وقتی از اصفهان داروی ضدکِرم به کشورهای حاشیه خلیجفارس صادر میشد
داروخانه فردوس، اولین لابراتوار داروسازی اصفهان، با تولید قرص «سانتور» و «لیمولاکس» نه تنها نیاز داخلی را تأمین کرد، بلکه این داروهای ایرانی را به کویت و کشورهای حاشیه خلیج فارس صادر کرد.
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، روز داروساز، یادآور اندیشههای ناب دانشمندی است که با نگاهِ آزمایشگاهی خود، مرزهای طب و داروشناسی را برای همیشه گسترش داد. در ایران، 5 شهریور را بهپاس یک هزار سال تلاش در مسیر شفابخشی، به نام محمد بن زکریای رازی مزین کردهاند؛ همان طبیب و داروساز بزرگی که نهتنها الکل و کربنیک اسید را کشف کرد، بلکه با تألیف کتاب ارزشمند «الحاوی» و تفکیک دقیق داروهای شیمیایی از گیاهی، جرقههای داروسازی نوین را در تمدن اسلامی زد.اصفهان همیشه پلی میان سنت و تحول بوده استاما این دانش، تنها در ری و بغداد خلاصه نشد؛ اصفهان نیز بهعنوان یکی از کهنترین پایگاههای علم در ایران، سهمی بزرگ در این میراث دارد. از روزگاری که ابوعلی سینا (بهعنوان پزشک بزرگ) بخشی از «قانون» را در این شهر نوشت تا زمانی که عطاریهای پررونق بازار، داروهای گیاهی را به دست مردم میرساندند، اصفهان همیشه پلی میان سنت و تحول بوده است.امروز که بهپاس زکریای رازی، روز داروساز را گرامی میداریم، مرور تاریخ داروسازی اصفهان، روایت همین تحول است؛ از داروخانههای پیشگامی چون «فردوس» و «فرحبخش» که نخستین گامهای داروسازی شیمیایی در ایران را برداشتند، تا تأسیس دانشکده داروسازی اصفهان در سال ۱۳۳۵ که فارغالتحصیلانی در سطح بینالمللی پرورش داد. همچنین حضور استادانی چون حسین یقینی که با دانشنامهای ۵ جلدی، این میراث گرانبها را از فراموشی نجات داد، نشان میدهد که داروسازی در این شهر، نه یک حرفه، بلکه یک هویت تاریخی است.
تاریخ داروسازی در اصفهان، روایت جذابی از گذار از طب سنتی به پزشکی مدرن است؛ از عطاریهای پررونق و حکیمانی چون بوعلی سینا تا تأسیس اولین داروخانههای نوین و دانشکدهای که امروز از معتبرترین مراکز علمی کشور است.از عطاریهای کهن تا داروخانههای نوینمکتب پزشکی اصفهان: بهطورکلی مکتب پزشکی اصفهان، از زمانهای پیشین، از معروفیت خاصی برخوردار بوده، ولی باوجوداینکه مدارس و حوزههای علمی این شهر از معروفیت و اعتبار ویژهای برخوردار بودند، ولی تا سال 1329 شمسی، آموزشگاه عالی بهداری تنها مرکز علمی در اصفهان بود که به شکل نوین به امر آموزش عملی در این شهر اختصاصی داشت. آموزشگاه عالی بهداری در آذرماه 1325 به همت استاد فقیه و ممتاز، مرحوم مرتضی حکمی در خیابان احمدآباد افتتاح و پس از مدتی از آنجا به گوشهای از دبیرستان سعدی منتقل شد که آزمایشگاههای این دبیرستان مورد استفاده دانشجویان قرار میگرفت. مردم متقاضی تأسیس دانشگاه و دانشکده پزشکی در اصفهان شدند با افزایش جمعیت، این مرکز بهتنهایی تکافوی نیازمندیهای مردم را نداشت، بدین ترتیب مردم متقاضی تأسیس دانشگاه و دانشکده پزشکی در اصفهان شدند و دانشکده پزشکی در سال 1329 در جوار آموزشگاه عالی بهداری با داشتن دوره ششساله تحصیلی و اجازه صدور دیپلم دکترا در پزشکی کار خود را آغاز کرد. تا این زمان، اصفهان فاقد دانشکده داروسازی بود و ضمن برخورداری از سنت کهن و با استفاده از پزشکی سنتی، اطبا و حکمای سنتی، به درمان بیماران با استفاده از گیاهان دارویی میپرداختند و عطاریهای این شهر بهعنوان عرضهکنندگان داروهای طبیعی و گیاهی از اعتبار و معروفیت خاصی برخوردار بودند و تا به امروز هم این اعتبار خود را حفظ کردهاند.
