تا باش از اين پيشرفت ها
ایران در جمع ۴ قدرت برتر دنیا در تدوین استانداردهای نانو
ایران با تدوین ۱۳ استاندارد بینالمللی فناوری نانو و راهبری سه استاندارد جدید در سال ۲۰۲۴، پس از آمریکا، کرهجنوبی و ژاپن، جایگاه چهارم جهان را در این حوزه به دست آورده است.
به گزارش خبرنگار علم و پیشرفت خبرگزاری فارس، نشست خبری گروه استاندارد/ تبیین اهداف و جایگاه ایران در تدوین استانداردهای بینالمللی نانو صبح امروز در محل این ستاد تشکیل شد.عماد احمدوند، دبیر ستاد توسعه فناوریهای نانو و میکرو، ابتدای این نشست خبری عنوان کرد: ایران چهارمین کشور دنیا در تدوین استانداردهای بینالمللی نانو است.وی با اشاره به سابقه عضویت ایران از سال ۱۳۸۵ در کمیته بینالمللی استانداردسازی فناوری نانو، اظهار کرد: طی حدود ۲۰ سال گذشته، ۱۳ پروژه پیشنهادی ایران پس از طی فرایندی حدود سهونیم تا چهار ساله، به انتشار استاندارد بینالمللی منجر شده است؛ کارنامهای که ایران را به عنوان چهارمین کشور دنیا در این حوزه معرفی میکند.وی افزود: در سال ۲۰۲۴ سه استاندارد جدید با راهبری ایران در این کمیته تصویب شده که در مرحله تدوین و دریافت بازخورد از کشورهای عضو قرار دارند. علاوه بر این، چند عنوان دیگر نیز در مسیر تصویب است که ممکن است پس از بررسی نهایی، وارد فرایند سهساله تدوین شوند یا عنوان آنها تغییر کند.احمدوند با تشریح سازوکار تدوین استانداردهای بینالمللی گفت: برای هر پروژه، یک تیم تخصصی به راهبری یک متخصص برجسته تشکیل میشود. ابتدا پیشنهاد مشخصی از داخل کشور تهیه و به ISO ارائه میشود، سپس فرایند اقناع کشورهای عضو، دریافت نظرات، اصلاحات و اجماعسازی آغاز میشود تا در نهایت استاندارد منتشر شود. در هر پروژه معمولاً چهار تا پنج کشور دیگر نیز مشارکت دارند و مدیریت این همکاری چندساله نیازمند توانمندی علمی و تعامل بینالمللی است.
به گفته وی، متخصصانی که مدیریت پروژههای تدوین استاندارد را برعهده داشتهاند، علاوه بر فعالیت پژوهشی یا تولید محصول، تسلط عمیقی بر مرزهای مفهومی، روشهای اندازهگیری و چارچوبهای فنی در مقیاس نانو دارند تا بتوانند دستورالعملهایی قابل اتکا برای سایر کشورها تدوین کنند.دبیر ستاد توسعه فناوریهای نانو و میکرو تأکید کرد: استانداردسازی موضوعی است که حتی در جامعه نخبگانی کشور نیز شناخت کافی نسبت به اهمیت، سازوکارها و روالهای اجرایی آن وجود ندارد. با وجود این تصور که فعالان حوزه سیاستگذاری، شرکتهای دانشبنیان، محققان و نهادهای رگولاتوری با این مفاهیم آشنا هستند، تجربه کشور نشان میدهد هنوز نیاز به ارتقای آگاهی تخصصی در این زمینه وجود دارد.وی با اشاره به تجربه ۲۰ ساله کشور در حوزه نانو گفت: این تجربه از تدوین استانداردهای مرتبط با ترمینولوژی فناوری نانو ــ از جمله تعریف مفاهیم پایه و ادبیات مشترک ــ تا حوزههای ایمنی نانو و کاربردهای مختلف آن را در بر میگیرد. این گستره نشاندهنده توانمندی ایران از مفاهیم پایه تا کاربردهای پیشرفته و ملاحظات ایمنی است.احمدوند با دعوت از متخصصان حوزههای اولویتدار شامل آب، کشاورزی، سلامت (تشخیص و درمان) و امنیت غذایی برای مشارکت در تدوین استانداردهای بینالمللی نانو، تصریح کرد: ستاد نانو آمادگی دارد از پژوهشگران و فناوران علاقهمند حمایت کند تا نقشآفرینی ایران در این عرصه در سالهای آینده با قوت بیشتری ادامه یابد.
