بلایی که اینستاگرام بر سر ما میآورد
در خیابان آرامش است، اما در اینستاگرام گویی جنگ جهانی سوم در جریان است. این تضاد، تصادفی نیست. پشت این صفحههای ظاهری، الگوریتمهایی طراحی شدهاند که مانند یک «قاچاقچی دیجیتال» و فروشنده مواد مخدر عمل میکنند و مغز ما را به خشم و اخبار جعلی معتاد میسازند تا سودهای کلان به جیب بزنند. اسناد افشاشده و تحقیقات دانشگاهی، پرده از یک بیزینس پلن تاریک برمیدارند.طوفان اخبار ضدونقیض، تصاویر خشن و فضای ملتهب در اینستاگرام، بسیاری از کاربران را در دوگانگی عجیبی قرار داده است: «چرا در خیابان و زندگی واقعی آرامش نسبی حاکم است، اما در فضای مجازی این پلتفرم، گویی جامعه در آستانه انفجار است؟!»بر اساس بررسیها، این شکاف میان واقعیت عینی و فضای مجازی، ریشه در طراحی عمدی و سودجویانه الگوریتم اینستاگرام دارد. فرانسیس اوگن، افشاگر سابق فیسبوک (شرکت مادر اینستاگرام)، در اسناد محرمانهای که ارائه کرده، آشکار ساخته که الگوریتم اینستاگرام دقیقاً مشابه مدل کار «فروشندگان مواد مخدر» طراحی شده است. تحقیقات داخلی این شرکت نشان داده مغز انسان به محتوای خشمبرانگیز و نفرتپراکن، بسیار سریعتر و قویتر از محتوای آرامشبخش یا خنثی واکنش نشان میدهد و به آن وابسته میشود. بر این اساس، عصبانیت برای ذهن انسان تا ۵ برابر جذابتر از خوشحالی است.
به همین جهت است که اینستاگرام مانند یک «بیزینس پلن کثیف» عمل می کند . الگوریتم بهصورت سیستماتیک و برای افزایش «زمان ماندن کاربر» در اپلیکیشن (که معیار اصلی درآمدزایی است)، محتوای خشن، حاوی درگیری و اخبار منفی را تا ۵ برابر بیشتر از سایر محتواها در مقابل چشم کاربر به گردش درمیآورد. هدف، ایجاد یک اعتیاد دیجیتال است؛ اعتیادی که پایه آن بر هیجانات منفی استوار است.تحقیق دانشگاه امآیتی نیز که به عنوان یکی از معتبرترین پژوهشها در این حوزه شناخته میشود، یافته اوگن را تأیید و تکمیل میکند. این تحقیق نشان میدهد اخبار جعلی و غیرواقعی، تا ۶ برابر سریعتر و گستردهتر از اخبار واقعی در پلتفرمهایی مانند اینستاگرام پخش میشوند. دلیل آن ساده است: این اخبار معمولاً هیجانبرانگیز، حساسیتزا و خشمآفرین هستند و در نتیجه تعامل بیشتری ایجاد میکنند.اما مکانیسم دیگر، ایجاد «حباب فیلتری» یا «فیلترینگ مشارکتی» است. کافی است کاربر تنها چند ویدئو از یک موضوع خاص (مثلاً یک تجمع یا اعتراض) را مشاهده یا با آن تعامل کند. الگوریتم بلافاصله اینطور تفسیر میکند که او شیفته این نوع محتواست و از آن پس، جریان اصلی محتوای نمایش داده شده به او را با موضوعات مشابه پر میکند. نتیجه این است که کاربر به تدریج در یک حباب اطلاعاتی زندانی میشود و تصور میکند «کل جامعه، دقیقاً همان چیزی است که در صفحه شخصی میبیند.» این یک خطای شناختی خطرناک است که درک واقعیت را مخدوش میسازد.
در نهایت، این گزارش نشان میدهد که برای غولهای فناوری مانند متا (مالک اینستاگرام)، امنیت روانی و شناختی کاربر سودآور نیست، اما ایجاد آشوب دیجیتال و تعامل افسارگسیخته بله. آنها با سوءاستفاده از آسیبپذیریهای ذهن انسان، به قیمت ایجاد شکاف در ادراک جمعی و تشدید تنشهای اجتماعی، به اهداف تجاری خود دست مییابند. بنابراین، آنچه کاربر در اینستاگرام میبیند، نه تصویری کامل و واقعی، که محصول یک آزمایشگاه پیشرفته مهندسی رفتار برای حداکثرسازی سود است.
19:42 - 16 دی 1404