تفصیلی| جابهجایی رکورد علمی در تنها دانشگاهی که دیوار ندارد
دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان تنها دانشگاه بدون دیوار در کشور است که بر آموزش و پژوهش در حوزه علوم پایه تمرکز دارد.
به گزارش خبرگزاری فارس از زنجان، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان یکی از دانشگاههای تخصصی کشورمان است که بر آموزش و پژوهش در حوزه علوم پایه مانند فیزیک، شیمی، ریاضیات، علوم زیستی و علوم رایانه تمرکز دارد.این دانشگاه در سال ۱۳۷۰ باهدف پرورش نیروهای متخصص در علوم پایه و گسترش تحقیقات علمی تأسیس شده است.دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان دارای ۸ دانشکده و پژوهشکده و ۳۲ گروه آموزشی و پژوهشی است که در فضایی به وسعت ۸۰ هکتار و با زیربنای ۶۵ هزار مترمربع فعالیت میکند.همچنین این دانشگاه دارای ۶۰ هکتار فضای سبز با درختان مثمر تنها دانشگاه بدون دیوار در کشور محسوب میشود.این دانشگاه دارای امکانات پژوهشی پیشرفته، از جمله آزمایشگاههای مجهز و مراکز تحقیقاتی تخصصی است که شرایط مناسبی را برای انجام تحقیقات علمی در سطح بینالمللی فراهم میکند. دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان به دلیل انتشار مقالات علمی در مجلات معتبر بینالمللی و مشارکت در پروژههای تحقیقاتی کلان، جایگاه ویژهای در میان مراکز علمی کشور دارد و همچنین با برگزاری اجلاسها و همایشهای علمی، سهم مهمی در گسترش مرزهای دانش و تبادل علمی در سطح ملی و بینالمللی ایفا میکند، در همین راستا خبرنگار خبرگزاری فارس با سعد الله نصیری قیداری، رئیس دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان گفتوگویی را ترتیب داده است که در ادامه مشروح آن میآید.
ثبوتی، بنیانگذار علومپایه در زنجان
فارس: آقای دکتر در ابتدا بفرمایید که دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان در چه سالی تأسیس شده است و چه کسی بنیانگذار آن بود؟دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان در سال ۱۳۷۰ باهمت استاد برجسته، دکتر یوسف ثبوتی، تأسیس شد.دکتر ثبوتی که از چهرههای شناختهشده علمی کشور، بهویژه در حوزه فیزیک، محسوب میشود، در کنار تدریس و پژوهش، نقش بسزایی در نوآوریهای علمی داشته است. یکی از مهمترین ابتکارات دکتر ثبوتی، تأسیس این دانشگاه بهعنوان «مرکز تحصیلات تکمیلی در علوم پایه زنجان» بود که با حمایت دکتر مصطفی معین، وزیر وقت علوم، استاندار وقت زنجان و دیگر همراهان شکل گرفت. این مرکز با رویکردی نوین در نظام آموزشی کشور ایجاد شد و هدف آن، تربیت دانشجویان در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا بود، الگویی که پیش از آن در ایران سابقه نداشت.
