بار نمایش خانگی بر دوش رسانه ملی، ساترا و اساسنامهای که نیست
ابتذال جاری در نمایش خانگی برای برطرف شدن یک مانع بزرگ دارد و آن هم خلأ قانونی تنظیمگری است. اتفاقی که در نتیجه عدم ارائه اساسنامه ساترا از سوی صدا و سیما به وجود آمده و باید پرسید آیا اصلاً مدیران رسانه ملی علاقهای به رفع این خلأ قانونی دارند؟
خبرگزاری فارس ـ گروه هنر و رسانه: نمایش خانگی طی سالهای اخیر به یکی از جریانهای مهم تولید محتوا در ایران تبدیل شده است. با این حال، نبود قوانین تنظیمگری مشخص و اعمال نظارت شفاف، این حوزه را با مشکلات متعددی روبهرو کرده است. بهویژه، عدم شفافیت در اساسنامه ساترا (سازمان تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر) بهعنوان بازوی نظارتی صداوسیما، زمینهساز بروز چالشهای جدی شده است.احمد راستینه سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس با اشاره به اینکه مسئول نظارت بر شبکه خانگی ساترا است، بیان میکند: بر اساس تفکیک وظایف که در شورایعالی انقلابفرهنگی انجام شده مسئولیت انحصاری نظارت بر صوت و تصویر فراگیر ساترا است. اما اینکه چرا این نظارت دقیق و درست اتفاق نمیافتد به دو مسئله برمیگردد. مسئله اول این است که باید اساسنامهای شفاف در حوزه مأموریتی ساترا تدوین شود. مسئله دوم به عدم شهامت مسئولین در ساترا و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برمیگردد که در اعمال قدرت نظارتی خود نتوانستهاند وظایفشان را بهدرستی انجام دهند.
مسئولیت تنظیمگری بر عهده کیست؟یکی از مهمترین سؤالاتی که در این زمینه مطرح میشود این است که آیا صداوسیما بهعنوان متولی تنظیمگری نمایش خانگی وظایف خود را بهدرستی انجام داده است؟ عدم ارائه اساسنامه مشخص از سوی ساترا و نبود معیارهای قانونی شفاف باعث شده است تا تولیدکنندگان محتوا در فضایی پرابهام فعالیت کنند. این امر به گفته کارشناسان، زمینه را برای تولیدات بیکیفیت و گاه مبتذل فراهم کرده است.در همین راستا، برخی از نمایندگان مجلس به لزوم قانونمند شدن ساترا اشاره کردهاند. آنها معتقدند که صداوسیما باید بهجای ایجاد محدودیتهای مبهم، اساسنامهای روشن ارائه دهد تا نقش تنظیمگری این سازمان بهدرستی تبیین شود.هرچند به گفته سخنگوی قوه قضائیه این وظیفه برعهده ساترا است، به گفته اصغر جهانگیر « در واقع مراحل اعلامجرم بدون مقدمات قابلطرح نیست و بارها به ساترا هم این موارد اعلام شده، پس بهصورت مختصر مراحل شکلی باید رعایت شود. این شرایط شامل 1-اعلام ساترا به کارگروه تعیین محتوای مجرمانه، 2-اعلام کارگروه به سایتها و شرکتهای ارائهدهنده خدمات میزبانی، 3- خودداری و امتناع از پخش محتویات مجرمانه فوق توسط سایتها، 4-تحقق عنوان مجرمانه و اعلام گزارش به دادستانی و 5- رسیدگی دادسرا میشود.هرچند سخنگوی دستگاه قضا نیز معتقد است « ساترا باید جایگاه قانونی خود را تقویت کند.»
ابتذال جاری در غیاب نظارت مؤثربرخی گزارشها نشان میدهند که حجم قابلتوجهی از محتوای ارائهشده در نمایش خانگی از کیفیت لازم برخوردار نیست و حتی گاه به انتشار محتوای نامناسب یا مغایر با ارزشهای جامعه منجر میشود. به گفته برخی تحلیلگران، نبود نظارت مؤثر و خلاء قانونی موجود، نقش مهمی در این وضعیت دارد.همچنین بیش از 50 هزار امضا در سامانه فارس من نشان دهنده اعتراض مردمی نسبت به محتوای شبکه نمایش خانگی است.حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه دبیر شورایعالی انقلاب فرهنگی آسیبهای شبکه نمایش خانگی و نیاز این حوزه به بازنگری در ضوابط و مقررات را تشریح کرده و گفت: مصوبهای هم شورایعالی انقلاب فرهنگی در زمینه نظارت بر شبکه نمایش خانگی داشت که بند 6 این مصوبه درباره مدون شدن ضوابط و سیاستهای شبکه نمایش خانگی بود که جلسات متعددی در این زمینه بین مسؤولان صدا و سیما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار و این کار انجام شد، البته با شهادت شهید رئیسی و روی کار آمدن دولت جدید طبیعتا نیاز بود که مسؤولان جدید در این زمینه بازنگری داشته باشند که انشالله هر چه سریعتر مجموعه سیاستها نهایی و در شورا تصویب و ابلاغ میشود.یکی از مهمترین نقدها به ساترا این است که نظارت آن تنها به حذف یا سانسور محدود شده و برنامهای برای ارتقای کیفیت محتوا ارائه نشده است. درواقع، ساترا بهجای سیاستگذاری راهبردی برای تولید محتوای باکیفیت، به نوعی بازدارنده تبدیل شده است.
