درود بر امام علی رحمان
بازگشت خاک بنیانگذاران تاجیکستان پس از ۹۰ سال به وطن
طی مراسم رسمی که با حضور رئیسجمهور تاجیکستان برگزار شد، خاک آرامگاه سه تن از برجستهترین پایهگذاران و مصلحان تاریخ معاصر این کشور که در جریان پاکسازیهای خونین استالینی در سال ۱۹۳۷ در «مسکو» اعدام شده بودند، به وطن بازگردانده شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری فارس در دوشنبه، طی مراسمی تاریخی و سرشار از بار معنوی در فرودگاه بینالمللی دوشنبه خاک آرامگاه «نصرتالله مخدوم»، «شیرینشاه شاهتیمور» و «نثار محمد» سه تن از برجستهترین فرزندان ملت تاجیک به سرزمینشان منتقل شد.این رویداد بهعنوان نمادی از احیای عدالت تاریخی، پاسداشت حافظه ملی و تکریم بنیانگذاران دولتداری نوین تاجیکان ارزیابی میشود.«امامعلی رحمان» رئیسجمهور تاجیکستان شخصاً در آیین استقبال از کپسولهای حاوی خاک آرامگاه این شخصیتهای ملی حضور یافت؛ اقدامی که در فضای سیاسی و فرهنگی تاجیکستان، نشانهای روشن از توجه عالیترین مقام کشور به تاریخ، هویت ملی، استقلال و میراث معنوی ملت تاجیک تلقی میشود.در این مراسم، محوطه فرودگاه با نمادهای ملی و تشریفات رسمی آذین شده بود و سربازان گارد احترام در دو سوی فرش قرمز صف کشیدند. صندوقهای حامل خاک آرامگاه این شخصیتها که در پرچم ملی تاجیکستان پیچیده شده بود، با احترام ویژه از هواپیما خارج و به میدان فرودگاه منتقل شد.امامعلی رحمان در برابر صندوقهای حامل خاک این شخصیتها ادای احترام کرد و در سخنانی تأکید نمود که «نصرتالله مخدوم» و «شیرینشاه شاهتیمور» از بنیانگذاران دولتداری نوین تاجیکان بهشمار میروند و در حفظ هویت ملی، تعیین مرزهای اداری و تشکیل جمهوری تاجیکستان نقشی ماندگار ایفا کردهاند.
احیای نامهایی که قربانی سرکوب استالینی شدنداین سه چهره برجسته در سال ۱۹۳۷، در اوج تصفیههای سیاسی دوران استالین، با اتهامات سیاسی در مسکو اعدام شدند. آنان سالها در گورهای جمعی اطراف مسکو مدفون بودند تا اینکه پس از مرگ استالین و در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰پروندههایشان بازنگری و بیگناهی آنان اعلام شد.اکنون، پس از دههها، خاک آرامگاه آنان به وطن بازگشته است؛ رخدادی که در تاجیکستان بهمثابه بازگرداندن حیثیت تاریخی به فرزندان فداکار ملت تلقی میشود.پس از مراسم رسمی در فرودگاه، کاروان تشییع با همراهی گروه موتورسواران راهنما به سمت مسجد جامع مرکزی دوشنبه حرکت کرد و سپس، بعد از اقامه نماز جنازه، مراسم تدفین خاک این شخصیتها در آرامگاه «لوچاب» با رعایت سنتهای اسلامی و تشریفات دولتی برگزار شد.نقش امامعلی رحمان در بازسازی حافظه تاریخی تاجیکستانناظران سیاسی و فرهنگی در تاجیکستان این اقدام را بخشی از سیاست گسترده دولت برای بازخوانی تاریخ ملی و احیای جایگاه شخصیتهای سرکوبشده دوره شوروی میدانند؛ سیاستی که در سالهای اخیر با حمایت مستقیم رئیسجمهور امامعلی رحمان دنبال شده است.در دو دهه گذشته، دولت تاجیکستان تلاش کرده است تا چهرههای تاریخی و فرهنگی تاجیک را به نسل جدید معرفی کند و مفهوم دولتداری ملی را بر پایه میراث تاریخی تاجیکان بازتعریف نماید. اعطای عنوان «قهرمان تاجیکستان» به «نصرتالله مخدوم» و «شیرینشاه شاهتیمور» در سال ۲۰۰۶ نیز در همین چارچوب صورت گرفت.
