ما شاء اللهخدا قوتخدا را بیکران شکر
گفت‌وگوی تفصیلی| فناوری‌هایی که از شرق ایران طلوع کرد
نخبگان پارک علم و فناوری خراسان رضوی، برای حل مسائل کشور فناوری‌های کاربردی ساخته‌اند که مورد استفاده روزانه مردم است.
گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس؛ «باد صبا» و «نشان» بخشی از فناوری‌هایی هستند که نخبگان خراسان رضوی برای مردم ایران تولید کرده‌اند. از طرفی به دلیل وجود حرم رضوی و موقعیت زیارتی این استان، چند شرکت مستقر در پارک علم و فناوری آن به زائران خارجی خدمت می‌دهند و در چند کشور حاشیه خلیج‌فارس و همسایه نیز شعبه زده‌اند.پارک علم و فناوری خراسان رضوی اولین پارک توسعه یافته ایران است که در شهریورماه 1381 با مصوبه شورای گسترش آموزش عالی فعالیت اجرایی خود را در اطراف شهر مشهد مقدس، در مجاورت شهرک صنعتی توس، آغاز کرد.این پارک در حوزه‌های انرژی، معدن، کشاورزی، سلامت، فناوری اطلاعات و صنایع خلاق به عنوان سوغات زیارت فعالیت می‌کند.برای آشنایی با فعالیت‌ها و دستاوردهای این پارک با «علی اسماعیلی»، رئیس پارک علم و فناوری خراسان رضوی گفت‌وگو کرده‌ایم. وی دانش‌آموخته مقطع دکترا در رشته مهندسی هوا و فضا و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد است. در ادامه مطلب این گفت‌وگو را می‌خوانید.
فارس: اهداف تأسیس این پارک چه بود و چه نیازهایی باعث شد این پارک شکل بگیرد؟اسماعیلی: پارک علم و فناوری با دو هدف ایجاد شده است. ما یک‌سری نیازهای فناورانه در کشور داریم که یا به دلیل تحریم یا به‌واسطه مشاغل جدیدی که ایجاد می‌شوند، نیاز به ایجاد کسب و کارهای جدید است. از طرفی ما نیاز داریم برای فارغ التحصیلان دانشگاهی اشتغال ایجاد کنیم و یکی از مکان‌هایی که می‌تواند این اشتغال را تأمین کند، پارک‌های علم و فناوری است و فرق آن با اشتغال در صنایع این است که توسط پارک، اشتغال تخصصی برای نیروی تحصیلکرده ایجاد می‌شود. ایجاد اشتغال برای افراد تحصیلکرده پیچیده است و ساختار خود را دارد و اینجا ضرورت ایجاد پارک احساس شده است. به نظر من این دو هدف، محور اصلی تشکیل پارک است.
فارس: چه تعداد واحدهای فناور در این پارک مستقر هستند و چه خدماتی از پارک دریافت می‌کنند؟اسماعیلی: در حال حاضر حدود 600 واحد فناور داریم که بیشتر آنها شرکت هستند. خدمات مختلفی از آموزش تا مشاوره و منتورینگ و بحث‌های بازار و خدمات آزمایشگاهی را به این واحدها می‌دهیم. تسهیلات و تأمین مالی نیز از دیگر خدمات ما است که شیوه اعطای آن برای شرکت‌های مختلف متفاوت است. در ارتباط با خدمات آموزشی، این واحدها باید یک سری دوره‌های آموزشی را ببینند. حمایت از حضور این واحدها در نمایشگاه و دعوت از کارفرماهای حوزه‌های تخصصی واحدهای فناور که به پارک بیایند و ارتباط بین آنها برقرار کنیم، نیز از دیگر خدمات پارک به واحدهای فناور است.؛ همچنین سعی می‌کنیم که در عقد قراردادها به آنها کمک کنیم. قراردادهای اولیه با ورود پارک و اطمینانی که پارک به کارفرما می‌دهد، بسته می‌شود. خدمات متنوعی به شرکت‌ها داده می‌شود. یکی دیگر از خدمات، استقرار در فضای پارک است که بعد از شکل‌گیری هسته اولیه، آن واحد می‌تواند تا 9 ماه الی یک سال مستقر باشد و بعد وارد دوره رشد شود که در این دوره بین 3 تا 5 سال می‌تواند مستقر باشد و بعد شرکت وارد مرحله رشدیافتگی می‌شود؛ یعنی این‌قدر بزرگ شده که می‌توان زمینی را در اختیار آنها قرار داد. به صورت اجاره به آنها زمین می‌دهیم و خود شرکت، ساختمان ساخته و کار را شروع می‌کند.
