تجلی آیات الهی در بعثت و بیداری امت اسلامی؛ خوانشی بر مبنای عقل، زمان و مکان
مریم برقعی، رئیس پژوهشکده فقه ومبانی حقوق پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه الزهراء سلاماللهعلیها و مدیر گروه فقه خانواده مجتمع عالی بنت الهدی جامعة المصطفی، یادداشتی با عنوان «تجلی آیات الهی در بعثت و بیداری امت اسلامی؛ خوانشی بر مبنای عقل، زمان و مکان» در ویژه نامه نخبگانی "دفاع رمضان، بعثت مردم" منتشر کرد.
قرآن کریم به عنوان معجزهای جاویدان و کتابی برای تمام اعصار، همواره ظرفیت آن را دارد که در هر برههای از تاریخ، متناسب با شرایط و نیازهای روز، مفاهیم عمیق و راهگشایی را به جوامع بشری عرضه کند. یکی از مهمترین ابعاد این جاودانگی، تجلی آیات الهی در بیداری و بعثت مجدد امتهاست. متنی که پیش رو داریم، به بررسی یکی از مصادیق بارز این تجلی، یعنی تفسیر و فعلیت یافتن آیه شریفه «وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ» (و هر چه در توان دارید از نیرو در برابر آنها آماده کنید) در عصر حاضر میپردازد. این آیه که بیش از هزار سال پیش نازل شده است، امروزه با درک صحیح از نقش و مقتضیات «زمان و مکان»، صورتی نوین و کارآمد به خود گرفته و فراتر از یک دستورالعمل صرفاً نظامی به یک نقشه راه جامع برای حیات اجتماعی و اقتدار امت اسلامی تبدیل شده است.در وهله نخست، باید به مفهوم «قوت» و «آمادگی» در این آیه شریفه توجه کرد. در دوران نزول قرآن، مصداق بارز این قدرت، تجهیزات جنگی آن زمان وموارد محدود دیگر بود،اما با محوریت نقش زمان و مکان در فهم دین، مفهوم «قوه» در عصر حاضر بسط و گسترش شگرفی یافته است. آمادگی نظامی رزمندگان و توسعه تجهیزات دفاعی تنها یک روی سکه است؛ روی دیگر و بسیار مهمتر آن، «حضور اجتماعی ملت اسلامی» است. در جهان امروز، قدرت حقیقی تنها از لولههای تفنگ بیرون نمیآید، بلکه در انسجام اجتماعی، حضور آگاهانه مردم در صحنههای مختلف، وحدت رویه و همبستگی ملی و امتمحور نهفته است.
این توأمان بودن آمادگی سخت (نظامی) و آمادگی نرم (حضور اجتماعی و فرهنگی)، تفسیر جدید و پویایی از آیه شریفه را رقم زده است که نشان میدهد دستورات الهی چگونه متناسب با پیچیدگیهای جهان مدرن، قابلیت بازآفرینی و هدایتگری دارند.عنصر کلیدی دیگری که در این بیداری و بعثت امت نقش بسزایی ایفا میکند، «کاشفیت حکم عقل از انبعاث الهی» است. در اندیشه اسلامی، عقل و وحی دو بال پرواز انسان به سوی کمال هستند و هرگز در تضاد با یکدیگر قرار نمیگیرند. در شرایطی که مستکبران و قدرتهای استعماری با استفاده از پیچیدهترین ابزارهای رسانهای، اقتصادی و نظامی سعی در استیلای بر ملتهای مظلوم دارند، این «حکم عقل» است که با الهام از آموزههای وحیانی، ضرورت ایستادگی و تجهیز همهجانبه را اثبات میکند. عقل سلیم حکم میکند که در برابر ظلم و استکبار نمیتوان دست روی دست گذاشت؛ بلکه باید با تکیه بر نیروی ایمان و انبعاث الهی، به پا خاست و جامعه را یکپارچه مجهز نمود. این تجهیز، همانطور که پیشتر اشاره شد، تجهیز در تمامی ابعاد علمی، اقتصادی، فرهنگی و دفاعی است. پیوند میان خردورزی (حکم عقل) و بیداری دینی (انبعاث الهی)، همان نیروی محرکهای است که امت را از رخوت و انفعال خارج کرده و به یک جبهه متحد و یکپارچه علیه استکبار تبدیل میکند.
نتیجه این همافزایی میان آمادگی دفاعی، حضور اجتماعی، درک مقتضیات زمان و مکان، و پیروی از حکم عقل و شرع، در نهایت به یک غایت ارزشمند و تاریخی ختم میشود: شنیده شدن صدای پیروزی مظلومان و شکسته شدن ستونهای فراعنه زمان. در ادبیات قرآنی، «فرعون» نماد هر قدرت طاغوتی و مستکبری است که خود را برتر از دیگران میداند و حقوق مستضعفان را پایمال میکند. در هر عصری فراعنهای وجود دارند که با تکیه بر زر و زور، سعی در به بند کشیدن انسانها دارند. اما تجلی آیات الهی و بیداری امت نشان میدهد که این ستونهای به ظاهر مستحکم، در برابر اراده ملتهای بیدار شده و مجهز به قدرت ایمان و عقل، بسیار سست و شکننده هستند.جمع بندیدر نهایت، این فرآیند عظیم نه تنها به دفع ظلم و شکست مستکبران میانجامد، بلکه «حیات جدیدی به بشریت میبخشد». این حیات جدید، حیاتی است مبتنی بر کرامت انسانی، عدالت، استقلال و آزادی از یوغ بندگی غیر خدا. بعثت امت اسلامی در عصر حاضر، صرفاً یک حرکت تدافعی نیست، بلکه یک رنسانس معنوی و اجتماعی است که پیامآور صلح عادلانه و تعالی روح بشری در برابر مادیگرایی افراطی و نظامهای سلطهگر است. بدین ترتیب، آیه شریفه «وَأَعِدُّوا لَهُم...» از اعماق تاریخ عبور کرده و به عنوان راهبرد قدرت، آگاهی و حیاتبخشی در کالبد جامعه امروز تجلی یافته است.
14:06 - 20 اردیبهشت 1405
1 بازنشر
7233 بازدید
