۹ نانوداروی جدید برای بیماران صعبالعلاج
ستاد نانو امسال توسعه ۹ داروی پیشرفته را برای درمان سرطانهای ریه، خون، سینه و پروستات، آتروفی عضلانی نخاعی، تالاسمی سلول داسیشکل، پیشگیری از بیماریهای تنفسی ویروسی و کنترل خونریزی در بیماران هموفیلی هدفگذاری کرده است.
گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس؛ اولویتگذاری در حمایت از فناوریها، همیشه به معنای دنبال کردن بزرگترین بازار نیست؛ گاهی حل بزرگترین مسئله مهمتر است. به همین دلیل، ستاد نانو دو حوزه سلامت و انرژی را در رأس حمایتها قرار داده؛ یکی مستقیم با جان انسانها سروکار دارد و دیگری زیربنای توسعه پایدار است. در ارتباط با حمایتها و فعالیتهای این ستاد با عماد احمدوند دبیر ستاد توسعه فناوریهای نانو و میکرو گفتوگو کردهایم که در ادامه مطلب میخوانید.
فارس: آقای دکتر برای سال۱۴۰۵ چه برنامهای برای پیشرفت درحوزه میکرو دارید؟ با توجه به اینکه از لحاظ پیشرفت اصلا قابل مقایسه با نانو نیست.احمدوند: ما برنامههایی که در یکی دو سال گذشته در حوزه میکرو شروع کردیم را با قوت بیشتر ادامه خواهیم داد. حوزه میکرو یک حوزه گسترده است و مأموریتی که ما در ستاد دنبال میکنیم، در چند برش مشخص از فناوریهای میکرو در حوزه ابزارهای مشخصا تشخیصی است. کارهایی را شروع کردیم، تیم ها و فناورانی را شناسایی کرده و حمایت میکنیم. در سال ۱۴۰۵ هم این مسیر را با قوت ادامه خواهیم داد و امیدوار هستیم مواردی که به کاربردهای عملیاتی نزدیک میشود، بتوانیم حمایت آن نهادهایی که به عنوان بهرهبردار از این توانمندی هستند را بیشتر داشته باشیم؛ چه در عرصه توسعه فناوری، چه در عرصه استفاده از این فناوریها. اینکه مشخصا و مصداقی ما چه جزئیاتی را برنامه برای سال داشته باشیم، بعضی از حوزهها آن نیاز است که ما به آن سطح توانمندی برسیم بعد در موردشان صحبت شود.
تمرکز روی چند زیرساخت مشخص در فناوریهای میکرو
فارس: لطفا از جزئیات اقداماتی که تاکنون در ستاد در حوزه میکرو انجام شده بگویید. احمدوند: تمرکز ما در حوزه میکرو روی توسعه توانمندی فنی است؛ چون در زمینه فناوری نانو نگاه ما اکوسیستمی است؛ یعنی همه اجزای اکوسیستم مرتبط با توسعه نانو از آموزش، اطلاع رسانی عمومی یا آگاه سازی عمومی، پژوهش، تجاریسازی، زیرساختهای قانونی در حوزه نانو، همه اینها را به واسطه سند مصوب دنبال میکنیم اما در زمینه فناوری میکرو، نگاه مشابه فناوری نانو نیست. ما آنجا مباحث اکوسیستمی را به این صورت دنبال نمیکنیم. روی چند زنجیره ارزش مشخص تمرکز داریم و با عمق بیشتری روی توسعه فناوری در آن زنجیره ارزشها داریم کار میکنیم. چون به هر حال توان مجموعه ستاد نانو روی حوزه نانو کلیت زیستبوم مرتبط با نانو است اما در حوزه میکرو، انتخابی و با تمرکز بالاتر روی چند زیر ساخت فناورانه مشخص تمرکز داریم.
