نسخه های مرگبار در پیشخوان عطاریها
در حالی که طب ایرانی جزو چهار طب سنتی دنیا قرار دارد مدیردفتر طب ایرانی وزارت بهداشت هشدار می دهد عطاریها مجاز به تجویز، درمان، نسخهپیچی برای بیماران، فروش داروهای ترکیبی یا فرآوردههای درمانی فاقد مجوز نیستند و خارج از حدود فعالیت قانونی عطاریها محسوب میشود.
گروه سلامت: طب سنتی ایران (Persian Traditional Medicine) که به نام «طب اخلاطی» نیز شناخته میشود، یکی از کهنترین، غنیترین و نظاممندترین مکاتب طبی جهان است.این دانش نه تنها مجموعهای از روشهای درمانی، بلکه یک جهانبینی جامع برای شناخت انسان و تعامل او با محیط زیست است.ریشههای این طب به تمدنهای میانرودان و ایران باستان بازمیگردد. با این حال، دوران طلایی آن پس از ظهور اسلام و در دوران تمدن اسلامی شکوفا شد.بزرگانی چون ابوعلی سینا با نگارش کتاب «قانون در طب» و زکریای رازی با آثار گرانسنگ خود، این دانش را از حالت تجربی به یک علم مدون و دانشگاهی تبدیل کردند. کتاب قانون ابنسینا تا قرنها در دانشگاههای اروپا تدریس میشد و تا پیش از ظهور طب مدرن، مرجع اصلی پزشکان جهان بود.فلسفه و روشهای درمانیپایه و اساس طب سنتی ایران بر نظریه «اخلاط چهارگانه» (دم، صفرا، بلغم و سودا) و «مزاجها» استوار است. از دیدگاه این طب، سلامتی زمانی برقرار است که تعادل میان این اخلاط در بدن حفظ شود و بیماری نتیجه خروج از این تعادل است.روشهای درمانی در این مکتب بر سلسلهمراتبی دقیق استوار است:اصلاح سبک زندگی (سته ضروریه): مهمترین رکن درمان، تنظیم شش اصل ضروری شامل هوا، خوردنیها و آشامیدنیها، حرکت و سکون، خواب و بیداری، دفع مواد زائد و احتباس مواد مفید، و اعراض نفسانی (حالات روحی) است.درمان با غذا (غذادرمانی): طبیبان معتقدند «غذا پیش از دارو است». اصلاح رژیم غذایی متناسب با مزاج فرد، نخستین گام در درمان بسیاری از بیماریهای مزمن است.واقع، طب سنتی ایرانی یک «طب سلامتمحور» است تا «بیماریمحور».
درمانهای یدی و گیاهی: در صورت عدم پاسخ به اصلاح سبک زندگی، از گیاهان دارویی (مفردات) و روشهای یدی مانند حجامت، فصد، ماساژ (دلک) و حقنه استفاده میشود.اهمیت تغییر سبک زندگیامروزه با افزایش بیماریهای غیرواگیر و مزمن (مانند دیابت، فشار خون و مشکلات گوارشی) که عمدتاً ریشه در سبک زندگی صنعتی دارند، توجه جهانی به رویکردهای پیشگیرانه جلب شده است. طب سنتی ایران دقیقاً بر «پیشگیری مقدم بر درمان» تأکید دارد.این طب با آموزش به فرد برای شناخت مزاج خود و محیط پیرامون، به او قدرت میدهد تا با انتخابهای صحیح در غذا، خواب و فعالیت بدنی، از بروز بیماری جلوگیری کند.البته سودجویان و فرصت طلبان نیز بیکار ننشسته و با طرح مطالب کذایی و فاقد وجاهت علمی به ویژه در فضای مجازی ارزش و اعتبار طب سنتی و ایرانی بر پایه تحصیلات و دانش آکادمیک را زیر سئوال برده اند.جایگاه ایران در طب سنتی دنیاایران به دلیل داشتن میراث مکتوب بینظیر و تنوع اقلیمی برای رشد گیاهان دارویی، در جایگاه ویژهای در سطح بینالمللی قرار دارد.امروزه سازمان جهانی بهداشت (WHO) بر لغت «طب مکمل و جایگزین» تأکید دارد و طب سنتی ایران بهعنوان یکی از سازمانیافتهترین این مکاتب، مورد توجه پژوهشگران دانشگاهی قرار گرفته است.با تأسیس دانشکدههای طب سنتی در ایران، اکنون این دانش در حال تلفیق با متدهای نوین آزمایشگاهی است تا اثربخشی روشهای قدیمی بهصورت علمی تأیید و استانداردسازی شود.طب سنتی ایران تنها میراثی برای افتخار به گذشته نیست؛ بلکه دانشی زنده و پویاست که میتواند پاسخگوی بسیاری از چالشهای پزشکی مدرن باشد.
