«سنگزنی» شهرضا؛ کهنترین سمفونی عاشورایی اصفهان
آیین سنگزنی با وجود گذشته بیش از نیمقرن همچنان سبکی خاص از عزاداری در شهرضا و استان اصفهان محسوب میشود. ندای «حسین، حسین»که با ضرب سنگها عجین شود، آن هنگام سمفونی یکنواخت، اما سوزناک و حیرتآوری در گوش شهر میپیچد.
به گزارش خبرگزاری فارس از شهرضا، سنگ زنی یکی از آیینهای کهن عزاداری است که با سبک، اصول و قواعدی خاص یک روز پیش از تاسوعای حسینی تا روز سیزدهم محرم در شهرضا برگزار میشود.شهرضا، شهرستانی با آیین و رسومهای مختلف در عزاداری امام حسین(ع) است که با چند هیأت قدیمی تلاش کرده این آیینها را هر ساله برگزار کند. آیین سنگ زنی با وجود گذشته بیش از نیم قرن همچنان سبکی خاص از عزاداری در شهرضا و استان اصفهان محسوب میشود.عزاداری به شیوه سنگزنی در شهرضا از دوران صفویه شروع شده و در دوران قاجاریه به اوج خود رسیده است که در این دوران دو قطعه چوب گرد و تراشیده شده بهاندازه کف دست و بندچرمی برای نگهداشتن آنها ساخته میشود که نام سنگ بر آنها نهاده شده است.سنگهای قدیمی بعضاً نزد بعضی از خانوادههای قدیمی شهرضا موجود است که آنها را از پدران خود به ارث بردهاند و تاریخ ساخت نیز بر آنها حک شده است که برخی دارای قدمت بیش از یک قرن هستند.هیئت بنیاسد «سنگزن» شهرضا از اقشار مختلف مردم تشکیل شده که شامل گروههایی مانند کشاورزان، کسبه بازار و خیابان، رانندگان و عموم اهالی محل است که به دو گروه سنگزنان و دَم گیران تقسیم میشوند.
نحوه برگزاری مراسمسنگزنان در هنگام ورود به مجلس در دو صف روبهروی همدیگر میایستند؛ در قدیم رسم بر این بوده که در ابتدای صف سادات سپس پیشکسوتان و بزرگان هیئت، پس از آنان افراد میانسال و در آخر هم جوانان نیز میایستادند که این خود یک سنت دیرینه بوده برای حفظ کرامت بزرگان هر قوم و قبیلهای که همگی به این اصل پایبند بوده و هستند.دومین گروه دمگیران هستند که شامل افرادی میشود که سنگ به همراه ندارند و فقط با سینهزدن و زمزمهکردن نوحه و مرثیهای که مداح و ذاکر هیئت میخواند، با او همراهی میکنند. جای آنها در نزدیکی مداح یا گرداگرد او است؛ دلیل آن هم در زمانهای قدیم این بوده است که وسیلههای صوتی امروزی وجود نداشته و میخواستند صدای دمگیران همراه و کمک صدای مداح به گوش سنگزنان برسد.جریده در نزد اعضای سنگ زن شهرضا از قداست خاصی برخوردار استعلامت و نشانه هیئت سنگزن «جریده» نام دارد که آن هم به نوبه خود یک اثر تاریخی و منحصربهفرد است. جریده نوعی علم است که در برخی ویژگیها با علم متفاوت است.جریده در نزد اعضای هیئت بنیاسد سنگزن شهرضا از قداست و جایگاه خاصی برخوردار است چرا که بهعنوان سمبل و نماد این هیئت محسوب میشود. چنین گفته شده است کسانی که در این هیئت به عزاداری مشغول بودهاند هر کدام از طایفهای و دارای صنف و حرفهای بودند آنان بهعنوان سمبل حضور و همراهی خود در هیئت یک قطعه متناسب با شغل و حرفه را خود به این جریده آویزان کردند که میتوان از این گروهها به ۱۷ سلسله اشاره کرد.