۹ نانوداروی جدید در راه است
فارس: آقای دکتر برای امسال در راستای حل مسائل کشور آیا برنامههای خاصی دارید که برنامهریزی کرده باشید؟احمدوند: نانو حوزهای است که ما مبتنی بر یک سند مصوب پیش میرویم. برنامههای ما ادامه کارهای قبلی است. اینطور نیست که ما هر سال از صفر برنامهریزی کنیم. برنامه مشخص است. افق حرکت ما تا سال ۱۴۱۲ معلوم است. انتخابها تا حد زیادی مشخص است. حوزههایی که ما تمرکز جدی داریم در زمینه حل مسائل صنعتی و مواردی که اثرات اقتصادی- اجتماعی بالا دارد، در زمینه نانوداروها موارد متعددی را داریم که همین الان در فرایند توسعه فناوری هستند. مواردی را هم داریم که انتخاب پلتفرمهای دارویی انجام شده است. انتخاب بعضی از داروهای زیر مجموعه آنها انجام شده و با آن شرکتهایی که زیرساخت فناورانهای برای توسعه آن دارو مبتنی بر آن پلتفرم را دارند هم تعاملاتی در طول سال گذشته شروع کردیم. دراین زمینه فرایند توسعه چند نانوداروی جدید را شروع میکنیم و مواردی هم که از قبل شروع شده، فرایند حمایتی را ادامه میدهیم. چون به هر حال هر کدام از این داروها یک فرایند حداقل دو سه ساله توسعه فناوری را دارد. این در صورتی است که شرکت زیر ساخت فناورانه داشته باشد. در مجموعههای نوپا طبیعتا این زمان طولانیتر است. در مواردی که نگاه ما ایجاد قابلیت شرکتهای جدید است، این فرایند حمایتی بیشتر از دو سه سال طول میکشد.
سال گذشته ابتدا فناوریهای همگرا با فناوری نانو و داروهای مبتنی بر این فناوریها از منابع مختلف شناسایی شد و بعد با همفکری خبرگان حوزه داروسازی، معیارهای رتبه بندی فناوریها و داروها مشخص شد. بر اساس اولویتبندی انجام شده نقشه راه توسعه داروهای مبتنی بر همگرایی فناوری نانو و فناوری های نوظهور دیگر، تدوین شد.با توجه به نقشه راه، توسعه ۹ دارو مبتنی بر فناوری های نانولیپوزومال، نانوحباب، ADC ،Nanobody ,Bispecific Antibodies، mRNA و Gene Editing هدفگذاری شده است. مجموع این داروها برای درمان سرطان های ریه، خون، سینه و پروستات و همچنین آتروفی عضلانی نخاعی (SMA)، تالاسمی سلول داسیشکل (SCD)و پیشگیری از بیماریهای تنفسی ناشی از ویروس و جلوگیری از خون ریزی بیماران هموفیلی مورد استفاده قرار میگیرد.زمان توسعه برای هر دارو به میزان پیچیدگی فناوری و امکانات موجود در کشور وابسته است. به همین دلیل زمان توسعه برای هر دارو با داروی دیگر متفاوت است. در مجموعه داروهای هدفگذاری شده، کمترین زمان مورد نیاز برای توسعه 18 ماه و بیشترین زمان 36 ماه است. این داروها مبتنی بر همگرایی فناوری نانو و فناوریهای نوظهور در داروسازی است که به صورت سالانه پتانسیل صرفه جویی ارزی ۶۰ میلیون دلاری را برای کشور دارد.
حمایت ستاد نانو از کاهش اتلاف انرژی
در حوزه انرژی ما هم در کاهش اتلاف انرژی و هم در فناوریها و محصولاتی که مرتبط با افزایش برداشت از مخازن است، کارهایی را انجام میدهیم. بعضی از اینها پروژههایی هستند که کارهای توسعه فناوری آن را از قبل شروع کردهایم. بعضی موارد دیگر هماهنگیهای آن را با مجموعههایی که قابلیت فنی اولیه برای این کار را دارند، انجام دادهایم. امسال هم تعدادی محصول جدید دراین حوزه حمایت میکنیم که در حوزه کاهش اتلاف انرژی و همچنین افزایش برداشت از مخازن هم بتوانیم از ظرفیتهای فناوری نانو بیشتر استفاده بکنیم.
