ملتِ شاهد
این یادداشت با بازخوانی پیامهای اخیر رهبر انقلاب و سخنان سعید جلیلی، بر نقش مردم در منظومه فکری جمهوری اسلامی تأکید میکند و «مشارکت، مطالبهگری، عدالتخواهی و نظارت بر تحقق حقوق ملت» را از ارکان حکمرانی و مسیر تحقق آرمانهای انقلاب میداند.
بازخوانی حکمت سیاسی درخصوص نگاه متفاوت و عالی علی الاصول رهبری انقلاب به مردم در میانه روزهایی که فضای سیاسی کشور همچنان تحت تأثیر مسیر مذاکرات و تفاهم اخیر با آمریکا قرار دارد، شاید مهمترین و معنادارترین جمله، نه در متن توافقات و نه در تحلیلهای رسانهای، بلکه در یک عبارت کوتاه از پیام رهبر انقلاب در ۲۸ خرداد نهفته بود؛ آنجا که نوشتند: «از این لحظه، ما یعنی شما ملت سرافراز و این خادم ناچیز، منتظر تحقّق شروط گفتهشده خواهیم بود.»این عبارت، صرفاً یک تعارف سیاسی یا ادبیات معمول حاکمیتی نبود. رهبر انقلاب در این جمله، خود را در کنار مردم، بهعنوان ناظر تحقق شروط و پاسدار حقوق ملت تعریف کردند. این همان نسبتی است که در روزهای پس از جنگ اخیر نیز در کف خیابان خود را نشان داد؛ زمانی که مردم، خصوصاً پس از اعلام «سکوت صحنه نبرد» در ۱۹ فروردین، با حضور در میدان و حمل پلاکاردهایی با مضامین برگرفته از بیانات امام شهید و رهبر انقلاب، نسبت به مسئله اعتماد به آمریکا و ضرورت پایبندی به شروط اعلامشده هشدار دادند.اما متناقض ماجرا آنجا بود که در حالی که متن پیام رهبری، مردم را جزئی از فرآیند نظارت و تحقق شروط معرفی میکرد، برخی دستگاهها همان پلاکاردهای مردمی را از سطح شهر پایین میکشیدند؛ پلاکاردهایی که نه دعوت به آشوب، بلکه یادآوری همان چارچوبهایی بود که سالها در منظومه فکری انقلاب بر آن تأکید شده است.
شاید برای فهم دقیقتر این نسبت میان «مردم»، «حکمرانی» و «پاسداری از مسیر انقلاب»، باید به سخنان اخیر سعید جلیلی، نماینده رهبر انقلاب در شورای عالی امنیت ملی، رجوع کرد؛ چهرهای که بنابر تصریح چهرههایی چون آجرلو (مشاور رسانهای تیم مذاکرهکننده) و برخی نمایندگان مجلس، تنها رأی مخالف تفاهم اخیر در شورای عالی امنیت ملی را ثبت کرده بود؛ موضعی که با توجه به تصریح رهبر انقلاب مبنی بر اینکه «بنده علیالاصول، نظر دیگری داشتم»، حاکی از داشتن نزدیکترین نسبت به منظومه فکری خلف صالح امام شهید انقلاب توسط اوست.جلیلی در جلسه هفتگی «حکمت سیاسی اسلام در قرآن»، تصویری روشن از نسبت مردم و نظام اسلامی ارائه کرد. او تأکید کرد که «جمهوری اسلامی دو مولفه اصلی داشت جمهوریت و اسلامیت» و توضیح داد که جمهوریت در منظومه امامین انقلاب، صرفاً یک قالب سیاسی نیست بلکه یک حقیقت عینی و مؤثر است. به تعبیر او: «نقش مردم در این نگاه یک نقش تشریفاتی نیست.»این جمله، کلید فهم بسیاری از تحولات این روزهای کشور است. اگر مردم در منظومه انقلاب صرفاً تماشاگر نیستند، پس طبیعی است که درباره سرنوشت مذاکرات، تحقق شروط، نسبت با آمریکا و پاسداری از حقوق ملت نیز احساس مسئولیت کنند. جلیلی تصریح میکند که «مردم باید با ایمان و باور بیایند پای کار تا آن اهداف محقق شود.» در این نگاه، مردم نه ابزار مشروعیتبخشی، بلکه مهمترین وسیله برای تحقق اهداف انقلاباند.از همین زاویه است که عبارت رهبر انقلاب در پیام ۲۸ خرداد، معنای عمیقتری پیدا میکند؛ «ما یعنی شما ملت سرافراز و این خادم ناچیز». این «ما»، یک اتحاد تشریفاتی نیست؛ بلکه تعریفی از مشارکت در مسئولیت، مراقبت و مطالبهگری است.