دانشگاه برتر کشور در حوزه علوم پایه
فارس: دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان چه تعداد سرآمد علمی دارد؟ امروز دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، بهعنوان یکی از سه دانشگاه برتر کشور در حوزه علوم پایه، جایگاه ویژهای در عرصه علم، فناوری و نوآوری دارد و نقش مهمی در پیشرفت علمی کشور ایفا میکند.اینکه دانشگاهی در زنجان توانسته جزو سه دانشگاه برتر کشور قرار بگیرد، برای ما بسیار پراهمیت است و امیدواریم این موضوع برای مسئولین و سیاستگذاران کشور نیز بیشازپیش موردتوجه قرار گیرد. بارها از آقای دکتر پزشکیان، رئیسجمهور، شنیدهایم که بر ضرورت تمرکززدایی و خروج از تهران تأکید دارند، اما این موضوع نباید صرفاً در حد شعار باقی بماند، بلکه نیازمند اقدامات عملی است.در حوزه علم، ما این رقابت را در زنجان انجام دادهایم و تابوشکنی کردهایم، ما نشان دادهایم که میتوان در زنجان عملکردی بهتر از تهران داشت.در نشست سرآمدان علمی کشور که با حضور معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، وزیر علوم و معاونین این وزارتخانه برگزار شد، دانشگاه صنعتی شریف با ۴۸۴ عضو هیئتعلمی، تنها ۶ سرآمد داشت.دانشگاه تربیتمدرس با ۶۶۷ عضو هیئتعلمی، ۴ سرآمد داشت. اما دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، با تنها ۱۰۷ عضو هیئتعلمی، توانست ۵ سرآمد داشته باشد، یعنی درصد موفقیت ما بسیار بالاتر از این دانشگاهها بود.این موفقیت یکشبه به دست نیامده است. دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان در طول ۳۳ سال، با برنامهریزی دقیق و راهبردی توانسته به این جایگاه برسد.
رشد دانشگاه یکشبه اتفاق نمیافتد
فارس: اینکه اشاره کردید که دانشگاه علوم پایه زنجان جزو سه دانشگاه برتر در کشور است بر اساس چه شاخصهای علمی و آماری به این جایگاه رسیده است؟در معرفی یک دانشگاه، صرف ادعای برتری کافی نیست، بلکه باید شاخصهای علمی و آماری دقیق ارائه شود. ببینید نسبت دانشجو به استاد در دانشگاه علوم پایه زنجان استاندارد وزارت علوم ۱۱.۶ دانشجو بهازای هر استاد است، اما در دانشگاه ما این نسبت ۹ به ۱ است که نشاندهنده کیفیت بالاتر آموزش است.همچنین در تعداد مقالات علمیپژوهشی بینالمللی، سرانه مقالات علمی در دانشگاه علوم پایه زنجان ۲.۵ مقاله بهازای هر عضو هیئتعلمی است که فاصله قابلتوجهی از حداقل مورد انتظار وزارت علوم دارد.سرآمدان علمی کشور، در سال ۱۴۰۳، دانشگاه ما ۵ عضو هیئتعلمی در میان سرآمدان علمی کشور داشته است. انتخاب این افراد بر اساس آییننامههای دقیق و امتیازات علمی مشخص انجام میشود. همه اعضای هیئتعلمی ما دارای مرتبه استادیار و بالاتر هستند، درحالیکه وزارت علوم بر حداقل ۹۲ درصد تأکید دارد، اما این رقم در دانشگاه ما ۱۰۰ درصد است. در سرانه فضای آموزشی دانشجویان، استاندارد وزارت علوم ۱۵.۵ مترمربع است، اما در دانشگاه علوم پایه این میزان ۳۳ مترمربع است.میانگین همایشهای علمی سالانه، استاندارد وزارت علوم برگزاری ۷ همایش در سال است، اما در دانشگاه ما این تعداد ۱۲ همایش است.در نسبت دانشآموختگان مقطع دکتری این نسبت در دانشگاه ما ۱۲ درصد است، درحالیکه شاخص وزارت علوم ۳.۵ درصد است.