کاهش مصرف کودهای شیمیایی
یکی دیگر از حوزهها حوزه کشاورزی است که در طول سال گذشته بعضی از فناوریهایی که اثبات شده، تلاش ما بر افزایش مقیاس استفاده از آنها است. مواردی که مسائل آنها از جنس زیرساختهای نهادی و هماهنگی بین دستگاهی است، مثل کاهش مصرف کود شیمیایی و ... ضمن این که تلاش میکنیم که هم تیمهای فناور جدیدی بیایند و محصولاتی را توسعه دهند و هم آن تیمها یا شرکتهایی که محصولات خود را توسعه دادند، موانع نهادی تا حدی از سر راه آنها برداشته شود که از ظرفیت اینها بتوانیم در کاهش مصرف نهادههای شیمیایی مشخصا در کاهش مصرف کود و سموم بتوانیم استفاده کنیم.
توسعه فناوری پلاسما
در حوزههای دیگر مثل استفاده از فناوری پلاسما و ... هم همچنان در مسیر اثبات فناوری هستیم. چون در طول سال گذشته پروژههایی را شروع کردیم و به نتایج خوبی رسیدیم. باید فعلا فرایند اثبات فناوری در کشتهای مختلف و در حوزههای جغرافیایی مختلف را با کمک وزارت جهاد کشاورزی پیش ببریم. در حوزه پلاسما بیشتر تمرکزمان روی توسعه فناوری است.این چند موردی را که عرض کردم از فناوریهایی هستند که یا به اثبات رسیده و الان محصول در حال استفاده در صنعت دارد یا فناوریهایی که نزدیک هستند به کاربرد. توسعه فناوریهای آیندهساز با همکاری بنیاد ملی علم ایراندر کنار این مسیر، ما در سال ۱۴۰۵مسیر توسعه فناوریهای آیندهساز و فناوریهایی که با حوزه کاربرد فاصله دارند را هم با قوت پیش خواهیم برد. کارهای مطالعاتی قوی در این مورد در سال گذشته انجام گرفته، انتخابهای اولیهای صورت گرفته، تیمهایی را شناسایی کردیم. در این حوزه همکاری منسجمی با بنیاد ملی علم ایران خواهیم داشت. چون آنجا نگاه بیشتر روی فناوری رو به آینده است؛ ما در همه حوزهها نیروهای متخصص در دانشگاه ها را داریم اما تمرکز روی افرادی است که روی فناوریهای رو به آینده در تراز جهانی بتوانند حرف نوآورانه برای گفتن داشته باشند.
یک بخشی از آنها شناسایی شده و در مورد چند پروژه حمایتهایی را شروع کردیم. این مسیر طولانی است و از شروع حمایت از یک فرد یا گروه پژوهشگر تا برسیم به اینکه محصولی عرضه شود و به صنعت وصل شود، ممکن است حتی بیشتر از ده سال طول بکشد. ما در این فضا هم کارهایی را در طول سال گذشته شروع کردیم. جزو مأموریتهای ما است که در سند توسعه نانو هم وجود دارد. روی فناوری رو به آینده هم در سال جدید با تمرکز جدی و با هماهنگی و هم افزایی بین چند نهاد از جمله خود ستاد نانو، بنیاد ملی علم ایران و ظرفیتهایی که در خود معاونت علمی وجود دارد، تلاش میکنیم که روی این حوزهها هم حمایت صورت بگیرد.
اولویت حوزه سلامت و انرژی؛ حل مسائل بزرگتر در این حوزهها
فارس: کدام حوزه در فناوری نانو بیشتر کار شده و خروجی بیشتری داشته؟احمدوند: جایی که ما تمرکز بیشتر داریم حوزه سلامت و حوزه انرژی است. در این دو حوزه تمرکز حمایت های ما بیشتر است. بعضی از حوزه ها کاربردها بیشتر است و سریعتر به بازار رسیده است. اندازه بازار حوزه عمران و مرتبط با ساختمان الان بزرگتر است اما حوزههای اولویت ما، آنجاست که اثرات بالاتر دارد نه لزوما اندازه بازار بزرگتر؛ جایی که میتواند مسائل بزرگتری را حل کند و حوزه سلامت در واقع اولین اولویت ما است و حوزه انرژی بعد از آن.
