جنگلهای هیرکانی در نقطه شکننده
استاد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری با بیان اینکه جنگل سرمایهای برای نسلهای امروز و آینده است، گفت: بهرهبرداری در صورتی قابل قبول است که بر اساس طرحهای علمی، متناسب با توان اکولوژیک و همراه با ملاحظات زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی انجام شود.
اصغر فلاح استاد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری فارس در مازندران، با اشاره به ارزشهای جهانی جنگلهای شمال کشور، اظهار کرد: جنگلهای هیرکانی که از آستارا در غرب تا گلیداغی در شرق امتداد دارند، بهعنوان یکی از مهمترین و کمنظیرترین اکوسیستمهای طبیعی جهان شناخته میشوند.وی با بیان اینکه وسعت جنگلهای هیرکانی حدود ۱.۹ میلیون هکتار برآورد میشود، افزود: این عرصه بیش از ۸۰ گونه درختی و درختچهای از جمله راش، بلوط، ممرز، افرا پلت، افرا شیردار، نمدار، بارانک و گیلاس وحشی را در خود جای داده است.این استاد دانشگاه، قدمت جنگلهای هیرکانی را مربوط به دوران سوم زمینشناسی دانست و گفت: ورود مدیریت علمی به جنگلهای شمال از اواخر دهه ۱۳۳۰ و اوایل دهه ۱۳۴۰ و با تدوین و اجرای طرحهای جنگلداری آغاز شد.فلاح اضافه کرد: در سال ۱۳۳۸ قانونی تصویب شد که بر اساس آن برنامههای اجرایی فنی و بهرهبرداری در جنگلهای شمال فقط در قالب طرحهای جنگلداری مصوب و با تأیید شورای عالی جنگل، مرتع و خاک قابل انجام بود. به گفته وی، در پی اجرای این قانون، بخش وسیعی از جنگلهای شمال تحت پوشش طرحهای جنگلداری قرار گرفت و در برخی مناطق این روند بیش از سه تا چهار دهه ادامه یافت.
ایراداتی در اجرای طرحهای جنگلداری
این استاد دانشگاه با اشاره به ایراداتی که در اجرای برخی طرحها مطرح بوده است، گفت: هرچند در طرحهای جنگلداری تجربههای ارزشمندی برای کشور ایجاد شد، اما تمرکز برداشت بهجای برداشت پراکنده و برخی چالشهای اجرایی نیز مورد انتقاد قرار گرفت.فلاح با اشاره به کاهش میزان برداشت چوب در سالهای پایانی طرحهای جنگلداری بیان کرد: در سالهای ابتدایی، برداشت سالانه چوب حدود ۲ تا ۳.۵ میلیون مترمکعب بود، اما این رقم در اواخر دهه ۱۳۸۰ و اوایل دهه ۱۳۹۰ روند کاهشی پیدا کرد؛ بهطوریکه در سالهای پایانی اجرای طرحها میزان برداشت به کمتر از ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار مترمکعب در سال رسید.این استاد دانشگاه با اشاره به نگرانیها درباره بهرهبرداری بیرویه، گفت: در نهایت در سال ۱۳۹۶ علیرغم مخالفت برخی افراد، قانونی در مجلس تصویب شد که اجرای «تنفس جنگل» را به مدت ۱۰ سال آغاز و هرگونه بهرهبرداری را ممنوع کرد؛ قانونی که همچنان برقرار است.
چرایی گسترش قاچاق در جنگلهای شمال
فلاح اظهار کرد: بر اساس این قانون، سازمان برنامه و بودجه موظف شد اعتبارات لازم برای حفاظت از عرصههای جنگلی و اجرای عملیات فنی را در اختیار سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری قرار دهد؛ اما بررسیها نشان میدهد این اعتبارات همواره فاصلهای جدی با نیاز واقعی داشته و حتی در برخی موارد پرداخت حقوق نیروهای حفاظتی با چندین ماه تأخیر انجام شده است.به گفته وی، در کنار کاهش تابآوری نیروهای حفاظتی، افزایش قیمت چوب سبب گسترش قاچاق چوب شده و همچنین جرایم تعیینشده متناسب با ارزش اقتصادی تخلفات نیست.
