه عطف دیگری در عرصه سیاسی و حضور بانوان مسلمان ایرانی بود. یک حرکت عمومی که ظرفیت بالقوه اجتماعی زنان را بسیج کرد. با صدور فتوای تحریم استعمال دخانیات توسط آیتالله میرزای شیرازی، مردم از همه اصناف و حتی اقلیتهای مذهبی مبارزه سیاسی علیه این قرارداد را یک وظیفه شرعی و تکلیفی الهی دانستند و قلیانها را شکسته و توتون و تنباکو را به آتش کشیدند. حرمسرای شاه نیز از استعمال دخانیات پرهیز کردند. انیسالدوله، سوگلی ناصرالدینشاه دستور جمعآوری قلیانها را صادر کرد. انیسالدوله (فاطمه) همسر ناصرالدینشاه و یکی از زنان قدرتمند و با نفوذ در حرم شاهی بود. درباره نفوذ او بر شخص شاه چنان اطمینان وجود داشت که گاه مقامات ایرانی و حتی اروپایی برای برخی مقاصد خود به او متوسل میشدند. او اولین زن ایرانی است که از طرف چند دولت اروپایی صاحب نشان شد. زمانی که میرزای شیرازی فتوا به حرمت تنباکو و توتون داد، او کسی بود که قلیان ناصرالدینشاه را شکست و در جواب اعتراض شاه که گفته بود به دستور چه کسی تنباکو و توتون حرام شده است؟ گفت: همان که مرا به تو حلال کرده است.
زنانی که با روبنده سفید صدای اعتراضشان را به شاه قاجار رساندند
همچنین زنان از نقش آفرینان اصلی در اعتراضات مردمی در دوران قاجار بودند که پیشاپیش مردان در تظاهرات علیه شاه شعار داده و گاهی نیز با شیون «یا علی» و «یا حسین» میگفتند. نمادهای این حرکت ملی زنان از جمله روبندههای سفید و شعارهای اسلامی همگی ناظر بر برجستگی نقش بانوان مسلمان در شکست سلطه خارجی و داخلی استبداد در قالب امتیاز تنباکو بوده است.بعد از این واقعه، خودکامگی سیاسی پادشاهان قاجار زمینه نهضت مشروطه را ایجاد کرد که در آن نیز نقش پر عمق و آگاهی زنان مبتنی بر درخواست عدالتخانه مشهود بوده است.نهضت ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ تا شکلگیری و پیروزی انقلاب اسلامی نیز جلوه دیگری از حضور موثر و حرکت خردمندانه بانوانی بود که با هویت زنانه به میدان آمدند و به فرموده امام امت در این نهضت پیش قدم بودند! و به دفعات بر نقش انسانساز و مربیگری زنان در جامعه مبنی بر انحطاط یا پیروزی آن ملت تأکید داشتند.
شیرزنانی که در تاریخساز شدند
یک مصداق دیگر در نقش زنان ایرانی مسلمان در اعتراض به خبر دستگیری امام خمینی (ره) و شکلگیری قیام ۱۵ خرداد بود. بانوان قمی همگام با مردان به صحن حرم حضرت معصومه (س) رفته و تحصن کردند. بانوان محجبه با گرفتن عکسهای امام و شعارهای دینی زمینه تهییج و تحریک مردم را در پیوستن به متحصنین ایجاد کردند.خودباوری و لبیک به دعوت امام دو اصل اساسی بود که سبب شد تا زنان با توجه به تکلیف شرعی و الهی مشارکت سازنده و اثرگذاری را در پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ داشته باشند. در بیان مصادیق نقش رزمی، عاطفی و امدادی زنان در هشت سال جنگ تحمیلی تاریخساز شد. مقام معظم رهبری نمونه ای از ایثارگری و فداکاری این دسته زنان را اینطور برشمرده است: «در شهری سخنرانی داشتم. بعد از پایان سخنرانی، همین که خواستم سوار ماشین شوم، دیدم خانمی پشت سر پاسدارها خطاب به من حرف می زند، گفتم راه را باز کنید تا ببینم این خانم چه کار دارد. خانم آمد و گفت: از قول من به امام بگویید بچه ام اسیر دشمن بود و اخیراً مطلع شدم که او را شهید کردهاند. به امام بگویید فدای سرتان، شما زنده باشید، من حاضرم بچه های دیگر نیز در راه شما شهید شوند».
