زنگنه و مدل توسعهای که به بنبست رسید
وزیر سابق نفت درحالی همچنان برای خامفروشی نفت تئوریپردازی میکند که از دو جنبه چالش تحریمها و مزیت اقتصادی توسعه زنجیره ارزش، همه تئوریهای وی زیر سوال است، همانگونه که در دولت قبل شکست خورده بود.
گروه اقتصادی خبرگزاری فارس: روز گذشته بیژن نامدار زنگنه وزیر سابق نفت در نهمین کنگره راهبردی نفت و نیرو در اظهاراتی به بیان دیدگاه خود در موضوع «توسعه صنعت نفت» پرداخت؛ اظهاراتی که البته جدید نبود و همفکران او از مدتها پیش در اقتصاد کشور در حال پیادهسازی آن بودند. ابتدا صحبتهای جدید وزیر سابق نفت را مرور کنیم. وی میگوید: ظرف 30 سال آینده برای تولید نفت باید از مراکزی اجازه بگیریم، کمااینکه اکنون بسیاری از کشورها را مجبور کردهاند میزان کربن تولیدی را کاهش دهند، ما 150 میلیارد بشکه نفت باقیمانده داریم که میتوانیم به تولید 4 میلیون بشکه در روز برسیم. مزیت ما در اینحوزه پتروشیمیهای گازی است چون نمیتوانیم گاز را براحتی صادر کنیم.وزیر سابق نفت گفته است که بنده هیچ دلیل اقتصادی و فنی قابل قبول برای الزام ساخت پالایشگاه برای جلوگیری از صادرات نفت خام درنیافتهام، در 50 سال اخیر هیچ کشوری در حوزه پالایشی سرمایهگذاری نکرده است.
زنگنه و همفکران او درباره توسعه نفتی چه میگویند؟
به بیان ساده، تحلیل کلان نگاه توسعهای زنگنه و جریان همفکر او در این چند جمله خلاصه میشود:1- عصر نفت رو به پایان است و وقت برای ایران کم است. 2- ایران باید تا فرصت دارد هر چه میتواند منابع هیدروکربوری خود را تولید و به خامترین حالت ممکن صادر کند. 3- اگر هیدروکربنی مثل گاز قابل صادرات نیست، پس پتروشیمی احداث شده و به صورت متانول یعنی نیمهخامترین حالت ممکن صادر شود. 4- با توجه به صادرات راحت نفت خام، احداث پتروپالایشگاه و توسعه زنجیره ارزش خوراک مایع در پتروشیمی بهصرفه نیست.در واقع در دیدگاه این طیف فکری، توسعه زنجیره ارزش نفت فقط در صورتی توصیه میشود که امکان خامفروشی آن محصول وجود نداشته باشد و نتیجه این نگاه، چیزی جز خامفروشی حداکثری منابع هیدروکربوری ایران و توسعه نامتوازن یا توقف در تکمیل زنجیرههای پاییندستی نیست.
درسهایی که وزیر سابق نفت از دوره قبلی وزارت فراموش کرد
اما دیدگاه توسعهای وزیر سابق نفت از دو منظر با چالش جدی مواجه بوده و پاسخی برای سوالات ایجاد شده ندارد. البته اختلاف نظرات فنی درباره امکان تولید 7 میلیون بشکه از مخازن نفتی ایران یا موضوع پایان عصر نفت، خود بحث دیگری را میطلبد.نکته اول، ناظر به اعمال تحریمهای نفتی علیه ایران است. تحریم یک پدیده خارجی است که اتفاقا اثرگذاری آن در ایجاد محدودیت صادراتی، بر محصولات خام بیشتر است. به بیان دیگر هر چه از محصولات خام هیدروکربوری به سمت توسعه زنجیره ارزش حرکت کنیم، تحریمپذیری کشور کمتر میشود.گواه این موضوع، افت صادرات نفت ایران به نزدیک صفر در دوران وزارت خود زنگنه است درحالیکه در آبان ماه سال 99، ایران در یک روز یک میلیارد دلار بنزین (که یک محصول پاییندستی است) را صادر کرد.
حال پاسخ طیف فکری بیژن زنگنه در مواجهه با تحریم چیست؟ تجربه شکستخورده برجام در فروش نفت و لو رفتن شبکه مخفی ایران، بلوکه شدن درآمدهای نفتی کشور، قفل ماندن دسترسی ایران به شبکه بانکی و عدم جذب سرمایهگذاری خارجی، نشان میدهد که مسئله تحریم نه از طریق مذاکره بلکه از مسیر بیاثر کردن آن حل میشود.