نانوحباب؛ فناوریای که در کشور به کاربرد رسیده است
فارس: لطفا از فناوری نانوحباب و آثار آن در کشاورزی و شیلات بگویید. این که مثلا آماری الان داریم که چقدر در کاهش مصرف برق، آب و افزایش بهرهوری موثر بوده است؟احمدوند: این مورد جزو فناوریهایی است که به مرحله کاربرد رسیده و الان تمرکز ما روی افزایش مقیاس بهره برداری در شیلات و کشاورزی است. نانوحباب در کشور در حوزه شیلات در مورد ماهیان سردابی استفاده شده است و میزان برداشت ماهیان سردابی در واحد حجم استخر را تا حدود دو و نیم تا سه برابر افزایش داده است؛ یعنی بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ درصد افزایش تولید محصول را به واسطه استفاده از این فناوری در ماهیان سردابی میتوان داشت.در حوزه سایر آبزیها مثل حوزه میگو و ماهیان گرمابی در مرحله اثبات عملکرد هستیم. در این مورد پروژههایی ما، حمایتی است که میزان تاثیر را بتوانیم به یک عدد و رقم مشخصی برسیم.۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش برداشت محصول با فناوری نانوحبابدر حوزه کشاورزی هم در کشت گلخانهای با استفاده از فناوری نانوحباب تقریبا به صورت میانگین بین ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش برداشت محصول را خواهیم داشت و حدود ۳۰ درصد نیز تبدیل محصول درجه دو به محصول درجه یک با کیفیت صادراتی است. این اعداد و ارقامی که به آن رسیدیمی، در مورد کشت گلخانهای آبکش یا هیدروپونیک است. در حال حاضر روی کشت خاک پروژههایی در حال اجراشدن است.
استفاده ۲۰۰ هکتار گلخانه هیدروپونیک از فناوری نانوحباب
در کشت گلخانههای هیدروپونیک حدود ۲۰۰ هکتار تا الان از فناوری نانو حباب استفاده میکنند و هدف ما این است که امسال این عدد افزایش پیدا کند و در طول یک بازه سه ساله چیزی که مصوب است، این که صندوق نوآوری شکوفایی با همکاری بانک کشاورزی در یک فرایند سه ساله حدود ۷۵۰ میلیارد تومان وام لیزینگ خرید این تجهیزات را به گلخانهدارها پرداخت کنند و در طول همین سه سال حدود ۹۰۰ میلیارد تومان را برای خرید این تجهیزات به پرورش دهندگان آبزیها وام پرداخت شود که اگر این اتفاق بیفتد، تأثیر قابل توجهی در افزایش مقیاس استفاده از این فناوری خواهد بود.
فارس: آقای دکترسامانه نانوحباب در سال ۱۴۰۳ برای گندزدایی پساب، در شهر تاکستان نخستین بار در کشور افتتاح شد. آیا این فناوری را گسترش دادهاید یا در همان حد است؟احمدوند: تصفیه آب و پساب هم در بعضی از صنایع مثل حوزه فولاد درحال پیگیری است، هم نیروگاهها و بعضی از تصفیهخانههای شهرستانها. در بعضی شهرستانها طراحیهای اولیهای از طرف شرکتهای فناور برای ارتقای ظرفیت تصفیهخانه پساب شهری انجام شده و به آبفای آن شهرستانها ارائه شده است. امسال این موارد را پیگیری میکنیم که هم در تصفیهخانه پساب شهری و هم در تصفیه آب ورودی به صنایع و نیروگاهها بتونیم از ظرفیت فناوری نانو حباب استفاده کنیم.