اهمیت شبکه جادههای جنگلی
این کارشناس در بخش دیگری از سخنانش به نقش زیرساختها در حفاظت از جنگل اشاره کرد و گفت: شبکه جادههای جنگلی برای اجرای عملیات جنگلداری، برداشت، جنگلکاری، اصلاح و پرورش، اطفای حریق و دسترسی سریع به عرصهها ضروری است.فلاح افزود: شاخص تراکم جاده در جنگلهای کشورهای پیشرو مانند فرانسه، آلمان، اتریش و بلژیک حدود ۴۰ تا ۵۰ متر در هکتار است، در حالی که این میزان در جنگلهای هیرکانی حتی در مناطق دارای طرح جنگلداری کمتر از ۹ تا ۱۰ متر بوده است.وی ادامه داد: در دوره تنفس، به دلیل کمبود اعتبارات، بسیاری از جادههای جنگلی مستهلک یا از چرخه بهرهبرداری خارج شده و در نتیجه عملیات اطفای حریق با تأخیر و دشواری مواجه شده است؛ نمونه آن آتشسوزیهای جنگلهای منطقه الیت در چالوس بود که مهار آن بیش از یک هفته طول کشید.
توقف نسبی عملیات اصلاحی در تودههای دستکاشت
این استاد دانشگاه، توقف یا کاهش عملیات اصلاحی و پرورشی در تودههای دستکاشت را از دیگر چالشها عنوان کرد و گفت: تودههای دستکاشت، به دلیل همسال بودن درختان، نیازمند مدیریت تخصصی هستند؛ در غیر این صورت رشد ارتفاعی بیش از حد، کاهش قطر و افزایش آسیبپذیری در برابر عوامل طبیعی رخ میدهد.
نیروی انسانی و ضرورت بازآفرینی تجربه
فلاح با اشاره به تجربه چند دههای طرحهای جنگلداری گفت: در یک یا دو دهه اخیر، بخش عمده کارشناسان باتجربه این حوزه بازنشسته شدهاند و در صورت بازگشت به اجرای طرحهای جنگلداری، چالش کمبود نیروی انسانی متخصص میتواند جدی شود.برنامه هفتم توسعه و «طرح جنگلداری نوین» این استاد دانشگاه با بیان اینکه ماده ۳۶ برنامه هفتم توسعه بر ادامه تنفس و ممنوعیت بهرهبرداری از جنگلهای شمال تأکید دارد، گفت: همچنین برداشت درختان شکسته، افتاده، خشک، خطرآفرین و آسیبپذیر در برابر آتشسوزی مجاز شمرده شده و برداشت چوب حاصل از زراعت چوب نیز قابل انجام است.فلاح افزود: در همین راستا، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در ۲۸ حوضه آبخیز از مجموع ۱۰۳ حوضه آبخیز شمال، اقدام به تهیه «طرح جنگلداری نوین» کرده که اجرای آن در چارچوب قانون ضروری است.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: درآمد حاصل از اجرای طرحها و فروش چوب استحصالی باید دوباره در مسیر عمران، احیا و ارتقای کیفیت عرصههای جنگلی هزینه شود تا بهبود شرایط اکولوژیک جنگلها فراهم گردد.فلاح با بیان اینکه جنگل سرمایهای برای نسلهای امروز و آینده است، گفت: بهرهبرداری در صورتی قابل قبول است که بر اساس طرحهای علمی، متناسب با توان اکولوژیک و همراه با ملاحظات زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی انجام شود.#حفاظت #جنگل#هیرکانی #محیطزیست #منابعطبیعی #تنفس_جنگل
07:50 - 2 جولای 2026
