سلام و عرض ادب خدمت استاد بزرگوار.آیا این مجموعه یادداشتهای مفید را به چاپ هم رساندهاید؟یا احتمالاً امکان اشتراکگذاری به صورت فایل دارید؟
بسترهای بروز روایت مردمی؛ از هیئت و محله تا اینستاگرام و پادکست
یادداشت سوم از دفتر چهارم روایت سازی راهبردی#یادداشت #محسن_دوباشیهر جا مردماند، روایت هستمقدمه: روایت در میدان زندگی جریان داردمردم روایتهای خود را نه لزوماً در اتاقهای تدوین یا پلتفرمهای رسانهای رسمی، بلکه در میدان زندگی، در لابهلای تجربههای روزمره، در هیئت، در سفر، در اعتراض، در چایخانه، در پادکست، یا در یک استوری ساده اینستاگرامی میسازند و بازمیگویند.بستر روایت، خود بخشی از روایت است؛ چراکه روایت، بدون زمینه اجتماعی، عاطفی و فضایی، معنا نمیسازد. در این یادداشت، برخی از مهمترین بسترهای بروز روایتهای مردمی در ایران امروز را معرفی و تحلیل میکنیم.۱. هیئت و مناسک دینیهیئت، از قدیمیترین و ریشهدارترین بسترهای روایتسازی مردمی در فرهنگ ایرانی و اسلامی است.ویژگیهای روایت در هیئت: • روایت احساسی-هویتی (نه صرفاً آموزهای) • مبتنی بر شخصیتپردازی، عاطفه، اشک، قهرمان و مظلوم • تکرارشونده، جمعی، آوازی و تصویرساز • انتقالدهنده ارزشهای تاریخی، انقلابی، شهادتمحورامروزه برخی هیئتها با بهرهگیری از روایتهای زیسته، مستند، روایت شهدا، روایت بحران و روایت خدمت، توانستهاند هویتی روایی بهروز و اجتماعی خلق کنند.
۲. محله، مسجد و مکانهای زیست اجتماعیمحله بهمثابه یک بستر روایی طبیعی، جایی است که مردم داستانهای زندگی خود را تجربه و بازگو میکنند. مسجد، نانوایی، کتابخانه، مدرسه و خانه فرهنگ، محلهاییاند که روایت در آنها جریان دارد.ویژگیها: • پیوند روایت با فضای جغرافیایی و انسانی • روایتهای کوچک اما پرنفوذ (خاطرات، کمکها، دردها، شکایات) • امکان بازتولید روایت در قالب نمایش، کتاب محله، پادکست محلی • در صورت فعالسازی، بستر مهم روایتسازی تمدنی از پایین به بالا ۳. دانشگاه و مدرسهاین فضاها، نه فقط محل آموزش، بلکه بستر خلق روایتهای هویتی و نسلیاند؛ بویژه در روایت نسل Z.در دانشگاه، روایتهای هویتی، اعتراضی، امید، خشم، زیست دانشجویی و روایت پیشرفت، همه حضور دارند. روایت دانشجوی جهادی، دانشجوی معترض، دانشجوی خلاق و دانشجوی بیپناه، همگی در این بستر شکل میگیرند.۴. میدان جهاد و بحرانروایتهایی که در خدمترسانی، زلزله، سیل، کرونا، مناطق محروم و… شکل میگیرند، بهشدت قدرتمندند؛ چراکه ترکیب عاطفه، معنا، فداکاری و تصویر هستند.بسترهایی مانند: • گروههای جهادی دانشجویی • مراکز هلال احمر مردمی • سازمانهای خیریه • کمپینهای روایی بحرانپتانسیل بسیار بالایی برای مستندسازی، تولید محتوا و روایتسازی تمدنی دارند، اما اغلب مهجور یا فاقد پشتیبانیاند.
۵. رسانههای اجتماعی و پلتفرمهای روایتدر فضای مجازی، روایتهای مردم در قالب تصویر، ویدیو، پادکست، توییت، کپشن، استوری، ویدیوکست، کامنت، هشتگ و حتی اموجی بروز مییابند.پلتفرمهای کلیدی: • اینستاگرام: بستر روایت تصویری/عاطفی/سبک زندگی • تلگرام: بستر بازنشر داستانهای محلی، پادکست، خاطره • توییتر: روایت واکنشی/اعتراضی/تحلیلمحور • کلابهاوس و پادکستها: روایت گفتوگویی/تحلیلی • آپارات و یوتیوب: روایت ویدیویی مستند یا داستانیروایتهای مردمی در این بسترها قابلیت تولید مشارکتی، بازنشر سریع و واکنشپذیری بالایی دارند.۶. رویدادهای فرهنگی، پیادهرویها، اردوهارویدادهایی مانند راهیان نور، پیادهروی اربعین، جشنوارههای فرهنگی، سفرهای جهادی و اردوهای دانشآموزی، مکانهاییاند که هم تجربه تولید میکنند، هم روایت.اگر سازوکار مستندسازی، روایتنگاری، یادداشتنویسی، پادکستسازی و فیلمسازی به این بسترها متصل شود، میتوان جریان مداوم روایتسازی مشارکتی را شکل داد.۷. اپلیکیشنها و ابزارهای نوین روایتبسترهایی مانند: • اپهای خاطرهنویسی (خاطرات روزانه، زندگینگاری دیجیتال) • اپلیکیشنهای مشارکت مردمی در بحران (گزارش تصویری) • پلتفرمهای روایت محلی، ویکیروایت، بانکهای روایت زیسته • فضاهای متاورس، AR/VR برای بازنمایی روایتهای تجربهمحوراگر این بسترها بومیسازی و توسعه داده شوند، آینده روایت مردمی در ایران میتواند از روایت سنتی فراتر رود.
جمعبندی: هر میدان اجتماعی، یک میدان روایت استبستر روایت، خود حامل پیام است. هر جا مردماند، روایت در حال ساخته شدن است. هنر حکمرانی فرهنگی و رسانهای آن است که: • این بسترها را بشناسد • آنها را فعال کند • روایت را از دل آنها بشنود • و در نظام روایی کلان بازتاب دهد در یادداشت بعدی، به بررسی نسبت «روایت مردم و روایت حاکمیت» خواهیم پرداخت: تقابل، تکمیل یا ترجمه؟ چگونه میتوان این دو جریان روایی را در نسبت مثبت بازتعریف کرد؟
12:41 - 29 شهریور 1404