از قدیمالایام مرسوم بوده که جریده در خانه یکی از بزرگان فامیل عشقی نگهداری شود و در موقع عزاداری سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) با آداب خاصی توسط افراد مشخص از خانه خارج و پس از ذبح قربانی جهت بردن به هیئت آماده میشود. اما ابزار اصلی عزاداری هیئت بنیاسد سنگزن شهرضا سنگ است.اذن ورود هیئت بنی اسد سنگ زن شهرضا، رسمی دیرینهیکی دیگر از ویژگیهای هیئت بنیاسد سنگزن شهرضا این است که در بدو ورود به هر مجلس اذن ورود میگیرند؛ به این شکل که در ورودی محل ایستاده و مداح هیئت با خطاب به حاضرین و ذاکر یا واعظی که مشغول به اداره مجلس است سلام میکند و بهنوعی طلب رخصت میکند و اجازه حضور میطلبد. این سلام که بیشتر جنبه سخنوری دارد در قدیم بهصورت فیالبداهه اجرا میشده است و از نکات و ظرایف خاصی برخوردار است.سبک عزاداری هیئت سنگزن شهرضا ابتدا با حرکت سهضرب شروع میشود و بدینگونه است که در ضربه اول سنگها را به سینه و در مرحله دوم روبهروی خود میزنند و در مرحله سوم با زدن سنگها به همدیگر در بالای سر ادامه پیدا میکند و همزمان با این کار ذکر «حسین، حسین» به همراه حرکت خاص بدن گفته میشود.در بخش دوم عزاداری که چهارضرب نام دارد پس از چند دقیقه که حرکت سهضرب ادامه داشت، مداح هیئت ریتم آهنگ عزاداری را بهوسیله اشعار خود تغییر داده و سرعت میبخشد و سنگزن از سه ضربه به چهار ضرب تغییر مییابد در این قسمت افراد به دو قسمت تقسیم میشوند و با صدایی غراتر از قبل و بلند و کشیده حسین میگویند و دسته دیگر در جواب آنها به همان نحو یعنی بلند و کشیده حسین میگویند. ندای «حسین، حسین»که با ضرب سنگها عجین شود، آن هنگام سمفونی یکنواخت، اما سوزناک و حیرتآوری در گوش شهر میپیچد.
۹ MB
اغلب این افراد از بزرگان فامیلهای قدیمی شهرضا مانند سبزواری، گلابی، صدری و قیام بودند که از میان آنها میتوان به مرحوم حاج علی سبزواری، حاج ابوالقاسم گلابی، حاج ابوالقاسم سبزواری و حاج امیر قلی قیام اشاره کرد.مرحوم نعمتالله جعفری درباره هیئت سنگ زن شهرضا میگوید: رسم بر این بود که وقتی هیأت وارد مجلسی میشد به یکدیگر سلام میدادند و گاهی اوقات که جلسه مناسبت داشت هنگام ورود، آن که سلام میداد اشعاری را که اول مصراعهای آن از «الف تا ی» بود میخواند و آن که داخل مجلس بود با اشعار دیگری به همین سبک جواب میداد، بیشتر هیأت سنگزن و سقا همراه یکدیگر بودند. عزاداران هیأت سنگزن به پایان عزاداری که میرسیدند، چهار ضرب (دور تند) را شروع میکردند و با صداهای غرایی فریاد «حسین، حسین» سر میدادند.برنامه عزاداری هیئت بنیاسد در ایام تاسوعا و عاشورا و همچنین روز یازدهم و دوازدهم محرم صبح و عصر برگزار میشود. بعد از ظهرها هم از محل حسینیه سنگ زن حرکت کرده و به مجالس روضه رفته و عزاداری تا اذان مغرب ادامه دارد.#محرم #هیئتهای_مذهبی #هیئت_سنگزن
09:00 - 4 تیر 1405