حضور شخصی امامعلی رحمان در مراسم استقبال از خاک این شخصیتها، از نگاه بسیاری از تحلیلگران، صرفاً یک اقدام تشریفاتی نبود، بلکه پیامی سیاسی و هویتی داشت: دولت تاجیکستان خود را وارث مستقیم مبارزات تاریخی برای حفظ موجودیت ملت تاجیک میداند و میکوشد میان گذشته تاریخی و هویت ملی امروز پیوندی مستحکم برقرار کند.قربانی شدن معماران جمهوری تاجیکستاننصرتالله مخدوم از کلیدیترین چهرههای سیاسی و از بنیانگذاران جمهوری تاجیکستان است. در سالهای دهه ۲۰ میلادی، تاجیکستان صرفاً یک جمهوری خودمختار در قلمرو ازبکستان بود. با تلاشها و پایمردیهای مخدوم، این منطقه به یک جمهوری مستقل در ترکیب شوروی سابق تبدیل شد. وی سرانجام در اول نوامبر ۱۹۳۷ به دست جلادان وقت اعدام شد و در سال ۱۹۵۸ تبرئه گردید. در ۲۷ ژوئن ۲۰۰۶، عنوان عالی «قهرمان تاجیکستان» به وی اعطا شد.شیرینشاه شاهتیمور، دیگر قهرمان ملی تاجیکستان، نقش بیبدیلی در مرزبندیهای سیاسی آسیای مرکزی، تأسیس نخستین روزنامهها و نشریات تاجیکی (مانند روزنامه «آواز تاجیک» در سال ۱۹۲۴ در سمرقند) و راهاندازی مدارس ایفا کرد. وی در دورانی که هویت تاجیکان زیر فشارهای شدید جریانهای «پانترکیسم» قرار داشت، شجاعانه از حقوق ملت خود دفاع کرد. شاهتیمور در ۲۷ اکتبر ۱۹۳۷ اعدام و در اوایل دهه ۶۰ میلادی تبرئه شد. وی نیز در سال ۲۰۰۶ لقب «قهرمان تاجیکستان» را دریافت کرد.
نثار محمد که در سال ۱۸۹۷ در پیشاور (پاکستان امروزی/ هند بریتانیا) متولد شده بود، به آسیای مرکزی مهاجرت کرد و به مقام نخستین وزیر معارف تاجیکستان رسید. وی نویسنده اولین کتابهای درسی به زبان تاجیکی از جمله کتاب «آرامتیک» (حساب) و گردآورنده رباعیات و افسانههای مردم شُغنان بود. همچنین خدمات شایانی در راهاندازی مدارس و مراکز فرهنگی در شهرهای دوشنبه، خجند، سمرقند، تاشکند و فرغانه انجام داده است. نثار محمد در اکتبر ۱۹۳۷ بدون حکم دادگاه و حین بازجویی به جرم جاسوسی و ملیگرایی بورژوایی کشته و جسدش سوزانده شد. وی نیز در دهه ۱۹۵۰ تبرئه گردید.بازگرداندن خاک این سه شخصیت به دوشنبه، در حافظه جمعی تاجیکستان بهعنوان رویدادی تاریخی ثبت خواهد شد؛ رخدادی که برای بسیاری از تاجیکان، نهفقط انتقال نمادین پیکر قهرمانان ملی، بلکه بازگشت عزت، عدالت و حافظه تاریخی به سرزمین مادری است.
13:30 - 29 اردیبهشت 1405