مشکلت را بگو تا «مُوَکِل» احضار کنیم!
قرار بود «موکل» بیاید و بختِ ۲۰ ساله را باز کند، اما فقط پول از جیب رفت و سردردِ پشیمانی ماند. گزارش میدانی از کوچهپسکوچههای دعانویسان تا صفحههای فالگیران اینستاگرامی نشان میدهد که درماندگیِ اقتصادی و عاطفی، مردم را از هر قشر و سنی، به آغوش کلاهبرداران میکشاند.
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| در روزهایی که هوش مصنوعی پیچیدهترین مسائل علمی را در کسری از ثانیه حل میکند، هنوز هم هستند افرادی که برای حل مشکلات، «باز شدن بخت» یا «بازگشت معشوق»، سادهلوحانه دست به دامن دعانویسان و فالگیرانی میشوند که در کوچهپسکوچههای قدیمی شهر یا پشت صفحههای اینستاگرامیِ رنگورورفته، وعده «گشایشِ فوری» میدهند.برای واکاوی این پدیدهی ریشهدار اجتماعی، هفتهای را در میان مراجعان و دعانویسان به سر بردیم تا از نزدیک ببینم که چطور مردمِ درمانده، آخرین تیرِ ترکشِ امیدشان را به پایِ کلاهبردارانی میریزند که نامِ «دعا» را سپرِ سودجوییِ خود کردهاند.بازگشت معشوق در ۴۸ ساعت، تضمینی!فروغ، ۳۸ ساله، مادر دو فرزند، شش ماهی بود که همسرش خانه را ترک کرده بود. نه طلاق رسمی، نه توافقی؛ فقط یک قهرِ طولانی که او را به لبهی پرتگاهِ فروپاشی روانی کشانده بود. او که از طریق همسایهاش با دعانویسی آشنا شده بود، برای خبرنگار فارس تعریف کرد: همه راهها را رفتم. مشاوره، وساطت خانواده، حتی قولِ تغییر رفتار دادم اما فایده نداشت. شبها تا صبح گریه میکردم و نمیدانستم چکار کنم. یک روز در اینستاگرام، صفحهای دیدم با هزاران فالوور که نوشته بود: «بازگشت معشوق در ۴۸ ساعت، تضمینی!!»بدون فکر، ۵۰۰ هزار تومان واریز کردم. فردای آن روز، یک خانم با من تماس گرفت و گفت که باید «دعای مخصوص» بخوانم. یک ماه گذشت و نه تنها همسرم برنگشت، بلکه وکیل طلاق هم فرستاد.
اما فروغ دست از تلاش برنداشت. او این بار به سراغ دعانویسی مردانه در یکی از محلههای جنوب شهر رفت: «اینجا دیگر قضیه جدیتر بود. مرد دعانویس گفت همسرت را طلسم کردهاند و باید «موکل» احضار کنم تا طلسم را بشکند. ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان پول دادم. سه شب پشت سر هم، نیمهشب، باید در حمام مینشستم و وردهای عجیبی میخواندم. خیلی ترسیدم، روز چهارم که رفتم، گفت باید یک تخممرغ بر روی بدنم بکشند تا جادو را بیرون بکشند. دیگر ادامه ندادم، فقط بیش از ۵ میلیون تومان از پساندازش را به باد داد و به جای آرامش، دچار شک و بدگمانیِ مزمن نسبت به همه شد و همسرم بازنگشت.فالگیر اینستاگرامی، دانشجوی نخبه را به اشتباه انداختمازیار، ۲۳ ساله، دانشجوی ترمآخر مهندسی برق با معدل بالا، در آستانه کنکور ارشد دچار استرس و اضطراب شدید شده بود. او که همیشه به تواناییهایش اطمینان داشت، ناگهان با موجی از شک و استرس مواجه شد. او در گفتوگو با خبرنگار فارس گفت: «یک ماه مانده به کنکور، شبها نمیتوانستم بخوابم. هر چه درس میخواندم، احساس میکردم هیچی بلد نیستم.در یک گروه تلگرامی، تبلیغی دیدم برای یک فالگیر اینستاگرامی با بیش از ۲۰ هزار فالوور. صفحهاش پر از پستهای انگیزشی و پیشبینیهای بهظاهر دقیق بود. برایم جالب بود که چگونه با کارتهای تاروت، آیندهی افراد را پیشبینی میکند.»
