مذاکره روی مین
هرچه مذاکرات جلوتر میرود، واضحتر میشود که چرا رهبری درباره تفاهم نگاشتند: «علیالاصول نظر دیگری داشتم». مطابق بند13 تفاهم، بنا بود ابتدا بندهای 1،4،5،10و11 اجرا شوند، سپس مذاکره در رابطه با باقی بندها آغاز شود.
حمید لشگری_ هرچه مذاکرات جلوتر میرود، واضحتر میشود که چرا رهبری درباره تفاهم نگاشتند: «علیالاصول نظر دیگری داشتم». مطابق بند13 تفاهم، بنا بود ابتدا بندهای 1،4،5،10و11 اجرا شوند، سپس مذاکره در رابطه با باقی بندها آغاز شود. اما دیپلماتهای ایرانی که از زمان اعلام «سکوت صحنه نبرد» تا امروز مردم را محرم برای دانستن جزئیات اتفاقات نمیدانند، در میانه بمباران لبنان و بدون آزادسازی پول و یا تعلیق تحریمهای نفتی به بورگناشتوک رفتند. همزمان سخنگوی تیم مذاکرهکننده تایید کرده که گفتگوهای هستهای پیش از انجام بندهای مذکور آغاز شده؛ و حالا یک روز پس از مذاکره، وزیر خزانهداری آمریکا اعلام کرد: «در ازای ورود بازرسان آژانس، تحریم نفتی ایران موقتا لغو شد»؛ دستاوردسازی ازاین دست اقدامات آمریکاییها و توییتی از عراقچی، سوالات بسیاری را مطرح کرده است.31خرداد بود که دیپلماتهای ایرانی علیرغم «نظر دیگر» رهبری مذاکره بورگناشتوک را آغاز کردند؛ در حالی که مردم مبعوث و رهبر انقلاب، ناظر تحقق شروط تفاهم بودند، هیئت ایرانی هنگام بمباران نبطیه لبنان و حتی بدون خاتمه تهدیدهای ترامپ، تصمیم به سفر گرفتند و ساعاتی بعد مذاکرات خود را در کنار دریاچه لوکرن آغاز کردند. در حالی که در بند 1 تفاهم آمده: «خاتمه فوری و دائمی عملیاتهای نظامی را در تمامی جبههها، از جمله در لبنان» و تصریح شده که طرفین «از تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر خودداری کنند».
اما به محض ورود ایرانیها به سوئیس، ترامپ تهدید کرد: «اگر ایران جلوی گروههای نیابتی خود در لبنان را نگیرد، ما دوباره ضربه بسیار سختی به آن خواهیم زد» و در مصاحبه با فاکسنیوز، خطاب به دیپلماتهای ایرانی گفت: «اگر تنگه هرمز را ببندند، دیگر کشوری نخواهند داشت و مقامهای ایرانی حتی فرصت بازگشت به کشور خود را از سوئیس از دست خواهند داد»! اما اینها ذرهای تردید در اراده دیپلماتهای ما برای مذاکره به وجود نیاورد.دورهمی بورگناشتوک در حالی آغاز شد که بند 10 تفاهم نیز محقق نشده بود و هیچ اسقاطیهای برای تحریمهای نفتی و پتروشیمی ایران صادر نشده بود؛ تا این که بعدازظهر دوشنبه، بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرد: «یک مجوز عمومی موقت ۶۰ روزه صادر کرده که تولید، تحویل و فروش نفت ایران را مجاز میکند»؛ البته این تحریمها با ضرب شست میدان در جنگ رمضان یکبار رفع شده بود.از طرفی چون مشتریان قدیمی نفت ایران از تحریمها پیروی نمیکردند، این اعلامیه بیشتر به نفع بازارهای جهانی بوده و منجر به کاهش شدیدتر قیمت نفت خواهد شد. چین، به عنوان خریدار تقریبا تمام نفت ایران، چندی پیش اعلام کرد که تحریم علیه 5 پالایشگاه بزرگ خود را به علت خرید نفت ایران به رسمیت نمیشناسد.مهمتر اما این که چندی پیش ونس، معاون ترامپ اعتراف کرد: «آنها بدون هیچ تخفیفی، نفت زیادی میفروختند، زیرا تحریمها اساساً ناکارآمد بودند» و ادامه داد: «با تعلیق تحریمها قادر خواهیم بود تا حدی ببینیم که سیستم مالی آنها پول را به کجا میفرستد و از کجا دریافت میکند»؛ در واقع تعلیق موقت تحریم نفتی، ابزاری برای اعمال تحریم موثرتر در آینده با شناسایی شبکه مالی فروش نفت ایران است.
