تراشهای که سرطان را پیش از دیده شدن لو میدهد
نوآوری جدید در زمینه تشخیص سرطان به کمک تراشهها، باعث شد این طرح در سال ۲۰۲۵ بهعنوان برگزیده جایزه علمی مصطفی (ص) معرفی شود.
گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس - نشست امروز «کافه علم»، از سری برنامههای رویداد علمی جایزه مصطفی، امروز یکشنبه، ۱۶ شهریور، برگزار شد. مهمت تونر، دانشمند ترکیهای برگزیده جایزه مصطفی، در این برنامه به بیان تحقیقات جدید در حوزه تشخیص سرطان پرداخت.تونر، در مرز میان دو رشته پزشکی و مهندسی ایستاده است. وی در استانبول مهندسی مکانیک خواند و سپس در MIT دکتری گرفت. تدریس در دانشگاه هاروارد، ثبت بیش از ۱۰۰ پتنت و دریافت چندین جایزه مطرح علمی در سوابق وی به چشم میخورد. تراشههای نوآورانه او مانند CTC-Chip و iChip تحولی در تشخیص سرطان ایجاد کرده و به مرحله آزمایشهای بالینی نیز رسیدهاند. پژوهش مهمت تونر که منجر به دریافت جایزه مصطفی ۲۰۲۵ شد، بر توسعه یک فناوری برای شناسایی و جداسازی سلولهای توموری گردشکننده (CTC) متمرکز است. این سلولها از تومور اولیه جدا شده و وارد جریان خون میشوند و نقش کلیدی در پیشرفت سرطان دارند. تونر با طراحی تراشههای دقیق، امکان تشخیص سلولهای سرطانی را حتی در میان میلیاردها سلول خون فراهم کرده است. این تراشهها بدون نیاز به برچسبزنی مستقیم، سلولهای سرطانی را به صورت زنده و دستنخورده جمعآوری میکنند.این فناوری نه تنها توانایی شناسایی سلولهای منفرد، بلکه خوشههای سلولهای توموری را نیز دارد. خوشههایی که از قدرت تهاجمی بالاتری برخوردارند و معمولاً توسط پلاکتها از شناسایی سیستم ایمنی پنهان میشوند. علاوه بر این، تراشههای میکروفلوئیدیک او قابلیت شبیهسازی محیط بدن و بررسی واکنش سلولها به داروها را دارند و حتی توانایی شناسایی سلولهای بنیادی و ویروسها را نیز دارا هستند.
در فناوری توسعه یافته توسط این دانشمند ترک، تراشههای او در اصل کانالهای کوچک میکروسکوپی دارند که خون از آن عبور میکند و در همین مسیر، با استفاده از قوانین فیزیکی و ابزارهای مغناطیسی، سلولهای سرطانی یا خوشههای سلولی از سایر سلولها جدا میشوند.نتیجه این پژوهش، امکان تشخیص زودهنگام سرطان، پایش مؤثر درمان و شخصیسازی روشهای درمانی را فراهم کرده و برخی از این فناوریها وارد مرحله آزمایشهای بالینی و تستهای تشخیصی کلینیکی شدهاند.او در خصوص روشهای دیگر تشخیص سرطان گفت: در برخی روشها برای تشخیص از پروتئینها به عنوان شاخص استفاده میشود. این نوع تشخیص روی سلولهای سرطانی در انواع مختلف تومورها به کار میروند. برای هر اندامی که تومور از آن منشأ میگیرد، به طور جداگانه مطالعه نمیشود؛ بلکه پروتئینهایی انتخاب میشوند که بتوانند انواع تومورها را پوشش دهند و شناسایی کنند.او تشریح کرد: عملکرد فیزیولوژیک درون سلولهای توموری تغییر میکند، اما هنوز نتوانستهاند از این تغییر عملکرد فیزیولوژیکی به گونهای استفاده کنند که تشخیص قطعی تومور را بر اساس آن انجام دهند. حال به جای تکیه بر عملکرد فیزیولوژیکی پروتئینها برای شناسایی نوع اندام منشأ، معمولاً از توالیهای DNA و RNA استفاده میشود؛ زیرا بیان ژنها در اندامهای مختلف متفاوت است و با تحلیل توالیهای DNA و RNA میتوان نوع تومور، منشأ آن و بافت مربوطه را دقیقتر مشخص کرد.
گفتنی است، جایزه علمی مصطفی، بزرگترین جایزه بینالمللی ایران و جهان اسلام است و هر ۲ سال یکبار به دانشمندان و محققان برتر کشورهای اسلامی اعطا میگردد. امسال، ششمین دوره این جایزه، علاوهبر آیین اعطای جایزه، نشستها و برنامههای متنوع دیگری هم با حضور دانشمندان برگزار میکند.اخبار رویدادها و برنامههای هفته جایزه مصطفی را از صفحه گروه علم و پیشرفت بخوانید.#علم_و_فناوری#جایزه_مصطفی#تشخیص_سرطان#جایزه_علمی_مصطفی
18:04 - 16 شهریور 1404