سرانه فضای رفاهی و خوابگاهی، استاندارد وزارت علوم ۹.۵ مترمربع است، اما در دانشگاه ما ۱۷ مترمربع است.علاوه بر این، همه دانشجویان متقاضی خوابگاه، بدون استثنا، اسکان داده میشوند و هر دانشجو دارای اتاق اختصاصی است.در فضاهای کمکآموزشی، سرانه این فضاها برای دانشجویان ۱۳ مترمربع است، درحالیکه استاندارد وزارت علوم ۳.۵ مترمربع است.نسبت دانشجویان دارای پژوهانه و کمک تحقیقاتی، در دانشگاه ما ۴۰ درصد دانشجویان پژوهانه دریافت میکنند، درحالیکه این شاخص در سطح کشور ۶.۵ درصد است.در نسبت کارمند به هیئتعلمی، استاندارد وزارت علوم یک کارمند بهازای هر عضو هیئتعلمی است، اما در دانشگاه ما این نسبت ۰.۷ است که کمترین و بهینهترین نسبت در کشور محسوب میشود، درحالیکه میانگین کشوری ۱.۸ است، دانشگاههایی مانند شهید بهشتی در سالهای گذشته با تلاش زیاد این عدد را به ۱.۵ کاهش دادهاند.همه این شاخصها نشان میدهد که موفقیت دانشگاه حاصل سالها تلاش، برنامهریزی و مدیریت صحیح منابع بوده است. رشد و پیشرفت یک دانشگاه یکشبه اتفاق نمیافتد، بلکه نیازمند مراقبت، برنامهریزی راهبردی و حفظ استانداردهای علمی است.
دانشگاه علوم پایه زنجان نمونهای موفق از تمرکززدایی علمی
فارس: در سال جاری، چند عضو هیئتعلمی این دانشگاه در فهرست سرآمدان علمی کشور قرار گرفتند؟در سال ۱۴۰۳، پنج عضو هیئتعلمی دانشگاه در فهرست سرآمدان علمی کشور قرار گرفتند. علاوه بر این، هشت استاد دانشگاه در فهرست پژوهشگران دو درصد برتر جهان قرار دارند.چهار استاد دانشگاه در فهرست پژوهشگران یک درصد برتر جهان جای گرفتهاند.رتبه پنجم کشور در انتشار مقالات در مجلات نیچر که یکی از شاخصهای بسیار مهم علمی است، به این دانشگاه تعلق دارد.این آمارها که از سوی وزارت علوم منتشر شده و مستند هستند، نشاندهنده جایگاه علمی برتر دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان در سطح کشور و جهان است.دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان نمونهای موفق از تمرکززدایی علمی و ایجاد قطبهای علمی در مناطق مختلف کشور است و مسیر رشد و توسعه علمی خود را باقدرت ادامه میدهد.در حوزه پژوهش و بینالمللی، دانشگاه از برترین مراکز علمی کشور است و ۳۶ درصد از مقالات منتشرشده، مشترک با اساتید دانشگاههای خارجی است.پژوهشهای کاربردی دانشگاه توسعهیافته و جایگاه برتری در پایگاههای استنادی جهانی و نیچر ایندکس دارد.و نیز پایاننامههای متعددی با دانشگاههای برتر دنیا بهصورت مشترک ارائه شده است.
استقرار ۵۳ شرکت دانشبنیان در پارک دانشگاه
فارس: پارک علم و فناوری دانشگاه چه جایگاهی در میان پارکهای دانشگاهی کشور دارد و چه تعداد شرکت در آن مستقر هستند؟دانشگاه علوم پایه زنجان یکی از هفت پارک علم و فناوری دانشگاهی کشور را دارد. این پارک با ۸ هزار مترمربع فضا و ۵۳ شرکت مستقر، به توسعه فناوری کمک کرده است. همچنین، در نمایشگاههای علمی کشوری، غرفه پارک علم و فناوری این دانشگاه چندین بار بهعنوان غرفه برتر شناخته شده است.