تعلیق تحریم برای اثربخشتر کردن آن در آینده، پیش از این و در دوره برجام تجربه شد؛ قمصری، مدیر امور بینالملل شرکت نفت در دولت روحانی، به لو رفتن شبکههای صرافی ایران در دوران تعلیق تحریمها اذعان کرد.بسنت همچنین این اسقاطیه را در ازای ورود بازرسان آژانس اعلام کرد؛ در حالی که ورود بازرسان تا قبل از توافق نهایی، نقض تفاهمِ امضاشده بوده و امتیاز جدیدی است که به آمریکا داده شده. این اقدام حتی مغایر قانون الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس است که سال پیش تصویب شد.برای آغاز مذاکرات سوئیس، هیئت ایرانی حتی منتظر تحقق بند 11 و آزادسازی داراییها نماند. حالا که دور اول مذاکره نیز تمام شده و دیپلماتها به کشور بازگشتهاند، ونس اعلام کرده: «اگر داراییهای ایران آزاد شوند، ما روی آن حق تایید داریم و قطر هم همینطور؛ سپس آن پول صرف خرید سویا، ذرت و گندم آمریکایی خواهد شد».یعنی علاوه بر کشورِ خود، یک کشور متخاصم دیگر را در این فرایند صاحبنظر دانسته؛ از طرفی گویا به جای غرامت گرفتن، بناست کشاورزی آمریکا را احیا کنیم و به آنها غرامت دهیم؛ همچنین قیمت محصولات آمریکایی چندین برابر قیمتهای جهانی است که خرید آنها عملا به معنای کمتر از نصف شدن ارزش داراییهای مسدودشده ماست. همزمان سکوت مسئولین ایرانی، فرضیه «مصرف داخلی داشتن» اظهارات ونس را تضعیف میکند.
با توجه به همه آنچه گفته شد، توییت اخیر عراقچی قابل تامل است؛ او نوشت: «پیشرفت بزرگ در خاتمه جنگ لبنان رخ داده» در حالی که همزمان نتانیاهو اعلام کرد: «تا زمانی که لازم باشد در “منطقه امنیتی” در جنوب لبنان باقی خواهیم ماند»؛ عراقچی افزود: «برخی داراییها آزاد شدند» که در کنار ادعاهای مذکور ونس، مبلغ، منبع و کیفیت آزادسازی آنها مشخص نیست.همچنین عراقچی ادامه داد که: «طرح بزرگ برای بازسازی آغاز شده» در حالی که این برنامه موکول به توافق نهایی است؛ منابع و مصارف آن هم غیر مشخصاند و با توجه به سابقه اظهارات ترامپ و مقامات آمریکایی، و نوع اظهارات ونس درباره لزوم خرید محصولات آمریکایی با داراییهای بلوکهشده، عملیشدن این طرح هم با اقدامات خصمانه آمریکایی در هالهای از ابهام است.حالا و پس از پایان دور نخست مذاکرات، پرسشهای اصلی همچنان پابرجاست؛ چرا پیش از اجرای بندهای کلیدی تفاهم و دریافت تضمینهای ملموس، روند مذاکرات و اقدامات هستهای ایران آغاز شد؟
09:21 - 2 تیر 1405