در این شرایط و با فرض معقول ماندگاری تحریمها، توسعه زنجیره ارزش نفت به دلیل تحریمگریزی از محورهای اصلی بیاثر کردن تحریم محسوب میشود و حال احداث پالایشگاهها، پتروپالایشگاهها و پتروشیمیهای خوراک مایع معنا پیدا میکند.
ظهور فناوریهای جدید پتروپالایشگاهی در دنیا
نکته دوم اینکه اساسا توسعه زنجیره ارزش نفت، یک اصل مسلم اقتصادی است که همه کشورهای نفتی و غیرنفتی آن را اجرایی میکنند، فارغ از اینکه تحریم باشند یا خیر. به عنوان مثال مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی با عنوان «بررسی رویکردهای مختلف به توسعه صنعت پتروپالایشگاهی در کشور» از 7 طرح بزرگ پتروپالایشی با فناوری COTC سخن به میان آورده است.
واضح است که هر چه در زنجیره ارزش نفت حرکت کنیم، علاوه بر کاهش تحریمپذیری، ارزش افزوده و اشتغالزایی نیز به صورت نمایی افزایش مییابد. به عنوان مثال یک تن متانول ایران بیش از 300 دلار صادر نمیشود اما اگر تبدیل به محصولات پلیمری و تکمیلی شود ارزش آن به 10 هزار دلار میرسد.به بیان دیگر، اقتصادی بودن توسعه زنجیره ارزش مثل روز روشن است، موضوعی که البته وزیر سابق نفت نمیخواهد آن را بپذیرد. نکته مهم اینکه اتفاقا با توجه به مزیت ایران در منابع هیدروکربوری، دست دولت برای استفاده درست از ابزار قیمتگذاری و ایجاد مشوقهای اقتصادی جهت توسعه زنجیره ارزش بازتر است.زنگنه در ادامه به موضوع رانت نفتی اشاره میکند و میگوید: «حداکثر قیمت تمامشده هر بشکه نفت در ایران زیر 8 دلار است و با 20 درصد سود ارزی 72 دلار سود بادآورده خواهیم داشت». منظور از سود بادآورده همان رانت نفتی است، رانتی که البته واقعیات اقتصاد ایران را نمایندگی نمیکند و در تولید ناخالص داخلی محاسبه نمیشود.
اتفاقا رشد واقعی اقتصاد کشور از مسیری جز توسعه زنجیره ارزش محقق نمیشود و در صورت واقعیسازی قیمتها در اقتصاد ایران و اصلاح روابط مالی، تفاوتی بین فروش نفت در داخل و خارج وجود ندارد و این موضوع دلیل موجهی برای توجیه خامفروشی نیست.در پایان ذکر این نکته ضروری است که حتی با فرض تضعیف جایگاه نفت و گاز در 30 سال آینده، باز هم نیاز به محصولات پتروشیمی و صنایع پاییندستی آن رو به افزایش بوده و این تقاضا پایانناپذیر است. ظهور فناوری COTC برای تبدیل مستقیم نفت به محصولات پتروشیمی و تقاضای روزافزون برای این محصولات، میتواند مبنای چارچوب فکری وزیر سابق نفت را به طور کامل زیر سوال ببرد، زیرا در آینده محتمل دیگر رجوع به نفت نه فقط محدود به سوخت بلکه محصولات پتروشیمی نیز خواهد بود. #بیژن_زنگنه#نفت#خامفروشی
15:47 - 19 اسفند 1402
212 پاسخ
@Samani6619 اسفند 1402در پاسخ بهانصافا این آدم هر کجای دنیا بود بخاطر عملکردش یا حبس ابد می شد یا اعدام
@salehrr19 اسفند 1402در پاسخ بهنه اینکه مدل توسعه حضرات ریسی و اصحابش حالا در دانشگاه های معتبر دنیا در حال تدریسه.مدل زنگنه شد اخ
@Samani6619 اسفند 1402در پاسخ بهاین صالح که ادعا می کنه طرفدار روحانی نیست اما تا بحث نقد دولتش میشه سریع میاد کامنت می ذارههمون مهرداد است
@skynews19 اسفند 1402در پاسخ بهبا تشکر از نویسنده متن خوب و منصفانه ای بود. ولی "رفع مسئله از مسیر بیاثر کردن آن" خیلی شعاریه و در عمل امکان تحقق کامل نداره. رفع کامل تحریم علاوه بر درون زایی و صنعت دانش بنیان از طریق سیاست خارجه متوازن و متعادل میسره.اگر کشوری در تاریخ مثال بزنید که مثال نقض این مورد باشه ممنون میشم