چرا یک دفعه زنان ایرانی برای غرب مهم شد؟!
*بعد از هشت سال دفاع مقدس، این حضور بانوان چگونه مورد توجه دشمن قرار گرفت؟ـ اما پس از جنگ، دشمن معارض برای تضعیف ظرفیت اثرگذار بانوان در پیروزی و پایداری انقلاب با سناریوهای مختلف وارد میدان شد تا از طریق سوژگی سیاسی به زنان از ظرفیت آنها به عنوان پیاده نظام خود در جهت تقابل با حکومت اسلامی بهره بگیرد. اما به رغم هژمونی الگوی زن غربی و جنبشسازییهای فکری دشمن معارض و رسوخ در بدنه نخبگانی از دهه ۷۰ به بعد در پی شکلگیری یک بسیج اجتماعی با اتکاء به قدرت و نمادهای زنانه در جهت استحاله ایدئولوژیک انقلاب بود، اما در تاریخ پس از انقلاب ۱۳۵۷، آنچه که سبب شد تا شاهد تفوق فرهنگ غرب و گفتمان انزواگرایانه شرق نباشیم تمسک بانوان بر بصیرت دینی با محوریت توحیدی انقلاب بوده است.
و زنان اینگونه در ۹ دی حماسهساز شدند
*در ۹ دی ماه سال ۱۳۸۸ زنان چگونه نبض حماسه را در دست گرفتند؟ـ شاید یکی از عرصههای حساس که کنشگری زنان نقش برجستهای را در تقابل با پروژه استحاله انقلاب رقم زد، خلق حماسه ۹ دی بود. واقعهای که بانوان با هر گرایش سیاسی و انتخاباتی با محوریت تمسک به ولایت فقیه به صورت خودجوش به خیابانها آمدند و شعار صیانت از اعتقادات و اصول اسلام و انقلاب اسلامی سر دادند. يقيناً عامل تکمیلی در کنار کشف و شناسایی فتنه دشمن، جهاد تبیین و حضور با بصیرت زنان در آگاهسازی فرزندان و یا طیفهای مختلف اجتماعی بوده است. اگر چه جبهه انقلاب دارای یک خلاء جدی در بهرهگیری از قدرت رسانهای است، اما عامل اصلی روشنگری همین شکلگیری جمعهای سنتی بانوان در هیئتهای مذهبی و مساجد بود و از این طریق جنگشناختی و ادراکی دشمن را با جهاد زبانی خنثی کردند.در این میان نباید به واقع از نقش بیبدیل هیئتهای مذهبی به عنوان یک نهاد اجتماعی در تقویت باورهای دینی غافل شد. اگر این جمعها با یک مدیریت آگاهانه و محتوای تربیتی و اعتقادی با تمرکز بر تببین مسائل سیاسی روز نیز تقویت شود، قطعاً میتواند کارد اثربخشی در خنثیسازی اهداف شوم دشمن در گسست سرمایه اجتماعی و وحدت مردم داشته باشد.
