تکنیک فریب با حقیقت ؛ وقتی جملات درست ، نتایج غلط می سازند
تصور کنید یک شرکت تولیدکننده نوشابه‌های به شدت شیرین و پرکالری، روی محصول خود با خط درشت بنویسد: «کاملاً بدون چربی!». این جمله از نظر علمی صد درصد درست است (نوشابه چربی ندارد)، اما نتیجه‌ای که در ذهن مصرف‌کننده ناآگاه شکل می‌گیرد این است: «پس این نوشیدنی سالم است و باعث چاقی نمی‌شود!» (یک نتیجه‌گیری کاملاً غلط و خطرناک).در منطق و سواد رسانه‌ای، این تکنیک با عناوینی نظیر «پالترینگ» (Paltering) یا استفاده از حقایق برای فریب دادن، و همچنین «مغالطه بی‌ربطی» (Non Sequitur) شناخته می‌شود. رسانه‌ها یا تبلیغات‌چی‌ها با استفاده از این ترفند، بخشی از حقیقت را (که معمولاً یک آمار دقیق یا یک ویژگی واقعی است) برجسته می‌کنند تا ذهن مخاطب را از تصویر بزرگ‌تر و واقعیت اصلی منحرف سازند. در اینجا، مقدمه کاملاً درست است، اما ارتباط منطقی با نتیجه‌ای که به مخاطب القا می‌شود، ندارد.برای در امان ماندن از این ترفند، هنگام مواجهه با پیام‌های رسانه‌ای و تبلیغاتی، تنها به «درست بودن» اطلاعات اکتفا نکنید. از خود بپرسید: «آیا این حقیقتِ درست، ربطی به ادعای اصلی دارد؟» و «چه اطلاعات مهم دیگری در این پیام پنهان شده یا ناگفته مانده است؟». همیشه اتصال منطقی بین اطلاعات داده شده و نتیجه گرفته شده را بررسی کنید.محمد رضا طورانی استاد دانشگاه
17:39 - 24 ژوئن 2026