مازیار که در اوج بحرانِ روحی بود، با فالگیر تماس گرفت. هزینهی هر جلسه ۳۰۰ هزار تومان بود، اما فالگیر به او گفت که برای پاسخِ دقیقتر، باید سه جلسه شرکت کند: « ۹۰۰ هزار تومان واریز کردم. جلسهی اول کلی از گذشتهام گفت که به نظرم درست بود. جلسهی دوم اما موضوع عوض شد. به من گفت که شانس قبولیات ۸۰ درصد است، اما یک مانعِ خانوادگی داری که باید برطرف شود.مادرت نذری دارد که ادا نکرده و این روی بختت تأثیر گذاشته. من که تا آن روز هیچ مشکلی با مادرم نداشتم، شک کردم. اما آنقدر فالگیر با قاطعیت حرف میزد که من چند روز با مادرم دعوای بیدلیل کردم و فکر کردم شاید واقعاً مشکلی هست که من نمیبینم.»مازیار ادامه داد: «جلسهی سوم اما عجیبترین بود. فالگیر گفت که یک دعای چهلروزه باید بخوانم و هزینهاش ۲ میلیون تومان است. دیگر دستم میلرزید. حس کردم یا باید پول بدهم یا شانسم را از دست میدهم. اما خوشبختانه یکی از دوستانم که روانشناس بود، مرا قانع کرد که اینها همه کلاهبرداری است. من ماندم و ۹۰۰ هزار تومانی که رفته بود.»
کارتهای تاروت، بیماری را به «انرژی منفی» نسبت داد!نرگس، ۵۲ ساله، سالهاست که از دردهای مزمن کمر و سردردهای شدید رنج میبرد. او که چندین بار به پزشکان متخصص مراجعه کرده بود، تشخیصِ «تنشهای عصبی» و «فشارهای روحی» را نپذیرفت و راهی دعانویسها شد. او برای خبرنگار فارس گفت: «خواهرم یک صفحه اینستاگرامی به من نشان داد با بیش از ۳۰ هزار فالوور که ادعا میکرد انرژیهای منفی را تشخیص میدهد و با دعاهای مجازی آنها را دفع میکند. من که از دردهایم خسته شده بودم، با آنها تماس گرفتم. هزینهی مشاوره اولیه ۲۵۰ هزار تومان بود. یک خانم با لهجه جنوبی با من حرف زد و در کمال تعجب، قبل از اینکه چیزی بگویم، گفت: شما روحیهاتون خیلی ضعیفه. کسی به شما چشم زده یا طلسم کرده. این دردهای جسمیتان، ریشهی ماورایی دارد.»
نرگس که با شنیدن این جمله، حس کرد کسی بالاخره دردش را میفهمد، ۷۰۰ هزار تومان دیگر واریز کرد تا «دعای باطلالسحر» برایش فرستاده شود: «یک فایل صوتی برایم فرستادند که باید هر شب، ۴۰ بار آن را گوش میکردم و یک لیوان آب میگذاشتم جلوی خودم. گفتند بعد از ۴۰ روز، دردهایت کاملاً از بین میرود. من ۴۰ روز با جان و دل انجام دادم. اما نه تنها دردم کم نشد، بلکه به خاطر نشستنهای طولانی و حرکات اشتباه، کمرم بیشتر آسیب دید. وقتی دوباره با آنها تماس گرفتم، گفتند که من ایمان کافی نداشتم و باید دوباره هزینه کنم!» فالگیر اینستاگرامی که با «شمع» و «دعاهای فوری»، کیفپولها را خالی میکندخبرنگار فارس برای تکمیل این گزارش، به صورت محرمانه با یکی از فالگیرهای اینستاگرامی به نام «سارا» مکاتبه کرد. صفحهای با بیش از ۴۵ هزار فالوور، پر از عکسهای کارتهای تاروت، شمع، سنگهای قیمتی و متنهای انگیزشی.خبرنگار با او تماس گرفت. صدای یک زنِ جوان که با لحنی بسیار قاطع و مسلط صحبت میکرد، در پاسخ به سوالات کلی دربارهی آیندهی شغلی گفت: «طالعت میگه که تغییر شغل بزرگی در پیش داری، ولی نگران نباش، چون حمایتهای پنهانی داری که به زودی ظهور میکنند. کافیه یک دعای بازگشایی بگیری تا موانع از سر راهت برداشته بشه. هزینهی دعا ۱ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان هست. اگه میخوای، شماره کارت رو واست میفرستم.»وقتی خبرنگار پرسید که «آیا تضمین میدهید؟»، پاسخ شنید: «تضمین ۱۰۰٪ با خود خداست، اما من تا به حال برای بیش از ۵۰۰ نفر دعا نوشتهام و همه نتیجه گرفتهاند. فقط کافی است ایمان داشته باشی و هزینه را بپردازی.»
