آیتالله خامنهای و صیانت از منافع ایران در مذاکرات هستهای
الگوی رفتاریِ و نوع موضعگیریهای رهبر انقلاب درباره مذاکرات اخیر هستهای با آمریکا در قالب کدام چارچوب تحلیلی قابل صورتبندی است؟ «خط رهبری» در این گزارش با بررسی مواضع اخیر ایشان به این سوال پاسخ داده است.
راه سوم در میدانِ دیپلماسی
رهبر فرزانهی انقلاب اسلامی، همواره با بهرهگیری از سهگانهی حکمت، عزت و مصلحت، کوشیدهاند تا سیمای سیاستی واقعبینانه و متوازن را در قبال مسئلهی حساس مذاکره با ایالات متحده آمریکا ترسیم کنند. سیاستی که نه در ورطهی غربزدگی میلغزد و همهی راهحلها را در چشمان آمریکا جستوجو میکند و نه در ورطهی تعصب و جزماندیشی، مذاکره را تابو میپندارد. این راه سوم، الگویی است هوشمندانه و متکی بر اصول انقلاب که در آن هم حق مسلم ملت ایران در دستیابی به فناوری هستهای و غنیسازی پاس داشته میشود و هم ماهیت صلحآمیز این فناوری، با صراحت و قاطعیت بیان میگردد و در عین حال با ترسیم دقیق خطوط قرمز مذاکره، مسیر برطرف شدن تحریمها در چارچوب مصالح و منافع ملی هموار میگردد و از ظرفیت تعامل بینالمللی و دیپلماسی به سود منافع ملی استفاده میشود.
مذاکره با چشم باز: تکرار خطای برجام ممنوع!
از نخستین روزهایی که مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا در عمان کلید خورد، رهبر انقلاب با درایت راهبردی تلاش کردند تا سیاستمداران آمریکایی را از این خطای محاسباتی و توهم دیرپا دور کنند که ملت ایران در سایهی تهدید و فشار، هرگونه توافقی را خواهد پذیرفت. ایشان همواره در پی آن بودهاند که راهبردِ تهدیدمحور دولت آمریکا و مشخصا سیاستهای ترامپ را بیاعتبار سازند و به طرف مقابل بفهمانند که اگر خواهان توافقی واقعی است، باید زبان تهدید را به زبان گفتوگو، منطق و درک متقابل بدل کند.
نخستین واکنش علنی ایشان به مذاکرات عمان در دیدار با مسئولان ارشد نظام در تاریخ ۲۶ فروردین ۱۴۰۴ رقم خورد. رهبر انقلاب در این دیدار، با بیانی روشن و صریح از یکسو کوشیدند تا فضای افکار عمومی را نسبت به روند و محتوای مذاکرات اخیر آگاه کنند و از سوی دیگر به مسئولان کشور این پیام را دادند که هرگز نباید سرنوشت مسائل داخلی را به نتایج مذاکرات پیوند زد. ایشان با یادآوری تجربهی تلخ برجام، بر این نکته تأکید کردند که نباید کشور را به مذاکرات شرطی کرد.
در پایان نیز با صراحت بر خطوط قرمز ایران پای فشردند و پیامی روشن به آمریکاییها دادند: با توجه به سابقهای مملو از بدعهدی و فریبکاری ایالات متحده آمریکا، نهتنها هیچ خوشبینیای به این کشور وجود ندارد، بلکه بیاعتمادی عمیق و ریشهداری نسبت به آمریکا در میان ملت ایران حاکم است: «وزارت خارجه دهها کار دارد که یکیاش هم این گفتگوهای عمان و این مسائلی است که حالا اخیراً مطرح شده. سعی کنید مسائل کشور را به این گفتگوها گره نزنید؛ این تأکید من است. اشتباهی که در برجام کردیم، اینجا تکرار نشود. آنجا ما همهچیزمان را منوط کردیم به پیشرفت مذاکرات؛ یعنی کشور را شرطی کردیم. ضمناً، به این گفتگوها هم نه به صورت افراطی خوشبین باشیم، نه به صورت افراطی بدبین باشیم؛ این هم بالاخره یک کاری است، یک حرکتی است، تصمیمگیری شده، دارد اجرا میشود... خطوط قرمز مشخّص است؛ برای طرف مقابل هم مشخّص است، برای ما هم مشخّص است ــ و مذاکرات به شکل خوب دنبال بشود. ممکن است به نتیجه برسد، ممکن است نرسد؛ نه خیلی خوشبینیم، نه خیلی بدبینیم. البتّه به طرف مقابل خیلی بدبینیم، طرف مقابل را قبول نداریم، میشناسیم طرف مقابل را، امّا به تواناییهای خودمان خوشبین هستیم، میدانیم که ما خیلی کارها میتوانیم انجام بدهیم، شیوههای خوبی بلد هستیم.» ۱۴۰۴/۰۱/۲۶
