«انجیل رسولان» نسخهای کهن در قلعه کاغذی تبریز + تصاویر
کتابخانه یا قلعه کاغذی تبریز گنجینهای کهن و نردبانی تاریخی بین گذشته و امروز است تا پرت شوی به خیلی دورتر از امروز زیرا دیدن انجیل 1200 ساله، خط میرعماد، دیوان کمال خجندی و نخستین روزنامهها و خیلی چیزهای دیگر در کنار هم فقط در همینجا ممکن است.
به گزارش خبرگزاری فارس از تبریز، دیوارهای بلند و نردههای ورودیاش برای من دبیرستانی همیشه حکم منطقه ممنوعهای را داشت که برای گذر از این نردهها هم که شده بود باید زودتر وارد دانشگاه میشدم و با خیال راحت با نشان دادن کارت دانشجویی وارد منطقه ممنوعهای میشدم که برای من شیرینترین قلعه شهر بود؛ یعنی کتابخانهی مرکزی تبریز.حالا ولی همه چیز تغییر کرده و هیچ اجباری برای داشتن آن کارتی که هویت دانشجو بودن تو را ثابت کند نیست. حالا بین اعضای اینجا از هر قشر و تحصیلاتی به چشم میخورد.«اوضاع کتابخانههای تبریز هم مثل بقیه شهرهای ایران تعریف چندانی ندارد و در تبریز اگر بخواهیم به سطح استانداردی از تعداد کتابخانهها برسیم، کمبود 47 کتابخانه استاندارد داریم.» اینها را مهدی درمنثاری، رئیس کتابخانه مرکزی تبریز میگوید.وی با بیان اینکه تا یک زمانی تصمیم بر این بود که به لحاظ مجموعهای فقط دانشجوها اینجا بیایند، ادامه میدهد: کتابهایی که قبلا اینجا بود عمدتا به درد همان طیف دانشگاهی میخورد. ولی با توجه به کمبود کتابخانه در تبریز تصمیم بر این شد که اینجا کتابخانه عمومی باشد. ما از لحاظ استاندارد و تعداد کتابخانه در کل کشور با کمبود مواجهایم.رئیس کتابخانه مرکزی تبریز از وجود 28 کتابخانه سیار و مشارکتی و... در تبریز خبر داده و میگوید: همچنین در تبریز 15 کتابخانه عمومی تحت پوشش نهاد داریم و ظاهرا خود شهرداری نیز 29 کتابخانه که عمدتا قرائت خانه هستند، دارد.
کمبود 47 کتابخانه استاندارد در تبریزدرمنثاری با اشاره به ویژگی کتابخانههای استاندارد میگوید: کتابخانه استاندارد باید دو هزار و 200 متر مربع باشد یعنی ما 47 کتابخانه دو هزار و 200 مترمربعی میخواهیم تا تبریز به لحاظ فضای کتابخانهای به سطح استانداردی برسد که بگوییم به لحاظ هر 25 هزار نفر جمعیت یک کتابخانه استاندارد وجود دارد.به گفته رئیس کتابخانه مرکزی تبریز، به دلیل این کمبودها و زمانبر بودنِ ساخت کتابخانه موظف هستیم که به خواستههای مردم توجه کنیم و بر همین اساس اینجا را کتابخانه عمومی بدانیم که یک مقدار به لحاظ محتوا متفاوتتر از سایر کتابخانهها است. بر همین اساس بود که آن بحثی که فقط دانشجویان بیایند، منتفی شد.وی از عضویت 12 هزار نفر در کتابخانه مرکزی تبریز خبر داده و ادامه میدهد: اگر فرض کنیم کتابخانه مرکزی تبریز از هر حیث منطبق با تمام استانداردهای ایفلا باشد، حداکثر میتوانیم پاسخگوی 22 هزار نفر باشیم. قانون استاندارد میگوید کتابخانهای با این فضا حداکثر به این تعداد میتواند خدمات ارائه دهد.ممکن است اینجا 50 هزار تقاضا داشته باشد ولی سقف استاندارد ما تا 22 هزار نفر است. قرار نیست کتابخانه مرکزی تبریز به نیازهای کل تبریز جوابگو باشد. هر منطقه باید کتابخانه استاندارد خود را داشته باشد.