فارس: آیا تمام شرکت‌ها از مزایای یکسان برای حضور در پارک برخوردار می‌شوند؟اسماعیلی: مزایای بهره‌مندی از پارک بسته به نیاز آن شرکت دارد. ممکن است یک شرکت نیاز به تسهیلات کم بهره داشته باشد یا مثلا پروژه‌ای دارد و محصولی تولید کرده و می‌خواهد تولید خود را افزایش دهد، نیاز به سرمایه جمعی یا نیاز به سرمایه‌گذار دارد. بر اساس نیازها شرکت‌ها از مزایای پارک برخوردار می‌شود. ما مثلا از سرمایه گذار دعوت کرده و شرکت و محصول را معرفی می‌کنیم که سرمایه‌گذاری کنند.
بیش از 1500 محصول در این پارک تولید شده است
فارس: لطفا چند محصول شاخص دانش بنیان که در این پارک تولید شده را معرفی کنید. چه تعداد محصول تجاری سازی شده است؟اسماعیلی: بیش از 1500 محصول در پارک ما توسط شرکت‌ها تولید شده‌اند و اکثر این محصولات هم دانش‌بنیان هستند. در حوزه نفت وگاز نیازهای زیادی از کشور را تاکنون توانسته‌ایم رفع کنیم؛ از انواع پمپ‌ها و کمپرسورهای خاص تا سیستم‌های کنترلی که در صنعت برق لازم داریم، توسط شرکت‌های این پارک تأمین شده است. بیش از 8 هزار مگاوات برق کشور توسط سیستم کنترلی که یکی از شرکت‌های پارک تولید کرده است، دارد کار می‌کند.
مسیریاب «نشان» و تقویم اذان‌گوی «بادصبا» از دل پارک خراسان بیرون آمده است
در حوزه آی‌تی (Information Technolog) یا فناوری اطلاعات شرکت‌های بزرگ و خوبی داریم. نشان و باد صبا دو محصول شناخته‌شده این حوزه هستند که در این پارک تولید شده است. این شرکت‌ها در حال حاضر هم در پارک مستقر هستند.
ایجاد رصدخانه علم و فناوری برای تعیین سیاست‌های پارک
یکی از موضوعاتی که پارک روی آن کار می‌کند رصدخانه علم و فناوری است که به کمک یکی از شرکت‌ها آن را ایجاد کردیم با این چشم انداز که این حوزه را رصد کنیم. این شرکت یک سامانه تولید می‌کند که به کمک هوش مصنوعی مشتریان را برای گرفتن یک پروژه یا فروش محصول شناسایی کند. ما در رصدخانه دنبال این هستیم که فناوری‌های آینده چه خواهد بود و دنیا به کدام سمت حرکت کند ما هم سیاست‌های خود را در پارک در همان راستا قرار دهیم.
برای ساخت تراشه باید به جوانان فناور اعتماد کنیم
فارس: در ارتباط با زیرساخت‌های هوش مصنوعی که رهبر به آن اشاره کردند، با توجه به این که به گفته کارشناسان یکی از این زیرساخت‌ها ساخت تراشه است، در این پارک چه اقداماتی در این راستا انجام شده است؟ اسماعیلی: ما یکی دو شرکت داریم که در حوزه ساخت تراشه کار می‌کنند. توانایی وجود دارد و اقداماتی را انجام داده‌اند اما در بازار مشکلات زیادی در این حوزه وجود دارد. اگر تراشه تولید شود قطعا روز اول قابل مقایسه با نمونه خارجی نیست. نیاز به حمایت و سرمایه گذاری دارد. باید مثل دوران جنگ هزینه اعتماد به جوانان را بدهیم. در عرصه فناوری باید به جوانان اعتماد کنیم. یکی از چالش‌های ما این است که خیلی از سازمان‌ها حاضر نیستند پای ریسک شرکت‌ها و جوانان بنشینند. اگر اعتماد و حمایت شود تولید در مسیر درست قرار می‌گیرد. این اعتماد در سازمان‌های دولتی وجود ندارد.