یاوهگویی ممنوع! هشدار رهبر انقلاب به آمریکا
در مراسم بزرگداشت شهید رئیسی و شهیدان پرواز اردیبهشت که در سیام اردیبهشت ماه ۱۴۰۴ برگزار شد، رهبر معظم انقلاب اسلامی بار دیگر به موضوع مذاکرات غیرمستقیم اشارهای عمیق و راهگشا داشتند. ایشان در این دیدار بار دیگر به روشنی بر خطوط قرمز ایران تاکید کردند؛ خطوطی که نه تنها حافظ منافع ملی و اقتدار کشور است، بلکه نمایانگر عزت و کرامت ملت ایران در برابر زیادهخواهیها و تحمیلهای آمریکا است. حضرت آیتالله خامنهای با نگاهی ژرف و هوشمندانه، تلاش کردند تا نه تنها از حقوق ملت و منافع کشور در برابر فشارها و تهدیدات مکرر آمریکاییها صیانت کنند، بلکه راهکار تقویت و کارآمدی روند مذاکرات را نیز مطرح کردند. راهکاری که بر پایهی احترام به استقلال و عزت ملی استوار باشد و بتواند مذاکرات را به نتایجی ملموس و سازنده برای ملت ایران برساند. این سخنان حکیمانه و مقتدرانه نشان از آن دارد که ایران نه اهل مماشات است و نه اجازه میدهد منافع ملیاش فدای زیادهخواهیهای بیپایان دیگران شود.
از سوی دیگر تأکید بر ضرورت تغییر رفتار طرف مقابل، پیامی روشن به جامعهی بینالملل دارد که راه تعامل، تنها از مسیر احترام متقابل و پایبندی به اصول ملی و حقوق مسلم یک کشور میگذرد و هر گونه زورگویی و اجبار بیثمر خواهد بود: «طرف آمریکایی که در این مذاکراتِ غیر مستقیم وارد صحبت میشوند و گفتگو میکنند، سعی کنند یاوهگویی نکنند. اینکه بگویند ما به ایران اجازهی غنیسازی نمیدهیم، این غلط زیادی است. کسی منتظر اجازهی این و آن نیست؛ جمهوری اسلامی سیاستی دارد، روشی دارد، سیاست خودش را تعقیب میکند.» ۱۴۰۴/۰۲/۳۰
پیچومهرههای هستهای ایران، مستحکمتر از همیشه در برابر تهدید آمریکا
در مراسم سی و ششمین سالگرد ارتحال ملکوتی حضرت امام خمینی (رحمهالله) که در چهاردهم خرداد ماه سال ۱۴۰۴ برگزار شد، حضرت آیتالله خامنهای بار دیگر با صلابت و اقتدار و از موضعی منطقی و عقلانی، در برابر زیادهخواهیها و دخالتهای مکرر آمریکا ایستادند و خطوط قرمز ملت ایران را به روشنی ترسیم کردند. ایشان با تأکید بر حفظ منافع ملی و عزت کشور، تلاش کردند راه برطرف کردن تحریمهای ظالمانه را در چارچوب اصول و منافع ایران هموار سازند.
رهبر انقلاب در واکنش به ادعاهای بیپایه و بیمنطق دولت آمریکا که خواستار تعطیلی کامل برنامه غنیسازی هستهای ایران است، بر حقوق قطعی ملت ایران تأکید کردند. حضرت آیتالله خامنهای به حفظ و استمرار فعالیتهای صنعت هستهای بهعنوان یک صنعت مادر در مسیر پیشرفت ملی ایرانیان اشاره کرده و این موضوع را مورد تصریح قرار دادند که استقلال علمی و صنعتی ایران قابل نقض توسط طرف غربی و زیادهخوهان و مستکبران نخواهد بود : «یک روز یکی از رؤسای جمهور آمریکا گفت من اگر بتوانم، پیچومهرههای صنعت هستهای ایران را باز میکنم و از بین میبرم! که البتّه اعتراف کرد که نمیتواند و از آن روز، پیچومهرههای صنعت هستهای ما بسیار محکمتر هم شده. او البتّه اقرار کرد که نمیتواند پیچومهرهها را باز کند؛ گفت نمیتوانم، اگر میتوانستم میکردم. اینهایی هم که امروز سر کارند ــ صهیونی و آمریکایی ــ اینها هم بدانند که در این مورد، هیچ غلطی نمیتوانند بکنند.
