قدمگاه جهرم؛ آتشکدهای با معماری اسلامی
یکی از مهمترین نکاتی که در برخی زیارتگاهها و اماکن مقدس کمتر مورد توجه قرار دارد، بررسی دقیق اسناد تاریخی و شناسنامه این آثار است که قدمگاه جهرم نیز از جمله مکانهایی است که سند تاریخی محکمی مبنی بر حضور حضرت امیر(ع) در این مکان وجود ندارد و بنابر اسناد موجود این بنا یکی از آتشکدههای پیش از اسلام است که بخشی از آن با معماری اسلامی همخوانی دارد.
به گزارش خبرگزاری فارس از شیراز، قدمگاه واژهای است آشنا با گوش ایرانیان، عنوان برخی مکانهای زیارتی که مردم اعتقاد دارند جای پایی منسوب به یکی از معصومان(ع) یا بزرگان دینی وجود دارد یا قدیسی در دورهای به آن مکان قدمگذاشته یا بیتوته کرده است و به همین دلیل، مقدس شمرده و زیارت میشود. قدمگاههای منسوب به پیامبر اسلام(ص) بیشتر در عربستان و هند و قدمگاههای منسوب به امامان، مثل: امام علی(ع) و امام رضا(ع) در ایران و عراق قرار دارند. برخی قدمگاهها نیز بقایای بازآفرینی شده زیارتگاههای پیش از اسلامند و زرتشتیان در کنار مسلمانان، برخی از آنها را زیارت میکنند؛ برخی از این زیارتگاهها، مانند: قدمگاه مسجد جامع قدیمان نایین و قدمگاه علی(ع) در جهرم نیز در اصل آتشکده یا آتشگاه زرتشتیان بودهاند. به بنایی بالای یک تپه کوچک در دامنه کوهی معروف به البرز کوه میرویم، نقطهای در جنوب شرقی جهرم. در جنوب این شهرستان بنایی واقع شده که به گواه تاریخ متعلق به بعد از اسلام بوده و قدمت آن به دوره ساسانیان بر میگردد. این بنا شباهتی به شبستانهای مسجد دارد و شامل طاقهای رو به شمال است. بنای قدمگاه که سال ۱۳۱۷، آندره گُدار، باستانشناس شهیر فرانسوی، بعد از عکسبرداری و کارشناسیهای متعدد، گفته بود؛ این متعلق به یک دوره نیست. آندره گدار معتقد بود بخشی از بنای قدمگاه جهرم در دورۀ پیش از اسلام و بخشی دیگر پس از اسلام، ساخته شده است.
در قسمت وسط در پشت این طاقها، محوطهای سرپوشیده شبیه چارسوق بازار وجود دارد و در همین قسمت است که بر روی قطعه سنگی نقشهایی حجاری شده و در نتیجه نام قدمگاه را به تمام این ساختمان داده است بالای درگاه یکی از اطاقهای شرقی در داخل بنا سنگی نصب شده و اشعاری از حکیم سرائی شاعر معروف جهرم بر روی آن نوشته شده است. در این اشعار از قدمگاه به عنوان آتشکده نام برده شده، اما طبق تحقیقاتی که اداره باستانشناسی انجام داده آن را از بناهای بعد از اسلام میداند. هرچند این بنا از بناهای اسلامی بوده، اما قرائنی در دست است که احتمال قوی میرود در ادوار قبل از اسلام در این نقطه آتشکده وجود داشته و بعدها به صورت فعلی در آمده، چرا که این ساختمان شبیه آتشکدهها یک منبع یا حوض در جنب آن داشته و یک آب انبار نیز در مجاور آن است. همچنین این بنا مانند آتشکدهها دارای یک اطاق در وسط به صورت هشت ضلعی است و علاوه بر این شواهد دارای اطاقهای متعدد در اطراف اطاق آتش است. زندهیاد حسین حقایقجهرمی، مؤلف کتاب جهرم مینویسد: در این ساختمان، قطعه سنگ قهوهای رنگ به ابعاد تقریبی ۴۰×۲۲۵×۱۵۰ سانتیمتر، وجود داشته که با قطعه سنگ دیگری که اشعاری در وصف این بنا بر روی آن حک شده بود، به سرقت رفته است.
روی سنگ مقدس، حفرهای وجود داشت که برخی آن را جای نگهداری آتش جاوید پنداشتهاند و گروهی معتقد بودند که جای سم دلدل، اسب حضرت علی(ع) است و به همین دلیل اراداتمندان آن حضرت تا چندی پیش، شبهای جمعه و ایام مقدس در آن مکان به انجام مراسم مذهبی و نذر و نیاز و برافروختن شمع میپرداختند، اما با سرقت سنگ مقدس، این مراسم هم به تدریج از بین رفت سنت فضهکردن و قنبرکردن، عقیدهای قدیمی بوده که در گذشته برخی در قدمگاه که جهرمیها آن را محل قدمگذاشتن و جای پای امام علی(ع) میدانستند، انجام میدادهاند و طبق آن برخی مادران بیفرزند، نذر میکردند اگر دختردار شدند او را به احترام ائمه، فضه، خادم حضرت زهرا(ص)یا قنبر، غلام امام علی(ع) صدا کنند. این مادران در صورت بچهدارشدن، در ماه رمضان و به ویژه شب بیست ویکم، با پوشاندن لباسی عربی به کودکان و قرائت دعا در قدمگاه، دختران را فِضّه خادم حضرت زهرا(س) و پسران را قنبر یعنی غلام حضرت علی(ع) دانستند. البته این سنت در امامزادههای جهرم نیز انجام میشده است. نام قدمگاه جهرم در سفرنامههای تارخی برخی چون: گزارش محمدحسنمیرزا، مهندس قاجاری آمده است که در سال ۱۳۰۸ق. تدارک آمدن ناصرالدینشاه را به جهرم میدید اما در هیچ منبعی دلیل قطعی مبنی بر حضور حضرت علی(ع) در این مکان بیان نشده است.. با توجه به شهرت قدمگاه به عنوان آتشکده میتوان نتیجه گرفت که این بنا با ظهور اسلام مانند هزاران بنای دیگر تغییر شکل داده و صورت اسلامی به خود گرفته است.
قدمگاه جهرم در ۱۱ مرداد ۱۳۸۴ به شماره ۱۳۱۹ در فهرست آثار ملی قرار گرفت نکته مهم و قابل تأمل در این نوشته این است که در بسیاری از موارد تاریخچه و پیشینه بناها نادیده گرفته شده است و اعتقادات پاک مردم به برخی از اماکن هویت کاذبی بخشیده است که در برخی موارد منجر به دامن زدن به خرافات و یا دور شدن از واقعیتهای تاریخی میشود. برحی به دلیل وجود امامزاده فضل بن موسی(ع) که بلافصل است به این مکان هویت اسلامی می بخشند اما، قدمگاه جهرم بیش از آنکه یک مکان مقدس و زیارتگاه مذهبی باشد یک اثر فاخر تاریخی است که باید به نوبه خود مورد توجه قرار گیرد. انتهای پیام/د.
08:27 - 15 شهریور 1400
1 بازنشر
259 بازدید
1 پاسخ