آیا تلویزیون از رقابت با نمایش خانگی هراس دارد؟برخی کارشناسان معتقدند که یکی از دلایل عدم قانونمند شدن نمایش خانگی، هراس تلویزیون از رقابت با این رسانه نوظهور است. تولیدات نمایش خانگی، بهویژه سریالهای پرمخاطب، توانستهاند بخشی از مخاطبان تلویزیون را به سمت خود جذب کنند. این امر ممکن است انگیزهای برای مدیران صداوسیما ایجاد کند تا با تعلل در ارائه قوانین شفاف، از رشد نمایش خانگی جلوگیری کنند.نمایش خانگی قانون ندارد؛ صداوسیما باید ساترا را قانونمند کندقاضیزاده هاشمی عضو کمیسیون فرهنگی مجلس یازدهم گفت: دلیل اتفاقات امروز نمایش خانگی فقدان قانون برای ساتراست که پلتفرمها از این فقدان قانون استفاده میکنند و هر کاری دلشان میخواهد انجام میدهند.خلاء قانونی تا کی ادامه خواهد داشت؟سؤال اساسی این است که چرا ساترا تاکنون نتوانسته اساسنامهای شفاف و قانونی ارائه کند؟ این موضوع، علاوه بر تأثیرگذاری بر کیفیت تولیدات نمایش خانگی، بر اعتماد عمومی نیز سایه انداخته است. برخی منتقدان بر این باورند که صداوسیما باید به جای ایجاد موانع، با ارائه قوانین روشن و حمایت از تولیدکنندگان مستقل، به رشد و ارتقای این حوزه کمک کند.محمدصادق افراسیابی، معاون کاربران و تنظیمگری اجتماعی ساترا، در مصاحبهای به ابهامات مهم درباره نقش ساترا در نظارت بر شبکه نمایش خانگی پاسخ داده و گفت: ساترا بر اساس آییننامه محتوایی، نظارت دقیق دارد؛ اما چالشهایی در تطابق این آییننامه با قانون جرایم رایانهای وجود دارد. بسیاری از محتواهای مبتذل و مورد انتقاد، فاقد مجوز ساترا هستند.
همکاری با نهادهای قضایی:افراسیابی تأکید کرد که ساترا در موارد نقض قانون، تنها در چارچوب اختیارات خود و با همکاری دادستانی کل کشور میتواند اقدام کند. برخی محتواها که از نظر قانونی مجرمانه نیستند، نمیتوانند توقیف شوند. مشکلات قانونی و ساختاری:بزرگترین چالش، خلأ قانونی در تعریف دقیق تخلفات محتوایی و جرمانگاری آنهاست. افراسیابی پیشنهاد اصلاح قوانین مرتبط را مطرح کرده و از ارائه پیشنهادهایی به مجلس خبر داده است.نقش دیگر نهادها:وی اشاره کرد که نظارت بر شبکه نمایش خانگی صرفاً وظیفه ساترا نیست و سایر نهادها نیز باید در این زمینه به وظایف خود عمل کنند. همچنین محمدحسین ایمانی خوشخو دبیر شورای هنر شورایعالی انقلاب فرهنگی معتقد است که عملکرد فعلی شبکه نمایش خانگی با فلسفه ایجاد این شبکه منافات دارد و شورایعالی انقلاب فرهنگی باید به بحث تدوین اساسنامه برای ساترا ورود کند.وی گفته است که: حتما ساترا باید اساسنامه داشته باشد، نمیشود که تشکیلاتی با این وسعت مخاطب اساسنامه نداشته باشد، باید وظیفه، اهداف و عملکرد چنین تشکیلاتی مشخص باشد، اگر میگویند نداریم و نمیخواهیم داشته باشیم این مسأله آسیب است. به نظر من شورا باید بحث سازمانی را کنار گذاشته و وارد محتوا شود، ساترا باید اساسنامه را به شورای هنر پیشنهاد دهد، پس از بررسی به شورایعالی انقلاب فرهنگی برود، این قدم اگر برداشته شود شروع حل مشکلات است، تا این مسأله انجام نشود مشکلات حل نمی شود.#ساترا#نمایش_خانگی#ابتذال_نمایس_خانگی 18:24 - 5 آذر 1403