راز دشمنشکن شدن تشییع آقای شهید ایران
«از حضور دهها میلیونی، اعجاببرانگیز، دشمنشکن و تاریخی مردم در شهرها و روستاهای ایران و عراق خصوصاً تهران، قم، نجف، کربلا، و مشهد صمیمانه قدردانی کنم. » رهبر معظم انقلاب ۱۴۰۵/۰۴/۱۸
از ترور تا حماسه؛ تشییع یا نمایش اقتدار؟فارس - خط رهبری: تاریخ، ملتها را همیشه در میدان جنگ نمیآزماید. گاهی آزمون اصلی، روزی است که باید عزیزترین خودشان را تا خانه ابدی بدرقه کنند. همانجا معلوم میشود یک جامعه زیر بار حادثه خم شده است یا از دل مصیبت، استوارتر از گذشته برمیخیزد. تشییع میلیونی امام شهید در تهران، قم، مشهد، نجف و کربلا از همین جنس بود؛ رخدادی که اگر آن را تنها مراسمی برای وداع با امام شهید بدانیم، مهمترین پیام آن را ندیدهایم. آنچه در آن روزها رخ داد بیش از آنکه یک آیین سوگواری باشد، آشکار شدن حقیقت یک ملت بود.ترور رهبران سیاسی در همه جای دنیا با یک هدف انجام میشود؛ شکستن روحیه جامعه و ایجاد احساس خلأ و بیپناهی. آمریکا و رژیم صهیونیستی تصور میکردند با ترور امام شهید، میتوانند اراده ملت ایران را نیز متزلزل کنند. اما تاریخ انقلاب اسلامی ایران بارها این محاسبه را بر هم زده است. هر بار که دشمن کوشیده شعلهای را خاموش کند، همان شعله فروزانتر شده است.
سالها پیش، امام شهید در توصیف بدرقه باشکوه شهید رئیسی، حقیقتی را بیان کردند که امروز بهترین توصیف برای تشییع خود ایشان است: «ملّتها در مقابل حادثهای مثل شهادت رئیسجمهورشان و جمعی از دولتمردانشان کمرشان خم میشود؛ ملّت ایران بازخورد این حادثه را در آن بدرقهی عظیم حماسی نشان داد؛ [یعنی] نمایش عظیم حضور مردم در تشییع جنازهی رئیسجمهور محبوبشان. ملّت ایران قدرت معنوی خودش را، روحیهی خودشان را نشان داد.» ۱۴۰۴/۰۱/۰۱آنچه پس از شهادت امام شهید رخ داد، نمایش همین قدرت معنوی بود. دشمن در پی آن بود که با ترور امام شهید، فرماندهان و مسئولان، انسجام ملی را مخدوش کند؛ اما نتیجه درست برعکس شد. میلیونها نفر با حضور خود نشان دادند که پیوند ملت ایران با آرمانهایش، پیوند ناگسستنی است. همان حقیقتی که امام شهید درباره حادثه هفتم تیر چنین توصیف کرده بودند: «این حادثه که اتّفاق افتاد، به جاى اینکه شعلهى انقلاب را خاموش کند یا کم کند، مثل روغنى شد که بر روى این شعله ریخته بشود؛ اوج گرفت و حماسهى مردم از همان ساعات اوّل [شروع شد]؛ بکلّى امر بعکس آن چیزى بود که دشمن میخواست. دشمن حادثهى [هفتم] تیر را انجام نداد تا مردم نسبت به حفظ انقلاب مصمّمتر و صفوفشان متّحدتر بشود؛ این حادثه را انجام داد که منفذى در این حصن به وجود بیاورد؛ [امّا] نه فقط منفذى [ایجاد] نشد، منافذ دیگر هم بسته شد. آسیبناپذیرى انقلاب واقعاً چیز عظیمى بود.» ۱۳۶۹/۰۳/۲۹
تشییع میلیونی، افکارسنجی به وسعت ایراناما این تشییع تنها نشانه آسیبناپذیری انقلاب نبود؛ آیینهای بود که حقیقت جامعه ایران را منعکس کرد. در روزگاری که افکار عمومی را با نمودارها، نظرسنجیها و روایتهای رسانهای تفسیر میکنند، میلیونها انسان با قدمهای خود تعریفی دیگر از افکار عمومی ارائه دادند. امام شهید سالها قبل درباره تشییع شهید سلیمانی گفته بودند: «حالا گاهی اوقات انسان میبیند مثلاً فرض کنید یک نظرسنجیهایی را دربارهی نظرات مردم ابراز میکنند، [امّا] اینها حقیقت ملّت ایران را نشان نمیدهد؛ حقیقت ملّت ایران را جریان تشییع شهید سلیمانی نشان میدهد؛ یعنی یک عرصهای به عظمت و پهنای کشور ایران و ملّت ایران لازم است که بتواند حقیقت این ملّت را و باطن این ملّت را نشان بدهد. این نظرسنجیهایی که حالا بعضی باغرض