یک روز به نام علوم پایه در تقویم رسمی کشور
فارس: ۱۳ شهریورماه بهعنوان روز ملی علوم پایه در تقویم کشوری ثبت شده است دانشگاه چه برنامهای در این روز دارد؟ ما در دانشگاه، برنامههای متعددی برای جشن روز ملی علوم پایه داریم، این برنامهها تا شهریور سال آینده ادامه خواهد داشت و نشستهای متعددی در دانشکدههای مختلف برگزار خواهد شد.یکی از این برنامهها هماندیشی سیر تحول رصدخانهها در کشور است که در این دانشگاه برگزار خواهد شد و من خودم عضو کارگروه علمی این رویداد هستم.در همین راستا، همزمان با سالگرد تأسیس دانشگاه، تصمیم داریم یک ماه علوم پایه را در سراسر کشور برگزار کنیم. این یک ماه شامل برنامههای آموزشی و علمی مختلف در حوزههای علوم پایه است که عمده آنها در اردیبهشتماه و بهویژه ۱۳ شهریور متمرکز خواهد بود.این دانشگاه که متولی اصلی علوم پایه در کشور است، قصد دارد با این برنامهها نقش خود را در اصلاح نقشه جامعه علمی کشور ایفا کند. این دانشگاه همچنین در تدوین و اصلاح نقشه جامع علمی کشور نقش دارد، اخیراً، شورای انقلابفرهنگی تصمیم به اصلاح این نقشه گرفته است و من نیز در کارگروه اصلاح آن حضور دارم.یکی از مسئولیتهای وزارت علوم در برنامه هفتم توسعه، تدوین سند علوم پایه کشور بوده که من خودم پیشنهاددهنده این موضوع در گروه آموزش و تحقیقات مجلس بودم. خوشبختانه یکی از مواد مهم این سند در برنامه هفتم توسعه گنجانده شد و این کار در حال حاضر در دست انجام است.در کنار آموزش و پژوهش، این دانشگاه در نوشتن اسناد کلان علمی کشور و تنظیم نقشه علوم پایه کشور نیز فعال است.
مسئولان باید از نخبگان کشور حمایت کنند
فارس: مهاجرت نخبگان به خارج برای توسعه علمی کشور مفید است یا تهدیدی برای آینده آن محسوب میشود؟در کشور ما همیشه موضوع مهاجرت وجود داشته است و به طور طبیعی افرادی که تصمیم به ادامه تحصیل یا مهاجرت میگیرند، به دنبال مشورت از اساتید و کارشناسان هستند.بسیاری از اساتید در حد توان خود به این دانشجویان کمک میکنند و راهنماییهایی ارائه میدهند. من خودم در چنین شرایطی همیشه تأکید میکنم که امیدوارم روزی آن افراد به کشور بازگردند، چرا که کشور ما به این نخبگان و سرمایههای انسانی نیاز دارد. مهاجرت نخبگان موضوع جدیدی نیست و همیشه وجود داشته است، اما مسئلهای که اخیراً به چشم میآید، سرعت و شدت افزایش مهاجرت نخبگان است.اگر درصد زیادی از جوانان نخبه کشور ما تصمیم بگیرند برای همیشه مهاجرت کنند، این یک زنگ خطر جدی برای مسئولین کشور است. در همین راستا، نشستهایی برگزار کردهایم، از جمله نشست ۱۲ و ۱۳ دیماه در زمینه مهاجرت نخبگان که من عضو کارگروه علمی آن بودم. در این نشستها، راهکارهایی برای نگهداری و حمایت از نخبگان کشور مطرح شد.باید در نظر بگیریم که تمدنهای بزرگ و نوین به دست نخبگان ساخته میشوند. بهویژه اگر قرار است تمدن اسلامی جدیدی بنا کنیم، باید به نخبگان و افراد باهوش اهمیت بیشتری بدهیم.اخیراً در وزارت علوم و شورایعالی انقلابفرهنگی نشستهایی برگزار شده است تا چارهای برای کاهش مهاجرت نخبگان پیدا شود. این مهاجرتها تهدیدی بزرگ برای آینده کشور است و نیازمند اقدامات جدی است.
