حقیقت پنهان میزان کلسیم بادام و شیر
با وجود اینکه خیلی از افراد از لحاظ میزان کلسیم بادام درختی و شیر را با هم مقایسه و گاهی بادام را برتر میدانند، علم تغذیه حرف دیگری برای گفتن دارد. قضاوت در این مورد به سادگی مقایسه چند عدد نیست.
گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس؛ ۱۰۰ گرم بادام درختی حدود ۲۶۴ میلیگرم کلسیم دارد اما کلسیمِ ۱۰۰ میلی لیتر شیر حدود ۱۲۸ میلیگرم است. آیا میتوان گفت که کلسیم بادام درختی از شیر و لبنیات بیشتر است؟ علم واقعیت این قضیه را مشخص میکند.گفتن اینکه «بادام کلسیم بیشتری از شیر دارد» بر اساس مقایسه ساده عددی در هر ۱۰۰ گرم، یک نگاه گمراهکننده و ناقص به علم تغذیه است. هرچند از نظر وزنی ممکن است بادام عدد بالاتری را نشان دهد اما این اعداد به تنهایی داستان کامل را روایت نمیکنند. در واقعیت وقتی موضوع را در بستر عملی وعده غذایی معمول، ارزش تغذیهای کلی و توانایی واقعی بدن برای جذب و استفاده از مواد مغذی بررسی میکنیم، تصویر کاملا متفاوت میشود.
عدد روی بسته کافی نیست: کلسیم باید قابل جذب باشد
حمید خسروی متخصص علوم و صنایع غذایی و لبنیات میگوید: «یا ما برای مقایسه کلسیم شیر و بادام باید از یا سهم (سروینگ سایزوعده) استفاده کنیم ؛ مثلا برای بادام سی گرم است برای یک لیوان شیر حدود ۲۵۰ سی سی یا اینکه اگر مقایسه این شکلی میکنیم در کنارش بار متابولیکی که هر کدام میآورد را هم بگوییم؛ مثلا ۱۰۰ گرم بادام حدود ۶۰۰ کیلو کالری انرژی دارد به علاوه یکسری مواد ضد تغذیه کنارش اما در شیر ما لاکتوز داریم که اگر عدم تحمل آن نباشد، خودش کمک به جذب کلسیم میکند و ۶۰ کیلو کالری فقط به ما انرژی میدهد. همه اینها باید در نظر گرفته شود. اساسا نگاه به مقدار دریافت یکی از خطاهای کلی گویی است که آدم را به خطا میاندازد.»اما موضوع فراتر از عدد روی بستهبندی است؛ در طراحی یک بشقاب سالم به فاکتورهای دیگری نیز باید دقت کرد. مثل دسترسی زیستی.یعنی چه مقداری از آن کلسیم پس از هضم و جذب، واقعا وارد جریان خون میشود تا بدن بتواند از آن استفاده کند یا آن را ذخیره کند.
جذب کلسیم، بازی عوامل متعدد
خسروی میگوید: «دسترسی زیستی یعنی بعد از هضم و جذب از آن سدود متابولیک عبور پیدا کند و برای استفاده یا ذخیره در بدن در جریان سیستمیک قرار بگیرد.این دسترسی زیستی به خیلی عوامل بستگی دارد؛ به شکل خود آن مولکول ماده مغذی ربط دارد؛ اینکه آهنش هِم است یا غیر هِم؟ اینکه فرم دو ظرفیتی است یا سه ظرفیتی؟ آیا آنتی نوترینتی در آن داریم یا نداریم؛ مثلا فیتاتها و اگزالاتها هستند یا نیستند, یا موادی مثل ویتامین سی که کمک به جذب کند.این موارد را در نظر میگیرند به علاوه شرایط خاص آن فر؛د یعنی سن، ژنتیک، شرایط گوارشی، سلامت گوارشی ، اسیدی که در سیستم گوارش فرد موجود است، همه این موارد تاثیر گذار بوده و فرد به فرد متفاوت است.» کلسیم موجود در شیر به شکل محلول و همراه با قند طبیعی لاکتوز و اغلب ویتامین D (در شیرهای غنیشده) است که همگی به جذب بهتر آن در روده کمک میکنند.در مقابل بادام اگرچه سرشار از مواد مغذی ارزشمندی مانند ویتامین E و منیزیم است، اما حاوی موادی طبیعی به نام «فیتات» و «اگزالات» نیز هست. این ترکیبات میتوانند در روده به کلسیم متصل شوند و از جذب آن جلوگیری کنند.
طراحی رژیم بر اساس جذب و فردیت
از منظر طراحی رژیم غذایی و توصیههای روزانه (RDA)، این پیچیدگیها در نظر گرفته میشوند. مقادیر توصیهشده برای دریافت کلسیم، با علم به میانگین جذب و وجود مهارکنندهها در منابع مختلف غذایی محاسبه میشوند. به همین دلیل است که برای افرادی با رژیم گیاهی خالص، که ممکن است به منابع حاوی فیتات بیشتر متکی باشند، گاهی دریافت کلی بالاتری پیشنهاد میشود. نقش متخصص تغذیه نیز دقیقا در همین نقطه حیاتی میشود؛ تطبیق این اعداد کلی با شرایط منحصربهفرد هر فرد، از جمله سن، سلامت دستگاه گوارش، تداخل داروها و وضعیت فیزیولوژیکی مانند بارداری.بادام یک خوراکی مغذی و عالی برای تکمیل رژیم غذایی، تأمین چربیهای سالم و دیگر ریزمغذیهاست، اما اگر هدف اصلی، جبران یا پیشگیری از کمبود کلسیم باشد، اتکا به آن به عنوان منبع اصلی، بدون در نظر گرفتن ریاضیات پیچیدهٔ جذب و انرژی، میتواند ما را به نتیجهای نادرست برساند. علم تغذیه به ما میآموزد که برای قضاوت درست، باید به جای تمرکز بر یک عدد ایزوله، به کلیت الگوی غذا خوردن و مکانیسمهای زیستی بدن توجه کنیم.#جذب_کلسیم#کلسیم_در_شیر#کلسیم_بادام#علم_تغذیه 13:40 - 1 بهمن 1404