موفق باشید!
میراثی از امام باقر (ع) که بعد از ۱۳۳۳ سال سوژه مستند شد
مسعود طاهری، کارگردان مستندی چون «الکافی»، جدیدترین اثر خود را با نام «اصحابالخیر» و موضوع امام محمد باقر(ع) و اصحاب نزدیک ایشان روایت میکند.
خبرگزاری فارس-گروه هنر و رسانه: مسعود طاهری، مستندساز آثاری چون «حرفهای» در گفتوگویی با فارس درباره تازهترین پروژه خود گفت: مستند جدید من با نام «اصحابالخیر» با موضوع امام محمد باقر(ع) و اصحاب نزدیکش معروف به اصحابالخیر است. هرچند فیلم ظاهری تاریخی و مذهبی دارد، اما در بنیان خود اثری درباره «تفکر» است و تلاش میکند به این پرسش پاسخ دهد که جامعه اعتقادی شیعه چگونه شکل گرفت و چه مؤلفههایی در پیدایش و تثبیت آن نقش داشت.
کارگردان مستند «الکافی»با اشاره به عنوان فرعی این اثر افزود: «روایتی از شکلگیری جامعه اعتقادی شیعه» عنوانی است که به خوبی مضمون اصلی فیلم را توضیح میدهد. بسیاری تصور میکنند وقتی اثری درباره تاریخ یا مذهب ساخته میشود، موضوع آن صرفاً بازگویی وقایع تاریخی است، در حالی که تمرکز این فیلم بر بازنمایی شکلگیری اندیشه و جهانبینی تشیع از دوره امام سجاد(ع) و در ادامه عصر امام باقر(ع) که به شکل جدیتری بنیان میگیرد، است.
وی ادامه داد: در «اصحاب الخیر» خط بازوی اندیشهورزی و فرهنگی شیعه از سرچشمهاش از دوره امام باقر(ع) به تصویر کشیده می شود که تا محدثانی مانند صفار و کلینی در قرن سوم تداوم مییابد، بدون اینکه از بودجههای مذهبی کشور استفاده شود.
این مستندساز درباره رویکرد پژوهشی خود توضیح داد: ساختار فکری و پژوهشی فیلم بر مبنای پدیدارشناسی شکل گرفته است؛ رویکردی که در آن فیلمساز تلاش نمیکند درباره درستی یا نادرستی یک باور قضاوت کند، بلکه میکوشد آن را از منظر صاحبان آن اندیشه روایت کند. در این روش، پیشفرضها و داوریهای شخصی کنار گذاشته میشود تا مخاطب بتواند خود درباره موضوع به جمعبندی برسد.
طاهری با اشاره به برخی پژوهشهای آکادمیک در این حوزه گفت: در هفتاد تا هشتاد سال اخیر در مطالعات غربی نیز تلاشهایی برای شناخت تشیع از منظر منابع و باورهای شیعی صورت گرفته است. در گذشته در غرب به خصوص بسیاری از پژوهشها درباره تشیع بر اساس منابع غیرشیعی انجام میشد، اما به مرور این رویکرد تغییر کرد و پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که برای شناخت یک جریان فکری باید آن را از دریچه نگاه پیروانش مطالعه کرد.
کارگردان مستند «مستشرق» ادامه داد: یکی از نکاتی که در این فیلم مورد توجه قرار گرفته، تفاوت میان تشیع نخستین و آن چیزی است که امروز از آن به عنوان تشیع متأخر یاد میکنیم. منظور از این تفاوت، نفی یا تأیید هیچکدام نیست، بلکه توجه به تحول تاریخی یک جریان فکری است. اگر بخواهیم جهان فکری شیعیان اولیه را بشناسیم، باید آن را در بستر تاریخی خودش مطالعه کنیم و از تحمیل برداشتهای امروزی بر گذشته پرهیز کنیم.