حسن پوی پوی مدیر برنامه استاندارد و ایمنی فناوری نانو در این نشست با تشریح جایگاه ایران در تدوین استانداردهای بینالمللی اعلام کرد: ایران پس از آمریکا، کرهجنوبی و ژاپن، رتبه چهارم تدوین استاندارد در حوزه نانو را در اختیار دارد و در استانداردهای ملی نیز پس از انگلستان، رتبه سوم را کسب کرده است. پویپوی با اشاره به اهمیت استاندارد در توسعه فناوریهای نوین گفت: کشورهای پیشرو برای تکمیل زنجیره ارزش یک حوزه فناورانه، همزمان با توسعه محصول، وارد فرآیند تدوین استاندارد میشوند؛ زیرا استاندارد ابزار تسهیل تجارت، صادرات و تبادل کالاست و نخستین مطالبه بازارهای بینالمللی از تولیدکنندگان، انطباق محصول با یک استاندارد معتبر است.وی افزود: در فناوریهای نوظهور، بسیاری از استانداردهای قدیمی پاسخگوی ارزیابی کیفیت، ایمنی و کارایی محصولات جدید نیستند. به همین دلیل کشورهایی که در یک حوزه مزیت دارند، تلاش میکنند در تدوین استانداردهای جدید نقشآفرینی کنند تا هم مسیر صادرات خود را هموار سازند و هم از منافع ملیشان صیانت کنند.جلوگیری از انحصار بازار با حضور فعال در کمیتههای استانداردپویپوی با اشاره به ابعاد راهبردی استانداردسازی تصریح کرد: اگر کشوری استانداردی را به گونهای تدوین کند که صرفاً محصول خودش امکان ورود به بازار را داشته باشد، منافع سایر کشورها به خطر میافتد. از این رو حضور فعال در کمیتههای بینالمللی استاندارد، علاوه بر آگاهی از روندهای جهانی، امکان اظهار نظر و دفاع از منافع ملی را فراهم میکند.
وی همچنین استاندارد را بستری برای یادگیری دانست و گفت: مشارکت متخصصان صنعت و دانشگاه در کمیتههای بینالمللی، آنها را در معرض شبکهای از خبرگان لبه دانش قرار میدهد و فرصت توسعه دانش، شناخت رقبا و آشنایی با فناوریهای نو را فراهم میکند.نمونهای از چالش ایران و ژاپن در استاندارد نانوکِلِیمدیر برنامه استاندارد و ایمنی فناوری نانو با اشاره به تجربه ایران در تدوین استاندارد نانوکِلی اظهار کرد: چند سال پیش ایران پیشنهادی برای استاندارد نانوکِلی ارائه داد. پس از طرح پیشنهاد، چند کارشناس برجسته از ژاپن با آن مخالفت جدی کردند. بعدها مشخص شد در ژاپن معدنی بنتونیتی وجود دارد که پس از فرآوری، محصولی با عنوان نانوکِلی به بازار داخلی و خارجی عرضه میشود و تعریف پیشنهادی ایران با مشخصات محصول آنها همخوانی نداشت.به گفته وی این اختلاف فنی حدود سه تا چهار سال به طول انجامید و در نهایت مقرر شد تعریف پایه بر اساس پیشنهاد ایران باشد و طرف ژاپنی استاندارد دیگری را به عنوان بخش دوم یا در قالبی جداگانه ارائه کند.ورود شرکتهای بزرگ اروپایی به چالش استاندارد زینک اکسایدپویپوی همچنین به پیشنهاد ایران در سال ۲۰۲۴ برای استاندارد زینک اکساید مورد استفاده در کاربردهای بهداشتی اشاره کرد و گفت: در این پرونده، برخی کشورهای اروپایی و حتی شرکتهای بزرگ حوزه آرایشی و بهداشتی وارد مباحث فنی شدند. دلیل این حساسیت آن بود که برخی تولیدکنندگان از برخی نانومواد استفاده میکردند بدون آنکه بهصورت شفاف اعلام کنند و با تدوین استاندارد جدید، ممکن بود بازار یا منافع آنها تحت تأثیر قرار گیرد.
وی افزود: در حال حاضر نیز درباره محل بررسی این استاندارد در کمیتههای تخصصی، چالشهایی وجود دارد؛ چراکه برخی کشورها که در حوزه آرایشی و بهداشتی لیدر هستند، تلاش میکنند مدیریت کمیتهها را در اختیار داشته باشند تا مسیر استانداردگذاری را هدایت کنند.فرایند سه تا چهار ساله تدوین استاندارد در کمیتههای فنی ISOمدیر برنامه استاندارد و ایمنی فناوری نانو با تشریح فرآیند تدوین استانداردهای بینالمللی گفت: این استانداردها در کمیتههای فنی سازمان بینالمللی استاندارد تدوین میشوند. در حال حاضر بیش از ۳۰۰ کمیته فنی در حوزههای مختلف مانند فولاد، رنگ، نساجی و فناوریهای نو فعال هستند.وی با اشاره به کمیته فنی نانو در سازمان بینالمللی استاندارد افزود: در این کمیته ۳۸ کشور عضو اصلی و تعدادی عضو ناظر حضور دارند. اعضای اصلی حق رأی و ارائه پیشنهاد دارند اما اعضای ناظر صرفاً اسناد را دریافت میکنند و امکان ارائه نظر رسمی ندارند. در صورت عدم مشارکت فعال، حتی اعضای اصلی نیز ممکن است به عضو ناظر تنزل یابند.پویپوی ادامه داد: پس از ارائه پیشنهاد استاندارد، کشورها باید در رأیگیری اولیه به جمعبندی برسند. در صورت تصویب پروژه، متن استاندارد طی رفتوبرگشتهای متعدد میان کشورها بررسی میشود. هر کشور ذینفعان داخلی شامل دانشگاهها، شرکتها و سازمانهای مرتبط را گردهم میآورد و نظرات خود را اعلام میکند. این فرآیند معمولاً سه تا چهار سال زمان میبرد و در نهایت با رأیگیری نهایی، در صورت کسب آرای مثبت، استاندارد منتشر میشود.