با بازگشت به اصول خردمندانه این طب در اصلاح سبک زندگی و تلفیق آن با دستاوردهای تکنولوژیک، میتوان نویدبخشِ دورانی جدید در ارتقای کیفیت زندگی و سلامت عمومی جامعه بود. این طب نه در تقابل با طب مدرن، بلکه در کنار آن، افقهای روشنتری برای شفای انسانها ترسیم میکند.برای آشنایی با برنامه های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در حوزه طب ایرانی و مکمل با «دکتر حسین رضایی زاده، رییس مرکز طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت و دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری گیاهان دارویی و طب سنتی» به گفتوگو پرداختیم که مشروح این گفتگو در ادامه از نظرتان می گذرد.آقای دکتر ! آیا داروهای طب ایرانی و ویزیت پزشکان این حوزه تحت پوشش بیمه قرار دارند؟ برنامه وزارت بهداشت در این زمینه چیست؟ویزیت و برخی خدمات طب ایرانی و مکمل از جمله حجامت، فصد خون و خدمات تخصصی این حوزه در چارچوب تعرفههای مصوب نظام سلامت شامل بیمه و قابل محاسبه هستند.بر اساس ضوابط ابلاغی، اگر این خدمات توسط پزشک متخصص طب سنتی ارائه شود، صددرصد تعرفه مربوطه قابل محاسبه است و در صورتی که توسط افراد صاحب صلاحیت و دورهدیده مورد تأیید وزارت بهداشت انجام شود، هشتاد درصد تعرفه قابل محاسبه خواهد بود. البته این پوشش در چارچوب خدمات مصوب و در مراکز مجاز اعمال میشود و به معنای بیمه بودن همه خدمات یا همه فرآوردههای این حوزه نیست. در عین حال، توسعه پوشش بیمهای سایر خدمات و فرآوردههای طب ایرانی و مکمل از جمله موضوعاتی است که در تعامل با سازمانهای بیمهگر و پس از طی مراحل کارشناسی، ارزیابی علمی اثربخشی و تصمیمگیری در مراجع ذیصلاح بیمهای در حال پیگیری است.
آیا عرضه داروهای طب سنتی در عطاریها مجاز است و نظارت در این حوزه چگونه انجام میشود؟بر اساس ضوابط موجود، عطاریها مجاز به عرضه گیاهان دارویی ساده هستند، اما تجویز درمان، نسخهپیچی برای بیماران، فروش داروهای ترکیبی یا فرآوردههای درمانی فاقد مجوز، خارج از حدود فعالیت قانونی عطاریها محسوب میشود.عرضه داروها و فرآوردههای درمانی باید از مسیرهای قانونی و با مجوز سازمان غذا و دارو انجام شود. البته باید پذیرفت که برخوردهای موردی و نظارتهای فعلی بهتنهایی بازدارندگی کافی ایجاد نکرده و لازم است ساماندهی این حوزه با رویکردی جدیتر دنبال شود؛ از جمله با تقویت بازرسیهای مستمر و هدفمند، شفافسازی حدود مجاز فعالیت عطاریها، آموزش و الزام صنف به رعایت ضوابط، برخورد مؤثر با فروش فرآوردههای فاقد مجوز و نسخهپیچیهای غیرقانونی، و همزمان اطلاعرسانی عمومی به مردم درباره خطرات مصرف خودسرانه داروهای گیاهی و مراجعه به افراد فاقد صلاحیت.وزارت بهداشت چه برنامهای برای توسعه خدمات طب ایرانی در مراکز بهداشتی و درمانی کشور دارد؟رویکرد وزارت بهداشت، توسعه علمی و قانونمند طب ایرانی در چارچوب نظام سلامت کشور است. در این مسیر، ظرفیتهای طب ایرانی بیش از همه در حوزههایی مانند پیشگیری، اصلاح سبک زندگی، تغذیه سالم و ارتقای سلامت عمومی مورد توجه قرار گرفته، اما ارائه خدمات درمانی مبتنی بر شواهد و ضوابط مصوب نیز در دستور کار قرار دارد. در حال حاضر سلامتکدهها، کلینیکها و بخشهای طب ایرانی در برخی دانشگاههای علوم پزشکی و مراکز وابسته فعال هستند و علاوه بر خدمات مشاورهای و آموزشی، مداخلات درمانی مورد تأیید را نیز ارائه میکنند.
