نگهبان جمهوریت
مردمی که انقلاب را پدید آوردند، باید در ادامه آن نیز نقشآفرین میماندند. پاسداری از این رکن، یکی از مهمترین ویژگیهای رهبر شهید انقلاب بود.
فارس - خط رهبری: قدرت، وسوسهای قدیمی دارد؛ هرچه بیشتر در دست بگیری، کمتر دلت میخواهد آن را با دیگران تقسیم کنی. تاریخ حکومتها پر است از نظامهایی که در آغاز با مردم آمدند، اما آرامآرام مردم را از متن تصمیمگیری کنار زدند. صندوقهای رأی کمرنگ شد، مشارکت به تشریفات تبدیل شد و فاصله میان حکومت و مردم، هر روز بیشتر شد. گویی قدرت هرچه پیرتر میشود، از صدای مردم بیشتر هراس دارد.اما جمهوری اسلامی ایران بر پایه منطق دیگری بنا شده بود. از نخستین روز قرار نبود تنها «اسلامیت» ستون این بنا باشد؛ «جمهوریت» نیز رکن اساسی آن بود. نه به عنوان امتیازی تاکتیکی بلکه به عنوان بخشی از هویت نظام. مردمی که انقلاب را پدید آوردند، باید در ادامه آن نیز نقشآفرین میماندند. پاسداری از این رکن، یکی از مهمترین ویژگیهای رهبر شهید انقلاب بود.
انتخابات، امانتی برای فردای انقلاببرخی انتخابات را تنها راهی برای تعیین مدیران میدانند؛ اما در نگاه رهبر شهید، انتخابات تجدید پیمان میان نظام و ملت بود. هر بار که مردم پای صندوقهای رأی میایستادند، در حقیقت مشروعیت مردمی نظام را دوباره به نمایش میگذاشتند و مسئولیت آینده را بر عهده میگرفتند. از همین رو، مشارکت مردم هیچگاه برای او موضوعی تشریفاتی نبود.او بارها از همه مردم دعوت میکرد در انتخابات حضور یابند؛ حتی آنان که ممکن بود با دیدگاههای او یا با برخی مسئولان موافق نباشند. معیار، حضور مردم بود؛ زیرا جمهوریت با مشارکت معنا پیدا میکند، نه با یکدست شدن سلیقهها. در این نگاه، صندوق رأی فقط یک صندوق نبود؛ امانتی بود که باید از آن پاسداری میشد.
مردم، همیشه در متن حوادثسالهای گوناگون، هر یک آزمونی تازه برای جمهوریت بودند. فضای سیاسی گاه پرتنش میشد، رقابتها شدت میگرفت و اختلاف دیدگاهها آشکارتر از همیشه خود را نشان میداد. در چنین شرایطی آسانترین راه، کمرنگ کردن نقش مردم بود.اما رهبر شهید همواره بر حفظ سازوکار انتخابات، برگزاری آن در موعد مقرر و استمرار نقشآفرینی مردم تأکید داشت. او جمهوریت را وابسته به نتیجه یک انتخابات یا پیروزی یک جریان سیاسی نمیدانست؛ جمهوریت را در اصل مراجعه مستمر به رأی مردم میدید.در نگاه او، اختلاف سلیقهها اگر در چارچوب قانون و صندوق رأی مدیریت شود، نه تهدید بلکه نشانه پویایی یک جامعه است. از همین رو، نظریه مردمسالاری دینی صرفاً یک مفهوم نظری باقی نماند؛ به چارچوبی برای فهم نسبت دین، مردم و حکمرانی تبدیل شد؛ الگویی که میکوشید میان ارزشهای اسلامی و اراده عمومی، پیوندی پایدار برقرار کند.
نگهبانی از یک ستونحکومتها گاهی با تهدید نظامی آسیب میبینند اما گاهی نیز با فرسایش اعتماد عمومی. رهبر شهید بهخوبی میدانست که اگر مردم احساس کنند نقش آنان در تعیین سرنوشت کشور کمرنگ شده است، یکی از مهمترین سرمایههای جمهوری اسلامی ایران آسیب خواهد دید. از همین رو، همواره بر حفظ اعتماد به سازوکارهای قانونی، احترام به رأی مردم و استمرار حضور عمومی در صحنه تأکید میکرد. در این نگاه، جمهوریت نه رقیب اسلامیت بود و نه در حاشیه آن قرار داشت؛ بلکه یکی از پایههایی بود که نظام بر آن استوار میایستاد.
میراثی به نام «مردم»شاید بتوان از رهبران بسیاری نام برد که از قدرت پاسداری کردند؛ اما شمار کسانی که از «حق مشارکت مردم» نیز به همان اندازه پاسداری کرده باشند، بسیار کمتر است.یکی از ماندگارترین ویژگیهای رهبر شهید، همین نگاه بود؛ اینکه جمهوری اسلامی ایران را بدون مردم قابل تصور نمیدانست. او بارها یادآوری کرد که این نظام تنها با حضور آگاهانه و مستمر ملت، میتواند راه خود را ادامه دهد.شاید به همین دلیل است که در روایت دوران رهبری امام شهید، صندوق رأی تنها یک ابزار سیاسی نیست؛ نماد پیوندی است که انقلاب را به صاحبان اصلی آن متصل نگه میدارد. و این، میراث مردی است که از جمهوریت نه به عنوان یک تاکتیک سیاسی بلکه به عنوان یکی از ستونهای هویت جمهوری اسلامی ایران پاسداری کرد.
10:45 - 15 تیر 1405