از تقویت بازار محصولات دانش‌بنیان تا کمک به صادرات فناوری
فارس: برنامه شما برای آینده پارک چیست؟اسماعیلی: الان پارک به یک بلوغی رسیده است. یکی از برنامه‌های ما صادرات است که برای شرکت‌هایی که به یک حدی رسیده و رشد کرده‌اند باید کمک کنیم که بتوانند درحوزه صادرات فناوری کار کنند.در مورد شرکت‌های با سن کمتر باید بازار آنها را تقویت کنیم. برای این کار از صنایع مختلف و کارفرماها از حوزه‌های نفت و گاز تا پتروشیمی و سلامت دعوت می‌کنیم و تعهد می‌دهیم قرارداد را پارک حاضر است ببندد و تضامین را تقبل کند که این شرکت بتواند بازارش را قوی کند. یک‌سری موضوعات فناورانه هم داریم که نیاز کشور است و مثلا شرکتی در این زمینه نداریم. به همین منظور مسابقه و رویداد و فراخوان در دانشگاه‌ها و مراکز علمی و پژوهشی برگزار می‌کنیم که از دل این‌ها شرکت‌های توانمند مورد نظر بیرون می‌آید که تبدیل به یک کسب و کار می‌شوند و ما از آنها حمایت می‌کنیم.در موضوعات کلان مورد نیاز کشور هم به طور ویژه کار می‌کنیم. در هوش مصنوعی نگاه ویژه‌ای داریم و دنبال این هستیم که مرکز رشد مستقلی داشته باشیم. همچنین در بحث انرژی، هیدروژن خیلی موضوع مطرحی است که متأسفانه در این حوزه در کشور هنوز اتفاق خاصی نیفتاده است دنبال این هستیم که یک مرکز استراتژیک انرژی هیدروژن داشته باشیم و بر اساس آن بتوانیم شرکت‌هایی را ایجاد کنیم که ما را به این فناوری برسانند. یک پروژه پلنت 25 تُنی برای این موضوع تعریف کردیم و دنبال این هستیم که بتوانیم در ذیل پروژه کلان به نام پلنت 25 تُنی تولید هیدروژن (با محوریت تولید انرژی پاک تجدیدپذیر)، شرکت‌هایی را ایجاد کنیم که ما را به این فناوری ساخت این پلنت برسانند.
فارس: آیا این پارک توانسته نیازهای استان را در حوزه‌های مختلف با فناوری حل کند؟اسماعیلی: ما در این پارک معطوف به نیاز استان نیستیم و خیلی از نیازهای کشور را برطرف می‌کنیم. مثلا طبق آمار در صنعت پارس جنوبی، بخش زیادی از نیازهای فناوری در پارس جنوبی توسط شرکت‌های پارک خراسان رضوی تأمین می‌شود.
رفع نیازهای کشور؛ از تولید ونتیلاتور در دوران کرونا تا تأمین 8 هزار مگاوات برق
یکی از نیازهای کشوری، ونتیلاتور در زمان کرونا از چالش‌های بزرگ بود. ما توانستیم حدود 8 هزار ونتیلاتور در این پارک تولید کرده و نیاز کشور را تأمین کنیم. همین 8 هزار مگاوات برق که توضیح دادم یکی از نیازهای کشور است که نیروگاه‌های شرق تهران که برق این منطقه را تأمین می‌کنند، توسط سیستم‌های کنترلی تولیدشده در پارک خراسان ارائه خدمت می‌کند.
با خودکفایی در تولید بذر می‌توان مشکل نهاد دامی را حل کرد
در بحث صنایع کشاورزی هم ما دنبال این هستیم که خودکفایی در تولید بذر داشته باشیم. اگر مشکل در نهاد دامی داریم، ریشه آن به بذر برمی‌گردد و باید بتوانیم تولید بذر قوی داشته باشیم. الان حدود 80 درصد از بذرهای مورد نیاز کشور تأمین می‌شود و ما روی آن 15 درصد باقی مانده کار می‌کنیم که در این حوزه هم خودکفایی ایجاد شود.
فارس: یک ویژگی منحصر به فرد استان شما حرم مطهر رضوی است. چگونه از ظرفیت علم و فناوری پارک برای ارائه خدمات به زائرین استفاده می‌کنید؟اسماعیلی: در استان نعمت بزرگ حرم امام رضا علیه‌السلام را داریم که یک فرصت استثنایی برای ما است. ما در پارک یک مرکز رشد فرهنگی و زیارت داریم با محوریت این که بتوانیم سوغات و زیارت را حول این محور تأمین کنیم. معمولا اکثر کالاهای دور حرم از چین وارد شده است. در حوزه اسباب بازی و توسعه بازی‌های فکری کارهایی در پارک توسط شرکت‌ها انجام شده است که زائران به جای اسباب بازی چینی از محصولات شرکت‌های این پارک که فناورانه تولید می‌شود استفاده کنند.