این فعال حوزه کتابخوانی با اشاره به اینکه عمده طیف مراجعه کننده به اینجا میگوید: طیف مراجعه کننده ما اینجا عمدتا دانشجویان و پشت کنکوری هستند و حالا با دانشگاههای بدون کنکوری که رواج پیدا کرده آن طیف تقریبا رفته رفته کمرنگتر میشوند عمدتا برای کنکور ارشد و دکترا برای مطالعه میآیند که در این بین ما عمدتا در کتابخانه مرکزی با مشکل کمبود قرائت خانه مواجه هستیم.قلعه کاغذی تبریز، نردبانی تا قعر تاریخقلعهی کاغذی تبریز گنجینهای تاریخیست که تو را پاگیر میکند تا بین گذشته و امروز در دوران باشی و از نردبام تاریخ پرت شوی تا خیلی دورتر از امروز. دیدن انجیل ِ هزار و 200 ساله، دیدنِ خط میرعماد، دیوان کمال خجندی، دیدن نخستین روزنامهها و خیلی چیزهای دیگر در کنار هم شاید فقط در همینجا ممکن باشد.کتاب «انجیل رسولان» قدیمیترین نسخه خطی است که در بخش نسخ خطی کتابخانه مرکزی تبریز نگهداری میشود. این کتاب بر روی پوست ماهی نوشته شده است. زبان آن سریانی (آشوری) و خط به کار رفته در آن از خطهای نیمه زنده دنیا به حساب میآید.انجیل رسولان اصیلترین و دست نخوردهترین انجیل جهان مسیحیت است که تا به حال ترجمه و چاپ نشده است. این انجیل حدود 80 سال پیش در اختیار یک ایرانی بود که وی قصد داشت این کتاب ارزشمند را در خارج از ایران بفروشد. اما دولت وقت مانع این کار میشود و کتاب را تحویل انجمن ایالتی آذربایجان میدهد و بعد از آن در اختیار کتابخانه ملی تبریز قرار میگیرد.
در ابتدا تصور مىشد این کتاب همان کتاب مقدس (شامل انجیل، تورات، زبور، نامههاى سلیمان و..) است اما کارشناسان اروپایى که به خط سریانى قدیم آشنا هستند پس از تحقیق و رمزگشایى کتاب تأیید کردند که کتاب مذکور یکى از معتبرترین و قدیمىترین انجیلهای جهان و نزدیک به انجیل اصیل است.درمنثاری با اشاره به خصوصیات کتابهای کتابخانه مرکزی تبریز میگوید: تعداد 357 هزار نسخه و 273 عنوان کتاب در اینجا نگهداری میشود که از این بین 7 هزار نسخه چاپ سنگی، سربی، گراور بوده و اکثرا تک نسخه بوده و نسخههای خطی ما اکثر منحصر به فرد هستند. همچنین هزار و 500 کتاب بریل هم در اینجا موجود است. حدود هفت هزار عنوان کتاب گویا در قالب سیدی نیز در اینجا نگهداری میشود. در بخش دیداری شنیداری نیز نزدیک هفت هزار لوح فشرده شامل فیلم و نرمافزار و فایلهای دیجیتال و ویدئو کاست است. همه نسخههای خطی را اسکن کردهایم تا نسخه اصلی آسیبی ندیده و محدودیت نداشته باشیم. اگر 10 پژوهشگر بخواهند همزمان روی یک نسخه کار کنند، سی دی را در اختیار آنها قرار دهیم.وی ادامه میدهد: یک سری نسخههای خطی مثل وقفنامه ربع رشیدی داریم که نسخه دومی هم ندارد و عمدتا بیش از 70 درصد از این نسخه به خط خواجه رشید الدین فضل الله وزیر غازان خان است که قدمتش بیشتر از 700 سال است، یعنی به عبارتی همسن مجموعه ربع رشیدی. این اولین اثر ثبت شده در حافظه جهانی یونسکو از ایران است و قبل از آن اثر مکتوبی در حافظه جهانی یونسکو ثبت نشده بود.
این فعال حوزه کتابخوانی همچنین یادآوری میکند که بخش عمده کتابهای نگهداری شده در اینجا توسط حاج محمد و حاج حسین نخجوانی اهدا شدهاند هزار و 999 نسخه خطی در زمان احداث کتابخانه توسط این دو برادر اهدا شد که عمدتا هزار و 200 نسخه توسط حاج محمد و نزدیک 800 نسخه نیز برادرش اهدا کرد.وی افزود: با تمام اینها طی سالهای گذشته نقدهای زیادی به این مجموعه وارد شده و به اصطلاح کتابخانه مرکزی تبریز آن جایگاه و رتبه سابق خود را حداقل از دید عموم از دست داده است. زمانى که در اوایل دهه 60 و به دنبال برخى رویدادها، کتابخانه ملى شهر به همراه تالار و ساختمان بىنظیرش تخریب شد مجموعه ارزشمند موجود در آن به کنج یک ساختمان قدیمى در باغ گلستان انتقال یافت و 20 سال تمام گرد و غبار حسرت و بىاعتمادى به روى یکى از کم نظیرترین کتابخانههاى جهان فرو نشست.شاید همین اتفاقات بود که به گفتهاى حتى به قسمتى از کتابهاى نفیس کتابخانه ملی تبریز نیز آسیب وارد کرد، به طور چشمگیرى میزان استقبال عموم از کتابخانه مرکزى شهر را از بین برد و به زعم کارشناسان فرهنگی، کتابخانه ملى تبریز طى دو دهه در کما فرورفته بود.رئیس کتابخانه مرکزی تبریز با قاطعیت میگوید: هر چند طی سال 73 چند کتاب در حین نقل و انتقال از ارک به باغ گلستان غیب شده بود. ولی خب دیگر اجازه ندادند این اتفاق بیافتد و از سال 73، کتابی کم نشده و در عین حال هم با اهداییها و خریدها اضافه شده است.