هدف این است که مردم هم آموزشهای معتبر در زمینه پیشگیری و سبک زندگی سالم و هم خدمات درمانی ایمن و استاندارد را از مسیرهای رسمی، دارای مجوز و تحت نظارت نظام سلامت دریافت کنند.آقای دکتر ! در فضای مجازی مطالب زیادی درباره درمان بیماریها با طب سنتی و داروهای گیاهی منتشر میشود. وزارت بهداشت چه برنامهای برای ساماندهی این وضعیت دارد؟انتشار مطالب غیرعلمی و تبلیغات گمراهکننده در فضای مجازی یکی از چالشهای جدی حوزه سلامت است؛ بهویژه زمانی که با ادعاهایی مانند درمان قطعی، نسخهپیچی عمومی، فروش فرآوردههای فاقد مجوز یا ترساندن مردم از درمانهای علمی همراه میشود که البته مختص طب های سنتی و مکمل نیست و تبلیغات دروغین یا ادعاهای غیر علمی شامل پزشکی رایج هم بوده و هست.در همین راستا، برنامه جامع عملیاتی ساماندهی تبلیغات سلامت در فضای مجازی تدوین شده است. این برنامه با رویکردی بینبخشی و با مشارکت نهادهایی مانند وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی، پلیس فتا، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، رسانهها و سایر دستگاههای مرتبط اجرا میشود.این برنامه دو محور اصلی دارد؛ نخست، رصد، مستندسازی، اولویتبندی و پیگیری تخلفات و تبلیغات گمراهکننده در شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و وبسایتها، و دوم، تولید و انتشار محتوای معتبر، مستند و مردمفهم برای افزایش سواد سلامت جامعه و کاهش اثرگذاری اطلاعات نادرست.در این چارچوب، ادعاهایی مانند درمان قطعی و معجزهآسا، نسخهپیچی در رسانه، فروش داروهای فاقد مجوز، فعالیت افراد فاقد صلاحیت یا استفاده از عناوین گمراهکننده از جمله مصادیق اولویتدار تخلف محسوب میشوند و سازوکار مشخصی برای رصد، مستندسازی و پیگیری آنها پیشبینی شده است.
برخی افراد با عنوان طب اسلامی در مراکز دینی اقدام به ارائه نسخه یا درمان میکنند. نظارت در این زمینه چگونه انجام میشود؟ارائه هرگونه خدمت درمانی، تشخیص بیماری یا تجویز دارو نیازمند صلاحیت علمی و مجوز قانونی است. بنابراین اگر فردی بدون داشتن مجوزهای لازم اقدام به درمان یا تجویز دارو کند، فعالیت او غیرمجاز محسوب میشود.وزارت بهداشت با همکاری دستگاههای نظارتی و قضایی و نیز نهادهای مرتبط، موضوع فعالیتهای درمانی غیرمجاز را پیگیری میکند. هدف اصلی در این زمینه صیانت از سلامت مردم و جلوگیری از سوءاستفاده احتمالی از باورهای دینی برای ارائه توصیههای درمانی غیرعلمی است.علت گران بودن داروهای طب سنتی چیست؟قیمت فرآوردههای طب ایرانی تحت تأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی و فنی قرار دارد. یکی از مهمترین این عوامل، گردش اقتصادی پایین تولیدکنندگان این حوزه در مقایسه با صنایع بزرگ داروسازی است؛ موضوعی که در کنار تورم شدید، مشکلات نظام پخش و توزیع دارویی، و کمبود نقدینگی و سرمایه در گردش، فشار قابل توجهی بر هزینههای تولید وارد میکند.از سوی دیگر، تولید فرآوردههای استاندارد طب ایرانی مستلزم تأمین مواد اولیه باکیفیت، انجام فرایندهای استانداردسازی، کنترلهای دقیق کیفی، تولید صنعتی، بستهبندی مناسب و اخذ مجوزهای قانونی است.
این مراحل هزینهبر هستند و باعث میشوند قیمت نهایی محصول با قیمت گیاه دارویی خام متفاوت باشد.بر این اساس، لازم است میان گیاه دارویی خام و فرآورده استاندارد دارای مجوز تفاوت قائل شد؛ زیرا فرآوردههای دارای مجوز، مراحل علمی و نظارتی متعددی را برای تضمین کیفیت، ایمنی و اثربخشی طی میکنند.در همین راستا، سیاست وزارت بهداشت حمایت از تولیدکنندگان دارای مجوز، ارتقای کیفیت فرآوردهها و فراهم کردن دسترسی مناسب مردم به محصولات ایمن و استاندارد است. همچنین توسعه ظرفیت تولید و افزایش رقابت در این حوزه میتواند در بلندمدت به متعادلتر شدن قیمتها و بهبود دسترسی مردم به این محصولات کمک کند.
در خصوص موضوع قفسه طب ایرانی در مراکز بهداشتی و مراکز جامع سلامت توضیح بدهید؟موضوع ایجاد قفسه طب ایرانی در مراکز بهداشتی و مراکز جامع سلامت از سالها پیش به عنوان یک ایده مطرح بوده است، اما تاکنون سازوکار اجرایی مشخصی برای آن تعریف نشده و به دلیل تحمیل بار مالی قابل توجه به سازمان غذا و دارو و همچنین نظام بیمهای، امکان اجرای آن فراهم نشده است.
با این حال، در تعامل با معاونت بهداشتی و مدیریت شبکه در تلاش هستیم با آموزش و فرهنگسازی در زمینه استفاده صحیح از فرآوردههای مورد تأیید و دارای مجوز، زمینه توسعه تجویز منطقی داروهای طب ایرانی را فراهم کنیم.#طب_سنتی#عطاری#فضای_مجازی
21:42 - 10 تیر 1405