درگذشته، فرصتهای مطالعاتی زیادی برای اساتید وجود داشت که بروند و با هزینههای دانشگاههای خارجی زندگی کنند و بعد به کشور بازگردند، اما امروزه بهخاطر محدودیتهای مالی، دانشگاهها قادر به تأمین هزینههای آنچنانی نیستند. این شرایط باعث شده است که برخی اساتید تصمیم بگیرند برای مدتی به خارج بروند تا بتوانند معیشت خود را تأمین کنند و بعد از آن به کشور بازگردند.مهاجرت نخبگان برای توسعه علمی و اقتصادی کشور الزامی است، اما باید تلاش کنیم که این روند تحت کنترل باشد و در مقیاسهای قابلمدیریت انجام شود. مسئولین باید با تدابیر مناسب از نخبگان کشور حمایت کنند تا آنها از مهاجرت دایمی منصرف شوند. این مسئله بهویژه برای آینده کشور و توسعه آن اهمیت فراوانی دارد و همه ما باید به این موضوع توجه ویژه داشته باشیم.
تخصیص بودجه باید بر اساس کیفیت دانشگاهها باشد
فارس: بهعنوان یک دانشگاه ویژه، با چه چالشهایی در تأمین بودجه مواجه هستید؟درباره بودجهریزی، سیاست ما بههیچعنوان بر اساس تعداد دانشجویان نبوده و نباید باشد. تعداد دانشجویان تنها یکی از عوامل است، اما آنچه که بیشتر از آن اهمیت دارد، کیفیت آموزشی و تحقیقاتی است که دانشگاه میتواند ارائه دهد.برای مثال، در دانشکده فیزیک ما، 28 آزمایشگاه تخصصی راهاندازی شده است و این به معنی تأکید بر کیفیت بالای آموزش و پژوهش است؛ لذا در تخصیص بودجه به دانشگاهها باید توجه ویژهای به کیفیت آموزش و زیرساختهای پژوهشی شود و نه صرفاً به تعداد دانشجویان.در دانشگاه ما، بر اهمیت کیفیت آموزش و اشتغالپذیری فارغالتحصیلان تأکید ویژهای داریم. تعداد فارغالتحصیلان ما به ۵۰۰۰ نفر رسیده است و بیشتر آنها بهخوبی در بازار کار مشغول به کار هستند.این موفقیت به دلیل کیفیت بالای آموزش و پژوهش در دانشگاه است. متأسفانه در کشور ما بسیاری از فارغالتحصیلان پس از گذراندن مراحل دشوار تحصیل و کنکور، وارد بازار کار نمیشوند و به دلیل عدم اشتغالپذیری، بیکار میمانند.در همین راستا، باید به تخصیص بودجه توجه ویژهای داشته باشیم. با آقای دکتر عوضپور، مسئول حوزه توزیع بودجه، ملاقاتهایی داشتم و تأکید کردهام که تخصیص بودجه باید بر اساس کیفیت دانشگاهها باشد، نه تعداد دانشجویان.دانشگاهها باید بر اساس ویژگیهای خاص خود نظیر تعداد آزمایشگاهها، برنامههای توسعهای و سند راهبردی خود بودجه دریافت کنند. این رویکرد میتواند تضمینی برای حفظ کیفیت دانشگاهها و جلوگیری از آسیبهای ناشی از محدودیتهای مالی باشد.
ما در دانشگاه شهید بهشتی، پس از ۳۳ سال تلاش و مراقبت، موفق به حفظ کیفیت آموزش خود شدهایم و نمیخواهیم این کیفیت به دلیل مشکلات مالی آسیب ببیند. این راهکار میتواند بهعنوان یک الگو برای دیگر دانشگاهها و مسئولان باشد که باید در توزیع بودجه بیشتر به کیفیت توجه کنند تا دانشجویان و فارغالتحصیلان بتوانند به اهداف علمی و شغلی خود برسند.#دانشگاه#علوم-پایه#دانشجویان#نخبگان#دانش-بنیان
07:19 - 7 بهمن 1403
1 الإجابة