روابط ایران و آذربایجان نیازمند واقعبینی
وزیر کشور جمهوری اسلامی ایران، در گفتوگوی تلفنی با همتای خود در جمهوری آذربایجان، بر اشتراکات تاریخی، فرهنگی و دینی میان دو ملت تأکید کرده و توسعه همکاریهای دوجانبه، به ویژه در حوزههای امنیتی و انتظامی را مورد توجه قرار داد. این اظهارات نشاندهنده تمایل تهران به گسترش روابط دوستانه است و هدف آن تأکید بر حسن همجواری و بهرهگیری از فرصتهای مشترک تاریخی و فرهنگی است. با این حال، برای رسیدن به تحلیل دقیق و واقعبینانه از این نوع روابط، لازم است برخی نکات مهم و واقعیتهای منطقهای مد نظر قرار گیرند.اول آنکه اشتراکات فرهنگی و تاریخی، هرچند ارزشمند و قابل تأکید هستند، اما در عمل رفتارهای جمهوری آذربایجان پس از انقلاب اسلامی، به ویژه در جریان جنگ دوازده روزه، بارها با منافع و امنیت ملی ایران تضاد داشته است. نادیده گرفتن این تناقضها میتواند تصویری ناتوان و سادهانگارانه از روابط دو کشور ارائه دهد و زمینه سوءتفاهم و انتظار یکطرفه را فراهم کند. افزون بر این، نقش رژیم صهیونیستی در ساختار امنیتی و نظامی آذربایجان از دیگر واقعیتهایی است که در تحلیل روابط دوجانبه باید مدنظر قرار گیرد. تمرکز صرف بر توسعه همکاریهای امنیتی و انتظامی بدون توجه به نفوذ و فعالیتهای بازیگران ثالث، میتواند به نوعی سادهانگاری در سیاستگذاری تلقی شود و منافع ملی ایران را آسیبپذیر سازد.همچنین نگاه وزیر کشور بیشتر بر ظرفیتها و تواناییهای ایران برای کمک به آذربایجان تأکید دارد و به تعهدات متقابل باکو اشارهای نشده است.
روابط پایدار و استراتژیک میان کشورها، مبتنی بر تعهد و مسئولیت متقابل است و تأکید یکطرفه بر تواناییها و تجربیات ایران ممکن است روابط دوجانبه را یکسویه و آسیبپذیر جلوه دهد. افزون بر این، حساسیتهای قومی و رسانهای در جمهوری آذربایجان، به ویژه در سالهای اخیر و با توجه به انتشار محتوای تحریکآمیز علیه ایران، نشان میدهد که توسعه روابط بدون مدیریت دقیق این چالشها میتواند زمینه تنشهای رسانهای و سوءتفاهم را افزایش دهد.در نهایت، نگاه دیپلماتیک ایران، ضمن احترام به همسایگان و تأکید بر اشتراکات تاریخی، باید زبان مطالبهگری و هشدار را نیز حفظ کند. تمرکز صرف بر نقاط اشتراک، بدون اشاره به چالشها و الزامات امنیتی، تصویر نهایی از روابط دوجانبه را ناقص ارائه میکند و ممکن است باعث اتخاذ تصمیمات سادهانگارانه در حوزه سیاست خارجی و همکاریهای امنیتی شود.بنابراین میتوان نتیجه گرفت که اگرچه اشتراکات تاریخی، فرهنگی و دینی میان ایران و آذربایجان ارزشمند و قابل تأکید است، اما این اشتراکات به تنهایی نمیتواند پایهای محکم برای توسعه همکاریهای پایدار فراهم کند. توجه همزمان به واقعیتهای عملی، نفوذ بازیگران ثالث، مدیریت چالشهای رسانهای و قومی، و الزامات تعهد متقابل، ضروری است تا روابط میان دو کشور مبتنی بر منافع واقعی و امنیت ملی ایران شکل گیرد و توسعه یابد. این رویکرد جامع و واقعبینانه میتواند زمینهای مطمئن برای تقویت همکاریهای دوجانبه و تأمین امنیت پایدار در منطقه ایجاد کند. "توسعه همکاریها بدون نگاه واقعبینانه ممکن نیست".
00:20 - 11 مهر 1404