جلوگیری از ارزبری ۱/۸ میلیارد دلار
فارس: فناوری نانو چقدر در اقتصاد دانش بنیان کشور موثر بوده است؟ احمدوند: اندازهگیری کل فناوری نانو را روی اندازه بازار آن داریم. سال ۱۴۰۳ حجم بازار محصولات فناوری نانو بیش از ۹۷ هزار میلیارد تومان بود اما ما روی چند محصول مشخص که اثرات روی آنها است، اندازهگیری کردیم. فقط در چند قلم نانودارو و نانوکاتالیست میزان جلوگیری از خروج ارز در طول این چند سال گذشته، بیش از ۱.۸ میلیارد دلار بوده است. با مشخص بودن میزان واردات تعدادی از نانو داروها در سال قبل، همان میزان وقتی که تولید داخل اتفاق افتاده از خروج ارز جلوگیری شده است. این را محاسبه کردیم بعلاوه کاتالیست هایی که قبلا وارداتی بوده و در طول سال گذشته تعداد قابل توجهی از کاتالیست های صنعت پالایشگاهی، پتروشیمی و فولاد داخلی شده. بعد از محاسبه مشخص شد حدود یک و هشت دهم میلیارد دلار جلوگیری از خروج ارز به واسطه این دو گروه محصولات داشتیم.در طول سال های گذشته میزان ارزآوری محصولات نانو را ما اگر با میزان تخصیص منابع دولتی برای برنامه توسعه نانو مقایسه کنیم، اگر در هر سال معادل دلاری تخصیص منابعی که داده شده را حساب کنیم، میزان ارز آوری محصولات نانو تقریبا سه برابر سرمایه گذاری دولتیای بوده که در طول سال های گذشته برای برنامه نانو اتفاق افتاده است.
درحوزههای دیگر هم به صورت مصداقی و موردی ما هر سال روی کاهش مصرف انرژی، ارزآوری و هم جلوگیری از خروج ارز را محاسبه کرده و گزارش هایی را با جزئیات ارائه میکنیم. امیدوار هستیم که با حرکتی که درجبهه تقابل ما با دنیای ظلم اتفاق میافتد به زودی ما خبرهای خوب پیروزی کشورمان را هم بر آمریکا و هم بر رژیم صهیونیستی بشنویم و شرایط برای فعالیت های توسعهای و فعالیتهایی که شرکتها دارند بهتر از قبل فراهم شود.
بودجه نانو با توجه به ظرفیت آن مناسب نیست
فارس: آیا برگزاری نمایشگاه نانو دستاوردهای چشمگیری دارد؟ سالی که گذشت همزمان با نمایشگاه فر ایران برگزار شد و به نظر رسید درخشش چندانی ندارد.احمدوند: در نمایشگاه فرّ ایران ۸۰ محصول رونمایی شد که از این تعداد حدود ۳۰ محصول نانویی بود. وزن غالب در حوزههای فناوری با محصولات نانویی در حوزههای مختلف از دارو تا انرژی بود. کلا محصولاتی که اثرات اقتصادی اجتماعی بالا دارند در آن نمایشگاه انتخاب شده بودند.نمایشگاه فناوری نانو یک نمایشگاه چند بُعدی است؛ یک بُعد نمایشگاه تجاری است که شرکتها میآیند، هزینه میکنند و کارشان را عرضه میکنند. ما برای آنها هزینه نمیکنیم. اما یکی از عللی که بخش آموزش، بخش توسعه فناوری و بخش دانشگاهی در نمایشگاه امسال کم فروغتر از سال های قبل بوده، محدودیت های بودجه ای بود که ما نتوانستیم اونطور که باید مثل سالهای گذشته هزینه کنیم که امیدواریم در سالهای آینده این جبران شود. چون به هر حال شرایط بودجه ای که برای توسعه فناوری نانو است شرایط مناسبی نبوده و متناسب با ظرفیت این بخش از کشور نیست .
هزینههایی که برای حمایت از این فرایندهای آموزشی و توسعه فناوری انجام میشود، هر سال حدود ۵۰ درصد به واسطه تورم شاید بیشتر از این هم هزینه ها دارد بیشتر میشود ولی منابعی که به برنامه نانو اختصاص داده میشود، متاسفانه رو به افزایش نیست و این موضوع به توسعه نانو آسیب جدی میزند.#فناوری_نانو 09:29 - 15 اردیبهشت 1405