بانوان ایرانی پای اعتقاداتشان ایستادهاند
*خانم شادمانی بگذارید سؤال را به گونهای دیگر مطرح کنم در آن روزهای اغتشاش چه گذشت که بانوان ایرانی همراه با خانواده احساس کردند باید به صحنه بیایند؟ـ خب ببینید بعد از حوادثی که در زمان بعد از انتخابات ۱۳۸۸ رخ داد، با کاهش یافتن حامیان آقای موسوی در کف خیابان شاهد این بودیم که سرویسهای جاسوسی سناریو های دیگری را در پیش گرفتند، برای اینکه بخواهند آتش اعتراضات را در داخل ایران زنده نگه دارند، دقیقاً از شب قبل از عاشورای ۱۳۸۸رسانههای بیگانه شروع به ملتهب نشان دادن فضای کشور و خطدهی به برخی فریبخوردگان کردند.در روز جمعه ۶ دیماه که مصادف با عاشورای حسینی بود و مردم مشغول عزاداری بودند، آشوبگران در خیابان آزادی ـ انقلاب و ولیعصر تجمعات اعتراضاتی محرکآمیزی داشتند و به ساحت رهبر معظم انقلاب با شعارهایی توهین کردند، همچنین علیه مقدسات اسلامی حرمتشکنی کردند و افرادی را که هر گونه نشانه و نماد مذهبی داشتند مورد ضرب و شتم خودشان قرار دادند، حتی یک روحانی را که در یک اتوبوس بود، با توقف اتوبوس او را برهنه کردند. در این روز آنچه بیشتر مشهود بود توهین به مقدسات و فرهنگ عاشورایی بود، به همین دلیل بعد از دعوت شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی در روز نهم دیماه مردم در تهران و شهرهای دیگر تجمعاتی پرشور انجام دادند تا نسبت به این اتفاقات ساختارشکنانه، انتقاد و اعتراض خودشان را نشان دهند تا صف معترضین از کسانی که واقعا فاز ضد اسلامی داشتند، جدا شود.
۹ دی از منظر رهبر انقلاب
بنابراین در روز ۹ دی دیدیم که مردم به صورت خودجوش یک حماسه بیبدیلی را رقم زدند. در این زمینه رهبر معظم انقلاب یک توصیف زیبایی را داشتند از این اقدام مردم که به صورت خودش جوش انزجارشان را به آشوبگران نشان داده بودند: ««مطمئن باشید که روز نهم دی امسال هم در تاریخ ماند؛ این هم یک روز متمایزی شد. شاید به یک معنا بشود گفت که در شرایط کنونی ـ که شرایط غبارآلودگی فضاست ـ این حرکت مردم اهمیت مضاعفی داشت؛ کار بزرگی بود. هرچه انسان در اطراف این قضایا فکر میکند، دست خدای متعال را، دست قدرت را، روح ولایت را، روح حسین بن علی (علیهالسلام) را میبیند. این کارها کارهایی نیست که با اراده امثال ما انجام بگیرد؛ این کار خداست، این دست قدرت الهی است؛ همان طور که امام در یک موقعیت حساسی - که من بارها این را نقل کردهام - به بنده فرمودند: «من در تمام این مدت، دست قدرت الهی را در پشت این قضایا دیدم». درست دید آن مرد نافذ با بصیرت، آن مرد خدا».
از سویی دیگر با توجه به بروز فتنه به دلیل اینکه در زمان محرم و آن جسارتی که به ساحت اباعبدالله (ع) و هیئتهای مذهبی انجام شد، و واکنش هیئتهای مذهبی به آن توهینها، باعث آگاهسازی و تبیین حوادث شد، این مسئله نشان داد هیئتهای مذهبی فقط کارکرد دینی ندارند، بلکه یک نهاد اجتماعی هستند که پتانسیل ارزشمندی دارند که میتوانند همگرایی عمومی را ایجاد کنند؛ یعنی اگر آن حماسه ۹ دی و آن راهپیمایی عظیم و بیبدیل مردم رقم خورد و شاهد جمع متکثری از بانوان بودیم، این یک پیش زمینهای داشت که آگاهیبخشی، هدایت بینش و درک سیاسی با حضور بانوان در هیئتها برایشان ایجاد شد و آنها هم توانستند آن تربیت و آگاهی و درک را به خانواده منتقل کنند.بنابراین در آن جمعیت غیر قابل وصف بیشتر ما بانوانی را میدیدیم که با هر حجابی به میدان آمده بودند برای اینکه حرفشان دفاع از یک کاندیدای خاص نبود، آنها فراتر از این نگاههای رادیکالی و حزبی برای دفاع از اعتقادات و دفاع از اصل ولایت فقیه به میدان آمده بودند.پایان پیام/
20:28 - 9 دی 1403
1 پاسخ