نسخههایی خطیای که قرار بود خمیر شوندوی ادامه میدهد: در دورههای مدیریت قبلی یک سری نسخهها در گونی زیر پلههای کتابخانه تربیت نگهداری میشد آقای خدایی، مدیرکل کتابخانههای عمومی استان برای بازدید به آنجا رفته بود و پرسیده بود و گفته بودند کتاب هستند و برای خمیر شدن میفرستیم. خواسته بود باز کنند تا توی این گونیها را ببیند. بعد از باز کردن دیده بود نسخههای خطی و سنگی و نفیس بین آنها است. فوری دستور میدهد به طور ضربتی فهرستبندی کرده و به اینجا منتقل میکنند. حتی در مراغه و چند شهرستان دیگر هم ما چنین کتابهایی داشتیم که دستور میدهند به اینجا انتقال یابند.درمنثاری در ارتباط با این کاهش اقبال عمومی به این کتابخانه میگوید: برای بررسی این موضوع باید دلیل اساتید را بشنویم و نیاز به آسیب شناسی دارد.شرایط نگهداری کتابها به لحاظ امکانات مطلوب نبود و آن موقع افراد محدودی میتوانستند از نسخههای خطی استفاده کنند که این امر هم با نظر ویژه مسئول کتابخانه و مدیر ارشاد که اقتضای زمان بود اتفاق میافتاد. وقتی امکانات نگهداری اصولی وجود نداشت آنها هم میترسیدند این نسخه خطی منحصر به فرد آسیب دیده و گم شود.رئیس کتابخانه مرکزی تبریز با وجود رشد امکانات و تسهیلات امروزی یادآوری میکند که الان امکانات استفاده از اینجا قابل مقایسه با گذشته نیست و ادامه میدهد: در حال حاضر تمام این نسخههای خطی بطور آنلاین در سامانه موجود است.
قبلا باید اینجا میآمدند تا یک کتاب را پیدا کنند ولی الان با یک جستجوی ساده کتاب مورد نظر یافت میشود همچنین پیگیر راهاندازی بخش کتابخانه دیجیتال هستم تا حداقل چند صفحه اول طبق سنت تمام کتابخانههای بزرگ، نسخههای خطی قابل تورق باشد.وی با بیان اینکه کمی هم ما از اساتید و فرهیختگان گلایه داریم که خود را کنار کشیدهاند، تاکید میکند: کتابخانه همان کتابخانه سابق است با امکانات و نسخههای بیشتر. ما ندیدم که در این چند ماهی که مسئول هستم استادی بیاید و ما ممانعت کنیم و خدماتی ارائه ندهیم. شاید قبلا به دلیل بحثهای امنیتی که میخواستند نسخه را با احتیاط معرفی کنند این احتیاط باعث ایجاد حس بدی شده باشد.درمنثاری نیز بر این موضوع تاکید کرده و اضافه میکند: قبلا کتابخانه برنامه خوبی در قالب معرفی نسخههای خطی داشت و با حضور اساتید هر ماه یا هر هفته یک نسخه معرفی میشد. این سنت خوب تا سال 88 ادامه داشت ولی بعدها بنا به دلایلی مثل جا بهجایی مسئول کتابخانه و تفاوت سلیقهها ما وقفهای در این حوزه داشتیم. حالا که من حدود چهار ماه است کتابخانه مرکزی را تحویل گرفتهام یکی از دغدغههایم نشات گرفته از دغدغههای مردمی و همین معرفی نسخهها است.این فعال کتابخوانی یکی از دلایل این عدم معرفی را خطرپذیری برای کاهش عمر کتابها عنوان کرده و تاکید میکند: وقتی ما چیزی را معرفی میکنیم یعنی دعوت میکنیم بیایید و این را ببینید.
مثلا اگر همین وقفنامه ربعرشیدی را قبلا معرفی میکردیم همه میخواستند این را ببینند و حتی لمس کنند که در چنین شرایطی دیگر این نسخه مطمئنا بیش از یک سال دوام نمیآوردحالا آن دژ سفت و سخت کتابخانه مرکزی تبریز آنقدرها هم ترسناک نیست و هر علاقمندی را به درون دنیای کاغذی خود راه میدهد. کتابخانه با طرحها و برنامههای جدید خود انگار در حال دگردیسیست.***************نگارنده: سحر فکردار***************انتهای پیام/60002/ع40.
09:29 - 29 مهر 1393
3 بازنشر
45 بازدید
1 پاسخ