چرا با وجود پیشرفت علم، فالگیری رونق دارد؟سودابه کریمی، روانشناس بالینی و عضو هیات علمی یکی از دانشگاههای تهران، در گفتوگو با خبرنگار فارس به ریشهیابی این پدیده پرداخت. او با اشاره به روایتهای میدانی این گزارش گفت: «نباید فالگیری و دعانویسی را صرفاً به حساب جهل و بیسوادی گذاشت. سالهاست که شاهد مراجعه افراد تحصیلکرده، مهندسان، پزشکان و حتی اساتید دانشگاه به این مراکز هستیم. مسئله، درماندگی آموختهشده است. وقتی فرد در فضایی قرار میگیرد که وقتی تلاش میکند، نتیجه کمتری میگیرد، به تدریج باور میکند که هر کاری بکنم فایده ندارد. در این شرایط، ذهن به دنبال کنترل جادویی میگردد.»وی به خطاهای شناختی رایج در این زمینه اشاره کرد و افزود: «سه سازوکارِ روانشناختی این پدیده را تقویت میکند: اول، سوگیری تأیید؛ یعنی فرد فقط مواردی را به یاد میآورد که فال یا پیشگویی درست بوده و دهها موردِ خطا را نادیده میگیرد. دوم، دیدن الگوی کاذب؛ یعنی ذهن در اتفاقات تصادفی، رابطه و معنا پیدا میکند. سوم، توهم کنترل؛ یعنی فرد باور میکند که انجام یک مناسک یا گرفتن یک دعا میتواند بر رویدادهای بیرونی اثر بگذارد.»کریمی در پاسخ به این سوال که «آیا فالگیرها از نظر روانی به مردم آسیب میرسانند؟»، هشدار داد: «بله، و این آسیب چندوجهی است. اول، تضعیفِ عاملیتِ فردی؛ کسی که برای هر تصمیمی نیاز به تأیید فالگیر دارد، به تدریج توان قضاوت مستقل را از دست میدهد. دوم، افزایش بدگمانیِ اجتماعی؛ وقتی فرد مشکلاتش را به طلسم یا چشمزخمِ دیگران نسبت میدهد، به خانواده، همسر، همسایه و همکارش بدبین میشود.
سوم و مهمتر، تأخیر در درمانِ مؤثر؛ بیماری که به جای مراجعه به پزشک، به دعانویس مراجعه میکند، ماهها از درمانِ تخصصی بازمیماند و ممکن است وضعیتش حاد شود.»فالگیری اینستاگرامی؛ شیکتر اما مخربتریکی از یافتههای مهم این گزارش، تغییرِ بسترِ فعالیتِ فالگیران و دعانویسان است. اگر در گذشته، این افراد در خانههای قدیمی و کوچههای بنبست فعالیت میکردند، امروز با طراحی صفحات اینستاگرامیِ شیک، ادعاهای خود را با بستههای گرافیکی، ویدیوهای انگیزشی و لایوهای اینستاگرامی به خورد مخاطبان میدهند.کریمی در این باره توضیح داد: «فضای مجازی، دسترسی به این خدمات را آسانتر کرده و آن را برای نسل جوان عادیتر و حتی جذابتر نشان داده است. وقتی فالگیری با زبانِ تصویر، الگوریتم و محتوای سرگرمکننده عرضه میشود، دیگر یک رفتارِ حاشیهای نیست؛ به بخشی از بازارِ مکارهی اضطراب و امید تبدیل میشود.»وی با اشاره به نقش رسانهها در این میان تأکید کرد: «متأسفانه برخی رسانهها و پیجهای پرمخاطب، از سرِ سرگرمی یا جذب مخاطب، فال، طالعبینی و انرژیدرمانی را عادیسازی میکنند و عملاً به گسترش این بازار کمک میکنند. رسانهی مسئول باید بدون تحقیر مردم، سازوکارهای سوءاستفاده را روشن کند و مردم را به سمت کمک حرفهای، تصمیمگیری عقلانی و حمایت اجتماعیِ معتبر هدایت کند.»
تفاوت معنویت و خرافهیکی از نکات کلیدی این گزارش، تفکیکِ دقیق میان «دعا» به عنوان یک عملِ معنوی و «سوءاستفادهی مالی» از نام دعا است. ارتباط با خداوند و توسل به اهلبیت، امری مقدس و آرامشبخش است که در فرهنگ غنی ایرانی-اسلامی ما ریشه دارد. اما آنچه امروز در برخی خانههای دعانویسی و پیجهای اینستاگرامی میگذرد، تحریفِ این مفهوم است. ارتباط با خداوند و توسل به اهلبیت، امری مقدس است که در فرهنگ غنی ایرانی-اسلامی ما ریشه دارد. اما آنچه امروز در برخی خانههای دعانویسی و پیجهای اینستاگرامی میگذرد، تحریفِ این مفهوم است. آیه شریفه میفرماید: «وَأَن لَّیْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ»؛ یعنی سرنوشت در گروِ تلاشِ خودِ انسان است، نه در گروِ تخممرغ شکستن و وردهای بیاساس.#فال_گیری#دعانویسی#کلاهبرداری_میلیونی#خرافات_اینستاگرامی
07:33 - 10 تیر 1405