ورود داروهای شیمیایی: با تأسیس دارالفنون در تهران و ورود داروهای شیمیایی به ایران، نخستین داروخانهها به سبک جدید در اصفهان پا گرفتند. سه داروخانه پیشگام عبارت بودند از: فرحبخش و فردوس (در بازار) و آتش (در خیابان طالقانی). صادرات دارو از اصفهان به کشورهای حاشیه خلیجفارس داروخانه فردوس از همه فعالتر بود و علاوه بر توزیع دارو، بهعنوان اولین لابراتوار داروسازی اصفهان شناخته میشد. این داروخانه که به همت مرحوم دارویی تأسیس شده بود با تهیه بعضی ماشین آلات داروسازی در محوطههای ضمیمه داروخانه، علاوه بر ارائه خدمات دارویی به بیماران، اقدام به ساخت دو فرآورده بسیار معروف که قرص سانتور «Santor Tablet» که حاوی سانترین، داروی معروف ضدکرم و دیگری یک نوع لیمولاکس بود که به عنوان مسهل مصرف میشد، میکردد و به قدری این دو فرآورده مورد توجه قرار گرفت که حتی به کویت و کشورهای اطراف خلیج صادر میشد. جالب است که این داروخانه هنوز در محل سابق خود فعال است و یک موزه شخصی از داروهای قدیمی دارد. تولد دانشکده داروسازی نیاز به متخصص: با گسترش داروهای شیمیایی، نیاز به داروسازان تحصیلکرده بیشازپیش احساس شد. سرانجام در سال ۱۳۳۵ خورشیدی، دانشکده داروسازی اصفهان به درخواست مرحوم اوژند مورد تأیید قرار گرفت و این موافقت طبق تلگرافی از طرف مهران وزیر فرهنگ وقت به ایشان ابلاغ شد و در تابستان همان سال، اولین دوره دانشجو (۱۳ نفر) را پذیرفت. اولین جلسه درس داروسازی در ۱۶ دیماه ۱۳۳۵ در یکی از کلاسهای کوچک دانشکده پزشکی برگزار شد.
افتخارآفرینی در سطح ملی: این دانشکده امروزه به یکی از معتبرترین مراکز داروسازی کشور تبدیل شده و در رشتههایی مانند فارماکوگنوزی (شناخت داروهای گیاهی) فارغالتحصیلانی در سطح بینالمللی داشته است.صنعت داروسازی مدرندر دوره معاصر، اصفهان شاهد رشد صنعت داروسازی نیز بوده. نمونه بارز آن، شرکت داروسازی امین است که در سال ۱۳۶۳ در فلاورجان تأسیس شد و اکنون یکی از شرکتهای پیشرو در تولید داروهای مختلف با بیش از ۱۰۰ قلم محصول و صادرات به کشورهای همسایه است.چهرههای شاخص در گذار به داروسازی نوینمیرزا غلامرضا داروگر: نماد واقعی این گذار است. او که در بازار اصفهان شاگرد عطاری بود، در سال ۱۲۸۹ شمسی، عطاری را به یکی از نخستین «دواخانههای» شیمیایی اصفهان تبدیل کرد. برای این کار، مجوز گرفت و در کلاسهای شبانه داروسازی زیر نظر اداره صحیه (وزارت بهداشت وقت) شرکت کرد. او بعدها به دلیل تجربهاش از امتحان معاف شد و نام خانوادگی «داروگر» را برای خود برگزید.نکته جالب: او برای مدتی به تولید صابونهای شیمیایی هم روی آورد و کارخانهای در محله عباسآباد تأسیس کرد که محصولاتش به «داروگر» معروف شد. داروخانهاش تا سال ۱۳۲۴ پابرجا بود.غلامرضا داروگر از داروسازان بنام اصفهان به شمار میرفت و بنیانگذاری شرکت داروگر نیز مرهون همین تخصصش بود، اما کمتر از آن گفته و نوشته میشود.
دانشنامه داروسازی و داروخانهداری در اصفهان کتاب دانشنامه داروسازی و داروخانهداری در ۵ جلد با تکیه بر مصاحبه با ۱۳۵ تن از پزشکان و داروسازان، اسناد و عکسهای نادر گردآوری شده است. «یقینی» خود از پیشگامان داروسازی دانشگاه اصفهان بود و این کتاب حاصل پژوهش میدانی او در تکتک داروخانههای استان است.در کنار اینها، فعالیتهای اولیه مبلغان مذهبی غربی که در اواخر دوره قاجار درمانگاههایی برای بانوان در اصفهان دایر کردند، نقطهعطف دیگری در ورود داروسازی جدید به شهر بود.#داروسازی #دارو #بیماری #داروخانه #پزشکی
15:49 - 5 شهریور 1405