@mehrdad1333319 اسفند 1402در پاسخ بهدر جواب م ح که مشخصه کدوم کاربر هستنسوال اینه مگه با فتح الفتوح برجام تحریم ها را بالمره رفع نکردید؟
@mehrdad1333319 اسفند 1402در پاسخ بهواقعا چرا این ابَرخُسران که آنهمه خسارت به کشور تحمیل کرده باید راست راست بچرخد و به ریش همه بخندد؟چرا فقط آفتابه دزدها را محاکمه می کنید؟در دوره این عنصر ضد ملی، امثال مهدی هاشمی منابع نفتی را غارت کردند
@user17079815201419 اسفند 1402در پاسخ بهبیژن زنگنه باید محاکمه بشود نه اینکه در باره صنعت نفت ازش نظرخواهی شود
@Mehrdad19 اسفند 1402در پاسخ بهبانی کرسنت کسانی هستند که قراردادی با وجود همه رانتها کمبسیونها و... با ان قیمت بی نظیر و تعدیل صرفا مثبت و با دوره های زمانی مناسب را با اقدامی احساسی ابطال کردند گاز میدان سوخت جز اندکی توسعه نیافت و معادل کل قرارداد را با تقدامات حقوقی نامناسب در ۲۰۱۴ محکوم میلیاردها دلار خسارت ادامه
@Mehrdad19 اسفند 1402در پاسخ بهدادیم و مهمترین خسارت عدم توسعه میدان بود ما از اقدامات نادرست مانند خیارت ابطال کارت سوخت در دوره ایشان انتقاد داریم اما مسببین ابطال قراردادکرسنت که ان را تعلیق !!نامیدند و ندانستند که تعلیق طبق نص قرارداد و لاغیر ایت را نمیبخشیم و مطالبه ما محاکمه مسببین ان خسارت است ادامه
@Mehrdad19 اسفند 1402در پاسخ بهو اجازه نمیدهیم نا اگاهانی که نه قرارداد را میدانند نه تخصص لازم را دارند جای ساکی و متهم را عوض کنند محاکه مسببین خسارت کرسنت یک مطالبه ملی است
@user1708098866819 اسفند 1402در پاسخ بهمتاسفانه این اقا وامثالهم نمیدانم تاکی باید این نظام به انها سواری دهد استادبرواستراحت کن بذارفکرجدید واشخاص جوان تحصیل کرده بیان این قدرت چقدر لذت داره که شما نمیتوانید کنادبروبد شما تشنه قدرتید نه خدمت.
@mehrdad1333319 اسفند 1402در پاسخ بهخطاب به مهردادخیلی واسم جالبه هر فساد و فاجعه ای هست از دید تو شاهکار و بی نظیر استطبعا و تبعا کسانی که از فساد کرسنت دفاع کنن یا از برجام ذی نفع آن هستن
@mehrdad1333319 اسفند 1402در پاسخ بهبه جای اینکه پاسخ بدید چرا فساد کرسنت را منعقد کردید تا گاز کشور را به صورت مفت و رایگان در اختیار دیگران قرار بدید طلبکارید که چرا جلوی این جنایت و فساد گرفته شده؟
@mehrdad1333319 اسفند 1402در پاسخ بهکسانی که از فساد و جنایت کرسنت دفاع می کنند یا ناآگاه هستن و تخصص ندارن یا از این جنایت بزرگ ضد ملی سود برده انداینها تا اسم محاکمه میاد مثل بید می لرزند چون می دونن که در صورت محاکمه چگونه فساد و ویژه خواری خود و ژنرالشان روشن میشه
@Milad1404719 اسفند 1402در پاسخ بهاشکالات فساد بزرگ کرسنت که لازم است زنگنه و افراد وابسته مجازی او را بابتش محاکمه کرد 👇👇
@Milad1404719 اسفند 1402در پاسخ به۱. اولین اشکال و اتهام وارده که باید مورد بررسی قرار گیرد، چرایی امضای این قرارداد بدون اخذ مجوزهای قانونی از نهادهای مربوطه بوده است.
@Milad1404719 اسفند 1402در پاسخ به۲. دیگر اشکال وارده، عدم رعایت منافع ملی در قیمتگذاری گاز در امضای قراردادی بلند مدت است. علاوه بر مواردی که در ارزان فروشی گاز در این قرارداد مطرح است، یک مشکل مربوط به فرمول و نحوه قیمتگذاری بود؛ چنان که با افزایش قیمت نفت سود کرسنت بهشدت افزایش مییافت