البتّه قبل از این حرفها، قبل از این توضیحها، اوّلین مطلبی که ما در باب هستهای به طرفهای آمریکایی و غیره میگوییم این است که شما چهکارهاید؟ چرا دخالت میکنید که ایران باید غنیسازی داشته باشد یا نداشته باشد؟ به شما چه؟ شما امکانات اتمی دارید، بمب اتم دارید، ویرانگری شدید دنیا در اختیار شما است، به شما چه که ملّت ایران غنیسازی داشته باشد یا نداشته باشد، صنعت هستهای داشته باشد یا نداشته باشد؟ [ملّت ایران] یک ملّتی است که اختیارش دست خودش است؛ به شما ربطی ندارد؛ شما چهکارهاید؟ شما از چه موضع حقوقیای این حرفها را میزنید؟» ۱۴۰۴/۰۳/۱۴
مذاکره در سایه عزت: نه تسلیم، نه انفعال
اگر با دقت و تأمل بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی دربارهی مذاکرات غیرمستقیم اخیر میان ایران و آمریکا را مورد توجه و بررسی قرار دهیم الگوی ویژه و راهگشایی را میتوان در مواضع و نوع رفتار و رویکرد ایشان نسبت به این موضوع حساس فهم کرد؛ الگویی که بر پایهی حفظ عزت، منافع ملی و حق مسلم ملت ایران و با حفظ چشمانداز و هدفِ راهبردی صیانت از پیشرفت علمی و صنعتی و اقتصادی ایران بنا شده است. در الگوی رفتاری و نوع موضعگیریهای ایشان از یک سو، فاصلهگذاری آشکار با هیاهو و غوغاسالاریهای بیثمر و از سوی دیگر، نفی بیتفاوتی و انفعال مخرب دیده میشود. الگویی که به روشنی حق حیاتی ایران در بهرهمندی از انرژی صلحآمیز هستهای را مورد تأکید قرار داده و در عین حال، دست تیم مذاکرهکننده برای ایستادگی در برابر قلدرمآبیهای آمریکا را قوت میبخشد.
چارچوبگذاریهای رهبر انقلاب دربارهی مذاکرات هستهای را میتوان در راستای تحققِ «مذاکرهی کارآمد» فهم و تبیین کرد. مذاکرهای که از یک سو با فعال کردن ظرفیتهای دیپلماتیک برای برداشتن تحریمها و کاهش فشارهای اقتصادی به مردم جدیت دارد و از سوی دیگر از منافع ملی، حقوق ملت و آیندهی علمی و صنعتی کشور صیانت میکند.
رهبر معظم انقلاب از آغاز مسیر مذاکرات، هوشمندانه و حکیمانه تلاش کردند تا خطای راهبردی آمریکاییها را که بر مبنای زورگویی و تهدید بنا شده بود، تصحیح کنند؛ خطایی که گمان میکرد با معتبر نشان دادن زبان قلدری، میتواند در میز مذاکره هر خواستهای را تحمیل کند. ایشان با تعیین خطوط قرمزِ دقیق و غیرقابل عبور، نشان دادند که میز مذاکره نه جای تسلیم است و نه عرصهی امتیاز دادن بیضابطه، بلکه میدانی است برای دفاع عزتمندانه از منافع ملی و رفع تحریمها به شکلی که استقلال و آیندهی ایران خدشهدار نشود.
در این چارچوب روشن، ایران هرگز میز مذاکره را ترک نکرده است زیرا بر این باور است که دیپلماسی هوشمندانه، مبتنی بر احترام متقابل و پایبندی به اصول مذاکره راه برونرفت از تنشها و حل مسائل است. اما این بدان معنا نیست که ایران زیر بار زور و فشار خواهد رفت یا در مقابل قلدری و بیمنطقی، منفعل خواهد ماند..نکتهی کلیدی اینکه با نوع مواجههی رهبر انقلاب امروز این حقیقت بیش از پیش برای افکار عمومی نمایان شده که اگر چنانچه روزی مذاکرات میان ایران و آمریکا به شکست انجامید، مقصر آن نه ایران که دولت آمریکا خواهد بود؛ کشوری که پایبندی به مبانی و قواعد منطقی مذاکره را رعایت نکرده و همچنان با زبانی تهدیدآمیز و زورگویانه، به دنبال تحمیل خواستههای غیرمنطقی و غیرحقوقی خود بوده است.#خط_رهبری #مذاکرات #منافع_ملی #غنی_سازی 19:30 - 20 خرداد 1404