جلیلی در بخش دیگری از سخنان خود، از نتیجه چنین حضوری سخن میگوید: «این اندیشهاست که حاصلش میشود یک ملت مبعوث… حاصلش میشود یک نظام مقتدر و ریشهدار.» تعبیر «ملت مبعوث» در روزهای جنگ اخیر، تنها یک استعاره نبود. مردمی که در میدان حضور یافتند، نسبت به سرنوشت کشور حساس بودند و حتی پس از فروکش کردن فضای نظامی، مسئله تحقق خطوط قرمز و شروط اعلامشده را رها نکردند، عملاً همان تصویری را بازنمایی کردند که جلیلی از آن سخن میگفت.اما این حضور مردمی، صرفاً به حوزه سیاست خارجی محدود نمیشود. رهبر انقلاب در تازهترین پیام خود به مناسبت هفته قوه قضائیه نیز بار دیگر همین نسبت را از زاویه عدالت و حقوق مردم بازخوانی کردند. ایشان تصریح کردند که «شأن قوّهی قضائیه در نظام جمهوری اسلامی ایران، پاسداری از حقوق مردم و احیاء حقوق عامّه و آزادیهای مشروع، مبارزه با مفاسد، اجرای عدالت، و اقامهی حدود الهی» است.در ادامه نیز معیار حکمرانی مطلوب را نه در گزارشهای اداری، بلکه در زندگی واقعی مردم تعریف کردند؛ آنجا که فرمودند مردم باید «آثار مثبت آن را در زندگی روزمرهی خود» مشاهده کنند؛ از مقابله با مفاسد و کاهش تضییع حقوق گرفته تا سرعت رسیدگی و دسترسی آسانتر به عدالت. و تصریح کردند هر مظلومی باید قوهقضاییه را مأمن خود بداند و بخصوص کسانی که بهنوعی از قدرتی برخوردارند، جرأت تعدّی به حقوق دیگران را نداشته باشند و باب سفارش و توصیه در آن به طور کلّی مسدود شده و داشتن آشنا در بخشهایی از آن هیچ مزیّتی بشمار نیاید.این همان امتداد عینی دین در عرصه حکمرانی است که جلیلی نیز درباره آن سخن گفت: «ما باید نشانههای دین را برگردانیم و آشکار کنیم… این امتداد واقعی است؛ اینکه بندگان مظلوم خدا احساس امنیت کنند».
ایشان در ادامه البته احقاق حقوق ملّت، تنها در مسائل فردی خلاصه ندانستند و تاکید کردند که «انواع حقوق عامّه و اجتماعی آنان، از حقّ امنیت اقتصادی و دسترسی عادلانه به فرصتها تا حقّ برخورداری عادلانه از مواهب طبیعی، محیط زیست سالم، آزادیهای مشروع، و حکمرانی کارآمد نیز از زمرهی مسائل مهم در جهت گسترش عدالت قلمداد میگردد.»در این چارچوب، عدالت، جمهوریت، مبارزه با فساد و پاسداری از حقوق مردم، مفاهیمی جدا از هم نیستند؛ بلکه اجزای یک منظومهاند. منظومهای که در آن مردم، هم صاحبان اصلی انقلاباند و هم ناظران تحقق آرمانهای آن. شاید به همین دلیل است که رهبر انقلاب، در حساسترین مقطع مذاکرات، به جای آنکه صرفاً مسئولان را مخاطب قرار دهند، کنار مردم ایستادند و گفتند: «ما یعنی شما ملت سرافراز و این خادم ناچیز…»این «ما»، شاید مهمترین کلیدواژه این روزهای جمهوری اسلامی باشد.
08:05 - 8 تیر 1405