کارگردان مستند «شرقی» درباره ساختار اثر جدیدش نیز گفت: این فیلم از نظر فرمی تا حدی به «الکافی» نزدیک است، اما اثری فشردهتر، متمرکزتر و در برخی بخشها عمیقتر محسوب میشود. تلاش کردهام در این پروژه از برخی مرزهای حوزه اندیشه عبور کنم و وارد عرصههایی شوم که کمتر درباره آنها صحبت شده؛ البته با رویکرد قوت بخشیدن به همان باورهای مذهبی باورمندان آن مذهب.
کارگردان مستند «حرفهای» درباره دشواری پرداختن به موضوعات تاریخی و مذهبی در سینمای مستند گفت: امروز تولید چنین آثاری بیش از گذشته دشوار شده است. هزینههای تولید افزایش چشمگیری پیدا کرده و امکانات مورد نیاز برای بازسازی فضاهای تاریخی نیز محدود است. با این حال همچنان معتقدم پرداختن به این موضوعات ضروری است، زیرا بخشی از هویت فکری و فرهنگی ما را شکل میدهند.
وی در پاسخ به این پرسش که چرا برخی آثار مذهبی و تاریخی کمتر مورد توجه قرار میگیرند، گفت: بخشی از این مسئله به تغییر ذائقه مخاطبان بازمیگردد. امروز جامعه تاحدودی و به دلایلی دین گریز شده، فرهنگ فست فودی رسانهای سرعت بیشتری پیدا کرده و بسیاری از مخاطبان ترجیح میدهند آثار کوتاهتر و سرگرمکنندهتر ببینند. از سوی دیگر گاهی تصور میشود چنین آثاری محصول سفارش مستقیم نهادها هستند؛ در حالی که در مرکز سینمای مستند تجربی، پروژه ابتدا از سوی فیلمساز طراحی و پیشنهاد میشود و در صورت تأیید، مورد حمایت مالی مرکز قرار می گیرد.
این مستندساز درباره وضعیت سینمای مستند نیز گفت: بزرگترین نقطه قوت مستند، وفاداری آن به واقعیت است. برخلاف سینمای داستانی که امکان خلق موقعیتهای خیالی، واهی یا حتی دورغین را دارد، برخلاف سینمای بدنه و داستانی رویافروش نیست، مستند بر پایه واقعیت شکل گرفته و میگیرد و همین ویژگی مهمترین سرمایه آن است. در مقابل، محدود بودن مخاطبان، عدم اقبال عامه و دشواریهای اقتصادی از جمله چالشهای جدی این حوزه به شمار میرود.
وی همچنین به مشکلات تولید فیلم جدیدش اشاره کرد و گفت: برای بازسازی فضاهای تاریخی با محدودیتهای زیادی مواجه بودیم. بخشهایی از شهرکهای سینمایی غزالی در اختیار پروژههای دیگر قرار داشت و استفاده از برخی لوکیشنها نیز هزینههای بسیار سنگینی داشت. به همین دلیل ناچار شدیم با استفاده از لوکیشنهای جایگزین و تمهیدات تولیدی مختلف، فضای مورد نیاز فیلم را بازسازی کنیم.
طاهری در پایان درباره انگیزه شخصی خود از ساخت این اثر گفت: پس از تجربه ساخت «الکافی» بیش از گذشته به این نتیجه رسیدم که شناخت تشیع نخستین و بررسی تحول تاریخی آن اهمیت زیادی دارد. احساس میکنم شناخت این مسیر تاریخی میتواند به درک بهتر وضعیت امروز ما نیز کمک کند. این دغدغه مهمترین انگیزه من برای تولید این مستند بوده است.#مستند#تشیع#تاریخ#مذهب#رسانه#فرهنگ#مسعود_طاهریاخبار هنری را میتوانید از طریق صفحه هنر و رسانه فارس دنبال کنید.
10:03 - 18 خرداد 1405
2 Replies