یا بیغرض در گوشه و کنار انجام میدهند، نمیتواند ملاک باشد.» ۱۴۰۰/۱۰/۱۹اگر این معیار را بپذیریم، تشییع میلیونی امام شهید را باید بزرگترین افکارسنجی اجتماعی سالهای اخیر دانست؛ افکارسنجیای که نه با پرسش بلکه با حضور انجام شد. حضوری که نشان داد مردم، هرگاه احساس کنند هویت و آرمانهایشان در معرض تهدید قرار گرفته است، پیش از آنکه کسی آنان را فرا بخواند، خود به میدان میآیند: «هر وقتی که نظام احتیاج به حضور مردم داشت، بدون اینکه کسی به آنها بگوید، خودشان حضور پیدا کردند. تشییع جنازهی شهید سلیمانی یادتان هست. اینها خیلی پُرمعنا است، اینها جهتگیریها را نشان میدهد، راه را به ما نشان میدهد.» ۱۴۰۱/۰۶/۰۸
سرمایه اجتماعی جمهوری اسلامی ایران، در قاب نگاه جهاناین حضور، تنها ابراز احساسات نبود؛ اعلام وفاداری به یک مکتب بود. میلیونها نفر در حقیقت به ارزشهایی ادای احترام کردند که امام شهید یک عمر برای آنها مجاهدت کرده بودند. همان نکتهای که ایشان درباره تشییع شهید سلیمانی چنین بیان کرده بودند: «اگر کسی میخواهد گرایش مردم به انقلاب و مبارزات و مجاهدتها را بفهمد، به تشییع میلیونی شهید قاسم سلیمانی نگاه کند. بدن قطعهقطعهشدهی شهید سلیمانی به وسیلهی میلیونها انسان بدرقه شد؛ یک فرد انقلابی، یک فرد مبارز و مجاهد که برای جمهوری اسلامی جان خودش را کف دستش گرفته بود؛ مردم این جور از او بزرگداشت و احترام کردند؛ این یک نمونه؛ نمونههای دیگر هم زیاد دارد؛ [مثلاً] علما. این نشانهی چیست؟ این نشانهی بیاعتقادی مردم به روحانیّت است؟ این نشانهی بیاعتقادی مردم به دین و به جهاد و به مقاومت است؟» ۱۴۰۱/۰۳/۱۴در همین قاب، سرمایه اجتماعی جمهوری اسلامی ایران نیز خود را نشان داد. قدرت هر نظامی پیش از آنکه در امکانات سخت خلاصه شود، در اعتماد و همراهی مردم ریشه دارد. از همین رو بود که امام شهید پس از تشییع شهید رئیسی گفتند: «این سران کشورها که آمدند با ما ملاقات کردند، دیدم بعضی از آنها هم متوجّه این نکته هستند که این تشییعی که از ایشان شد، در واقع، قوّت جمهوری اسلامی را برای همهی دنیا پیام میدهد؛ میفهمند که این فکر، این منطق، این مکتب، اینقدر بین این مردم ریشهدار است. همه چیز هم مردمند؛ یعنی وقتی که مردم با یک نظامی باشند، قوّت اصلی نظام از ناحیهی علاقهی مردم است. سرمایهی اجتماعی از این بالاتر؟» ۱۴۰۳/۰۳/۰۲
از ملت تا امت؛ یک بدرقه، یک حقیقتتشییع امام شهید، وجه دیگری نیز داشت؛ این مراسم، شخصیت ایشان را نیز بازخوانی کرد. حضور کمنظیر مردم ایران، جایگاه ملی او را به نمایش گذاشت و حضور گسترده مردم عراق در نجف و کربلا، بُعد امتساز شخصیت امام شهید را آشکار کرد. گویی بار دیگر همان توصیفی که امام شهید درباره شهید سلیمانی بیان کرده بودند، مصداق یافت: «شهید سلیمانی، ثابت کرد که هم میتوان ملّیترین چهرهی کشور بود، هم میتوان امّتیترین چهرهی کشور بود. ملّیترین بود؛ از کجا معلوم؟ از تشییع جنازهی او! کدام اجتماع را ما در این سالهای متمادی در دوران انقلاب داریم مثل تشییع دههامیلیونیِ شهید سلیمانی؟ اینها چه کسی بودند؟ ملّت؛ پس ملّیترین است. امّتیترین هم هست به خاطر اینکه در این دو سال، نام و یادِ روزافزون او در دنیای اسلام نفوذ بیشتری دارد پیدا میکند.» ۱۴۰۰/۱۰/۱۱