استاندارد؛ ابزار توسعه بازار و اعتبار بینالمللیوی در پایان تأکید کرد: استاندارد علاوه بر تسهیل تجارت و توسعه بازار، برای کشورها اعتبار بینالمللی و پرستیژ علمی ایجاد میکند. کشورهایی که در حوزهای خاص پیشرو هستند، تلاش میکنند دبیرخانه یا مدیریت کمیتههای مرتبط را در اختیار بگیرند تا نقش راهبری خود را تثبیت کنند و سایر کشورها را با خود همراه سازند.
انتشار استاندارد بینالمللی ISO/TS 11353 برای ارزیابی رهایش نانوذرات از ماسکهای تنفسیسیزدهمین استاندارد بینالمللی در حوزه فناوری نانو با عنوان ISO/TS 11353 با موضوع «فناوری نانو ـ روش آزمون برای تشخیص نانواشیای رهایشیافته از ماسکهای تنفسی» منتشر شد؛ استانداردی که برای نخستینبار امکان ارزیابی احتمال آزاد شدن نانوذرات از ماسکهای نانولیفی را فراهم میکند.فریده گلبابایی، عضو هیئت علمی گروه مهندسی بهداشت حرفهای دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران و تدوینگر این استاندارد در ادامه نشست با اشاره به اهمیت این دستاورد گفت: با توسعه ماسکهای نانولیفی و استفاده از نانومواد برای افزایش کارایی فیلتراسیون، این نگرانی شکل گرفت که آیا احتمال رهایش نانوذرات از ساختار ماسک و ورود آن به سیستم تنفسی وجود دارد یا خیر؛ موضوعی که تاکنون استاندارد مشخصی برای ارزیابی آن در دنیا وجود نداشت.او افزود: پس از بررسی مقالات و استانداردهای موجود، مشخص شد خلأ جدی در این زمینه وجود دارد. از همین رو، پیشنهاد تدوین یک استاندارد جدید به سازمان بینالمللی استانداردسازی (ISO) ارائه شد که با رأی مثبت اعضای کمیته تخصصی مواجه شد و فرایند تدوین آن آغاز شد.گلبابایی با بیان اینکه روند تدوین این استاندارد حدود چهار سال به طول انجامید، تصریح کرد: در این مدت بیش از ۱۰۰ نظر فنی از سوی کشورهای عضو دریافت شد که پاسخگویی به آنها نیازمند برگزاری جلسات تخصصی متعدد و همکاری با متخصصان حوزههای مختلف بود. برخی نظرات صرفاً ویرایشی بودند، اما بخش مهمی از آنها ماهیت فنی داشت و مستلزم ارائه مستندات علمی و اقناع اعضای کمیته بود.
به گفته وی، توسعه فناوری ماسکهای تنفسی از منسوجات بافته با راندمان پایین آغاز شد و با پیشرفت فناوری به سمت منسوجات الیافی و سپس نانوالیاف حرکت کرد؛ ساختارهایی که توانایی بالاتری در جذب ذرات ریز و فوقریز دارند و در عین حال افت فشار و مقاومت تنفسی کمتری ایجاد میکنند. این ویژگی بهویژه در دوران همهگیری کرونا اهمیت دوچندان یافت.او تأکید کرد: هر ماسک تنفسی دارای یک بخش کلیدی بهعنوان «قلب ماسک» یعنی مدیا یا فیلتر است که وظیفه پالایش هوا را بر عهده دارد. تلاشهای فناورانه همواره بر افزایش راندمان جذب ذرات بسیار ریز و همزمان کاهش مقاومت تنفسی متمرکز بوده است، چراکه ذرات ریز قابلیت نفوذ به بخشهای انتهایی ریه و حتی ورود به جریان خون را دارند.گلبابایی همچنین به چالشهای حضور مجازی در جلسات تدوین استاندارد اشاره کرد و گفت: محدودیت شرکت حضوری، اختلاف ساعت و مشکلات ارتباط آنلاین از جمله دشواریهای این مسیر بود؛ با این حال، این استاندارد در نهایت با رأی مثبت منتشر شد و اکنون بهعنوان مرجع بینالمللی قابل استفاده است.استاندارد ISO/TS 11353 میتواند مبنای ارزیابی ایمنی ماسکهای نانویی در سطح جهانی قرار گیرد و گامی مهم در همراستاسازی نوآوریهای فناورانه با الزامات سلامت و ایمنی باشد.#استاندارد_بین_المللی_نانو#ستاد_نانو
10:18 - 26 بهمن 1404
