سلطه دلار؛ چگونه یک ارز به سلاح قدرت تبدیل شد؟

📌دلار ابزاری برای اعمال قدرت آمریکا1- تحریم‌های اقتصادیآمریکا از سلطه دلار برای اعمال تحریم‌های اقتصادی علیه کشورهای ناخواسته استفاده می‌کند. وزیر خزانه‌داری آمریکا هشدار داده که استفاده از دلار به‌عنوان اهرم تحریم، ممکن است خود به تضعیف هژمونی دلار بینجامد.2- انتقال بحرانآمریکا می‌تواند تورم خود را از طریق چاپ پول به سایر کشورها صادر کند. همان‌گونه که یک اندیشمند گفته است: «آمریکا برگه کاغذ می‌دهد و گل ثروت ما را می‌گیرد».3- قدرت نظامیرابطهٔ متقابل میان دلار و قدرت نظامی آمریکا به‌گونه‌ای‌است که هرگونه تهدید هژمونی دلار، با واکنش نظامی مواجه می‌شود.4- کنترل نهادهای بین‌المللیصندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی که ستون‌های نظام مالی جهانی هستند، عملاً تحت نفوذ آمریکا عمل می‌کنند.بت دلار نه فقط ارزش مبادله‌ای، بلکه قدرت تعیین‌کنندگی دارد؛ می‌تواند سرنوشت ملت‌ها را رقم بزند، دولت‌ها را سرنگون کند، و نظم جهانی را به‌سود خالق خود بازآرایی کند.📌موضع ایران در قبال دلارایران در سطح گفتمانی همواره بر استقلال از دلار تأکید کرده و دلارزدایی را در دستور کار داشته است. در اجلاس اخیر بریکس در کازان، سران چین، هند، ایران و روسیه برای راه‌اندازی سیستم پرداخت جدیدی به نام «پل بریکس» جهت دور زدن دلار به توافق رسیدند؛ اما در سطح عملی، اقتصاد ایران به‌شدت به دلار وابسته است. درآمدهای نفتی به دلار محاسبه می‌شود، ذخایر ارزی بانک مرکزی عمدتاً دلاری است، و حتی قیمت‌گذاری کالاهای اساسی در بازار داخلی بر مبنای نرخ دلار انجام می‌شود. این دوگانگی - انکار زبانی و پرستش عملی - خود گواهی بر عظمت این بت است؛ چنان قدرتمند که حتی دشمنان قسم‌خورده‌اش نیز ناگزیر از تعامل با آن‌اند.

همچنین کشورهای عضو بریکس در سال ۲۰۲۵ بیش از یک تریلیون دلار مبادله تجاری داشتند که نزدیک به ۶۷ درصد آن به ارزهای محلی انجام شده است. تا سال ۲۰۲۶، تنها حدود ۳۵ درصد از تجارت میان کشورهای بریکس با دلار تسویه می‌شود و ۶۵ درصد باقی‌مانده با ارزهای محلی انجام می‌گیرد. این آمار نشان می‌دهد که روند دلارزدایی آغاز شده، اما هنوز به مرحلهٔ شکستن کامل بت نرسیده است.📌چگونه می‌توان این بت را شکاندشکستن بت دلار نیازمند رویکردی چندوجهی است:۱. توسعه نظام‌های پرداخت جایگزینچین با راه‌اندازی سیستم CIPS که در سال ۲۰۲۳ بیش از ۶/۶ میلیون تراکنش به ارزش ۱۲۳ تریلیون یوآن پردازش کرده، زیرساخت‌های لازم را ایجاد کرده است. روسیه نیز سیستم SPFS را توسعه داده که تا پایان ۲۰۲۳ شامل ۵۵۶ سازمان از ۲۰ کشور بوده است.۲. گسترش تجارت به ارزهای محلیروسیه و چین ۹۲ درصد از تجارت دوجانبه خود را به روبل و یوآن انجام می‌دهند. این الگو باید در سطح جهانی گسترش یابد.۳. ایجاد ارزهای دیجیتال ملیاتصال ارزهای دیجیتال ملی - روبل دیجیتال، یوآن دیجیتال و روپیه دیجیتال - می‌تواند نظامی موازی با سوئیفت ایجاد کند.۴. تنوع‌بخشی به ذخایر ارزیکاهش تدریجی سهم دلار در ذخایر ارزی بانک‌های مرکزی که از بیش از ۷۰ درصد در ابتدای دهه ۲۰۰۰ به حدود ۵۷ درصد در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است.۵. بازتعریف قیمت‌گذاری کالاهای اساسیتغییر قیمت‌گذاری نفت از دلار به سبدی از ارزها یا طلابا این حال، شکستن این بت به‌سادگی ممکن نیست؛ «ساختارهای موازی» در حال شکل‌گیری هستند که می‌توانند به‌تدریج جایگزین نظام دلاری شوند. اما این فرایند تدریجی و پرهزینه خواهد بود و تا تحقق کامل آن، بت همچنان بر تخت قدرت خواهد نشست.برگرفته از پست آرسام جواهریان

08:27 - 23 اوت 2026

582 بازدید