از سوی دیگر، این بدرقه باشکوه را میتوان نخستین پاداش دنیوی یک عمر اخلاص و مجاهدت دانست. سنت الهی چنین است که اخلاص پیش از آنکه در آخرت پاداش بگیرد، در همین دنیا نیز آثار خود را آشکار میکند. امام شهید درباره تشییع امام خمینی(ره) فرموده بودند: «در تشییع جنازهی این مرد بزرگ، جمعیتی که حضور پیدا کردند، از جمعیت مردم در روز استقبال او بیشتر بود. این معناش همین است که «من کان للَّه کان اللَّه له». دلهای مردم به او متوجه بود. او این سرمایه را برای خود نخواست؛ این سرمایه از نظر او مِلک پروردگار بود؛ باید در راه خدا مصرف میکرد و کرد؛ و خدا هم این سرمایه را به صورت مضاعف به او برگرداند. راه خدا این جوری است؛ راه خدا مجاهدت دارد، هزینه دارد و هزینهی آن را باید پرداخت.» ۱۳۸۶/۰۳/۱۴
و درباره شهید سلیمانی نیز تأکید کرده بودند: «اوّلین پاداش دنیاییای که خدای متعال به این اخلاص او داد، همین تشییع دَهها میلیونی بود. این تشییع، اوّلین جزای اخلاص او در دنیا بود؛ حالا جزای آخرت که به جای خود محفوظ؛ این رواج اسم شهید سلیمانی و رواج شخصیّت او، یاد او و نام او در دنیا، جزای دنیوی [او بود].» ۱۴۰۰/۱۰/۱۱
بزرگترین سیلی به آمریکا، در خیابانهای ایران و عراقدر عرصه سیاسی نیز این حضور، پاسخی کوبنده و بیبدیل بود؛ پاسخی که هیچ عملیات روانی و هیچ نمایش قدرتی توان ایستادگی در برابر آن را نداشت. دشمن میخواست ترور را به پرچم اقتدار خود بدل کند، اما خیابانهای ایران و عراق، همان پرچم را به نشانه شکست و رسوایی آن محاسبه بر زمین زدند. و این همان حقیقتی بود که امام شهید سالها پیش بیان کرده بودند: «این تشییعی که در ایران شد، تشییع عجیب و واقعاً فراموشنشدنیای [بود]؛ و همچنین تشییع میلیونیای که در عراق شد؛ در نجف، در بغداد ایشان تشییع شد، تشییع میلیونی عجیبی... مهمترین سیلی به آمریکا همین حرکت مردمی عظیمی بود که انجام گرفت.» ۱۳۹۹/۰۹/۲۶
شهادت امام شهید، پایان یک راه نبود؛ آغاز مرحلهای تازه از اثرگذاری ایشان است. تاریخ انقلاب اسلامی بارها نشان داده که برخی شخصیتها پس از شهادت، بیش از دوران حیات خود بر جامعه اثر میگذارند. چنانکه امام شهید درباره ارتحال امام خمینی(ره) فرمودند: «همچنان که هر ثانیهاى، هر آنى از آنات عمر آن وجود مقدّس در دوران انقلاب، مایهى تقویت انقلاب بود، ارتحال آن بزرگوار هم بر اثر آن معنویّت عظیم و آن محبوبیّت بزرگ، اسلام را و انقلاب را باز بیشتر تقویت کرد. آن اخلاصى که مردم نشان دادند، آن محبّتى که مردم به امام راحلشان نشان دادند، آن تشییع جنازه، آن پیروى از وصیّت، آن احترام به رهنمود و خطّ امام، آبروى انقلاب را، آبروى ملّت ایران را در دنیا چند برابر کرد؛ همچنان که آبروى امام بزرگ را هم در دنیا مضاعف کرد. بحمدالله روزبهروز انقلاب راسختر و جمهورى اسلامى مستحکمتر و ملّت ایران مقاومتر شدهاند و باز خواهند شد.» ۱۳۶۹/۰۱/۰۲
شاید سالها بعد، از تشییع امام شهید بهعنوان پرجمعیتترین مراسمهای تاریخ یاد شود؛ اما اهمیت این واقعه در شمار جمعیت نیست. اهمیتش در این است که ملت ایران و امت اسلام در سختترین روزها، خود را دوباره به جهان معرفی کرد؛ ملتی که نه با ترور میشکند و نه با تهدید عقب مینشیند. خیابانهای تهران، قم، مشهد، نجف و کربلا در آن روزها فقط مسیر عبور یک پیکر نبودند؛ صحنه رسوایی محاسبههای آمریکا و همپیمانانش بودند. آنجا روشن شد که قدرت واقعی نه در ناو و بی-۲ و عملیات ترور، بلکه در ایمان، هویت و اراده ملتی است که شهادت را پایان نمیداند، آغاز میفهمد. آمریکا هر بار که خواسته با ترور، یک ملت را مرعوب کند، در برابر همین حقیقت تاریخی شکست خورده است؛ همانجا که خیال میکرد ضربه زده، در واقع به انسجام، بیداری و عظمت ایران نیرو بخشیده است. این تشییع فقط بدرقه امام شهید نبود؛ تجدید یک عهد تاریخی بود: ایران میماند، قویتر میشود و راه خود را با صلابت ادامه میدهد.
12:26 - 23 تیر 1405