ارائه خدمات به زائران حرم رضوی توسط فناوران پارک
در حوزه گردشگری و خدمات به زائر یک شرکت داریم که خدمات هتل و بلیط و... را می‌دهد. در حوزه گردشگری خارجی یکی از چالش‌ها این است که میهمانان خارجی که می‌آیند برای رفاه و خدمات، نارضایتی وجود دارد. یک شرکتی در پارک است که یک سال کار خود را شروع کرده و به زائران خارجی خدمت می‌دهد و در چند کشور حاشیه خلیج فارس و همسایه چند شعبه ایجاد کرده است. با همکاری دو شرکت ما اپلیکیشنی ایجاد شده که زائران خارجی از مبدأ و قبل از آغاز سفر به مشهد، می‌توانند مسیر حرکت، تهیه بلیط و تغییر واحد پول را انجام دهند و در ایران برای این زائران کارت بانکی موقت، سیم‌کارت و شارژ اینترنت صادر می‌شود. این اپلیکیشن یک افزونه جدیدی هم دارد اضافه می‌کند که با پزشکان معتمد صحبت می‌کنند و حتی از خارج کشور فرد می‌تواند پزشک مورد نظر خود را انتخاب کرده و هزینه را پرداخت کند که دیگر مشکلاتی که در گذشته در این مسائل وجود داشت، حل شود.
فرهنگ استفاده از فناوری در صنایع را ترویج می‌کنیم
فارس: چقدر با صنایع مرتبط هستید که نیازهای آنها را گرفته و از پتانسیل دانش‌بنیان‌ها و پارک برای حلش کمک بگیرید؟اسماعیلی: ما روزانه با صنایع در ارتباط هستیم و انرژی خود را روی فرهنگ فناوری می‌گذاریم. صنایع باید با این فرهنگ آشنا شوند. صنایع ما چند قسمت دارد. یک عده دولتی و خصولتی و یک عده خصوصی هستند. بخش خصوصی کمتر ریسک می‌کند و به این حوزه ورود می‌کند. نیازمند این است که در نگاه حاکمیتی از این بخش حمایت شود. ما در این راستا در قانون جهش خیلی مزایا داریم. اما بخش خصوصی تمایل به استفاده از این ظرفیت‌ها ندارد. یکی از موارد، قانون جهش و بحث اعتبار مالیاتی است. یعنی صنایع می‌توانند تحقیق و توسعه را به شرکت فناور بدهند که در پارک مستقر است، تحقیق و توسعه را شرکت انجام می‌دهد و هزینه آن از مالیات صنعت کسر می‌شود. با وجود این مزایا بخش خصوصی وارد نمی‌شود. مشکل این است که نیاز به تضامینی دارند. به نظر من مسئولین استانی اگر اطمینان خاطری به آنها بدهند خیلی می‌تواند بخش خصوصی را وارد این موضوع کند.بخش‌های دولتی اخیرا رغبت پیدا کرده‌اند که در این حوزه کارهایی را انجام دهند. ما با یکی از مجموعه‌های دولتی پیشرو در صنعت فولاد استان، توانستیم سال گذشته چند پروژه برای آنها تعریف کنیم که در حال انجام است. امسال هم چند قرارداد جدید با ما دارند که نیازهایی که مدنظرشان است را رفع کنیم.
فارس: قانون جهش تولید دانش‌بنیان چقدر در استان و پارک شما اجرایی شده است؟ آیا از مزایای این قانون بهره‌مند شده‌اید؟اسماعیلی: بله از مزایای این قانون بهره‌مند شده‌ایم و درواقع ما بهره‌بردار قانون جهش هستیم و دستگاه‌ها باید همکاری کنند اما ظرفیت این قانون خیلی فراتر از این چیزی است که ما می‌بینیم. تقریبا بین 30 تا 40 درصد یا شاید کمتر این قانون در پارک ما اجرایی شده است؛ البته این عدد بر مبنای داده نیست و فقط به صورت حسی می‌گویم. این قانون موارد زیادی دارد. قانون جهش 20 بند دارد و پشت آن یک سری دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌هایی است که برای دستگاه‌های مختلف تکلیف می‌کند. برای هر وزارتخانه دستورالعمل جداگانه‌ای است .در برنامه توسعه هفتم هم همینطور است و ظرفیت فراتر از چیزی است که می‌بینیم. مثلا طبق این برنامه، وزارت فرهنگ و ارشاد باید مراکز پویانمایی ایجاد کند. از طرفی ما در استان خراسان ظرفیت بسیار خوبی در این حوزه داریم. خیلی از انیمیشن‌هایی که در کشور تولید می‌شود توسط شرکت‌هایی است که در پارک فعالیت می‌کنند اما انتظار ما این است که همکاری بهتری در اجرای قانون جهش و برنامه توسعه هفتم صورت بگیرد.
#پارک_علم_و_فناوری_خراسان_رضوی #فناوری #دانش_بنیان______________________________________________________مطالب فناوری را در صفحه اصلی علم و پیشرفت بخوانید.
08:48 - 1 آبان 1403
3 پاسخ